Geen straf van God. Dit is de gebrokenheid van de wereld

Savannah en Romy

Twee vermoorde meisjes, twee gemeenschappen. En overal dezelfde vragen. Hoe kan het gebeuren? En moet je nu bang zijn?

Stille tocht in Bunschoten, waar de onlangs omgekomen Savannah woonde. Foto Bram Petraeus

Bunschoten

Savannah Dekker, veertien jaar, gaat de deur uit en zegt tegen haar moeder dat ze met het eten weer thuis zal zijn. Het is donderdagmiddag 1 juni, een uur of drie. Ze pakt haar fiets, een matzwarte Cortina met een bruin zadel, krat voorop, en ze rijdt het dorp uit, over het fietspad van de Amersfoortseweg, langs uitgestrekte nieuwbouwwijken en industrieterreinen. De geur van versgebakken brood van de broodfabriek begeleidt haar. Bunschoten is een dorp van godvruchtige harde werkers. Links van Savannah dendert vrachtverkeer af en aan. Rechts: weilanden, schapen, oude boerderijen.

Ze heeft de wind mee, het weer is zacht en droog. Na een kilometer of vijf gaat ze onder de A1 door en wordt het landschap ten westen van haar lieflijker. Zandgrond, eikenbomen. Bordjes waarschuwen voor de eikenprocessierups. Aan de andere kant van het fietspad dendert de N199 door. Anderhalve kilometer nog en daar begint rechts de Monseigneur van de Weteringstraat, waar een paar uur later haar fiets zal worden gevonden. Op slot, zal Opsporing Verzocht dinsdagavond 6 juni melden. Tegen een boom. Op enkele tientallen meters afstand van een bushalte. Savannah zelf is zondagochtend, twee dagen voor de uitzending, dood gevonden in een sloot bij industrieterrein De Kronkels, in Bunschoten. ’s Avonds heeft de politie een jongen van zestien uit Den Bosch gearresteerd, op verdenking van betrokkenheid.

Duizenden mensen liepen donderdagavond mee in een stille tocht. Bram Petraeus
Savannah’s fiets werd gevonden in Hoogland. Bram Petraeus
Bram Petraeus
De 14-jarige Savannah uit Bunschoten werd dood gevonden in een sloot bij industrieterrein de Kronkels in Bunschoten. Haar fiets stond achter een boom in Hoogland. Foto’s Bram Petraeus

De bewoners van de boerderij op de hoek van de Monseigneur van de Weteringstraat, een echtpaar, man en vrouw, hun namen zijn bij de redactie bekend, piekeren sindsdien over de tragedie die zich mogelijk heel dicht bij hen in de buurt heeft afgespeeld. Zij zegt: „Het schijnt dat ze elkaar kenden via internet.” Hij zegt: „Die jongen was gek op treinen.” Zij: „Dat stond in de krant.” Hij: „Dus hij zal met de trein naar Amersfoort zijn gekomen, en daarna de bus hebben gepakt.” Zij: „Dat denken wij.”

Dan zegt hij tegen haar: „Jij hebt die fiets gezien, donderdagavond.” Zij: „Om kwart voor tien ’s avonds, ik heb dat vrijdagavond tegen de recherche gezegd.” Hij: „Die kwamen ons ondervragen.” Zij: „Ik was het bos achter de tuin in gegaan om een dode merel weg te gooien en toen zag ik die fiets. Ik dacht: wat doet die daar nou? Niemand parkeert daar zijn fiets. Verder had ik er geen gedachten bij. De volgende ochtend, vrijdagochtend, komt er een vrouw langs die hier vaak wandelt en zij zegt: hebben jullie op Facebook over Savannah gelezen? Die vrouw had die fiets ook gezien. Hij had eerst in de sloot gelegen, zei ze. Onder overhangende braamstruiken. Ze had hem eruit getrokken en tegen die boom gezet. En nu dacht ze dat die fiets misschien iets met Savannah te maken had.” Savannah was toen alleen nog maar vermist. De politie had goede hoop dat ze nog leefde.

Was de fiets met opzet verstopt?

De vrouw loopt door de boerderij naar de tuin erachter en dan naar het stukje bos waar ze donderdagavond de merel heeft weggegooid. Ze wijst tussen de lijsterbessen door naar een grote eikenboom. „Daar stond die fiets.” Daarna loopt ze over het erf naar de Monseigneur van de Weteringstraat. Verderop zijn net twee politiewagens komen aanrijden. Het is donderdagmiddag 8 juni, een week nadat Savannah voor het laatst levend gezien is. Er wordt zo een passantenonderzoek gedaan. De vrouw wijst vanaf de andere kant naar dezelfde eik en naar de droge sloot ervoor. „Je ziet dat de begroeiing plat is. Daar heeft die fiets gelegen.”

Ze wil niet speculeren, en haar man ook niet. Maar toch. Was de fiets met opzet verstopt? Heeft de jongen die gearresteerd is dat gedaan? En hoe is het lichaam van Savannah in Bunschoten gekomen, ruim zeven kilometer verderop? De man zegt: „Die jongen is zestien, die rijdt geen auto.” Dus: was hij wel alleen?

Een paar uur later zegt de hoofdofficier van justitie die het onderzoek leidt op televisie bij Eva Jinek dat ze „niet uitsluit” dat er meer aanhoudingen zullen komen. De zaak is „ingewikkeld” en „complexer” dan die van Romy Nieuwburg, het meisje dat op vrijdag 2 juni dood gevonden werd in een sloot in Achterveld.

Hoevelaken

Het is vrijdagmiddag 2 juni rond vijven als Henk Bosschma uit Leusden een rondje door de Gelderse vallei fietst en wordt ingehaald door een politieauto. Twee politieauto’s. Drie, vier, vijf – de auto’s zonder politielogo niet meegerekend. Een ongeluk, denkt hij. Een groot ongeluk. Verder op de weg zijn werkzaamheden. Maar die agenten in burger in die gewone auto’s dan? Hij herkent ze aan het embleem op hun kleding. Vreemd.

Op hetzelfde moment loopt Co van de Weg over het erf van zijn boerderij in Achterveld, hij woont er met zijn moeder. Een slagboom scheidt het erf van een kronkelig bospaadje naar het beekje om de hoek, daarachter ligt het bos. Een oase van rust, elke week hoort en ziet de boer nieuwe vogels. Maar die vrijdagmiddag hangt er plotseling een politiehelikopter boven zijn boerderij. Hij denkt: wat is er aan de hand?

Een jongen van veertien, hij woont sinds vijf jaar in Achterveld, heeft bij het uitlaten van de honden in de sloot het lichaam van een meisje gevonden. Romy Nieuwburg, blijkt later, ook veertien. Rond drieën was ze van school vertrokken. Ze was nog niet vermist.

De politie doet vrijdag en zaterdag sporenonderzoek. De bosjes naast het beekje worden uitgekamd. Het grasveld wordt uitgeplozen, met de hulp van politiehonden. In de nacht van zondag op maandag wordt een veertienjarige jongen uit de gemeente Ede aangehouden. Hij is een schoolgenoot van Romy, ze volgden beiden speciaal onderwijs voor leerlingen met gedragsproblemen in jeugddorp De Glind. Vier dagen later legt hij een bekentenis af. Hij heeft Romy seksueel misbruikt en gedood, en liet haar achter in een beekje dicht bij het kronkelige bospad. Scholieren gebruiken het pad om de route van school naar huis af te snijden.

Condoleanceregister voor Romy in Grand Café De Haen. Bram Petraeus
Tienercentrum Blits in Hoevelaken. Bram Petraeus
Bram Petraeus
De 14-jarige Romy uit Hoevelaken werd seksueel misbruikt en gedood door een schoolgenoot. Foto’s Bram Petraeus

De afgelopen jaren waren er vaker ernstige incidenten in het Gelderse Hoevelaken. Twee mannen gijzelden een dove vrouw uit Utrecht en misbruikten haar in een woning in het dorp. Een man werd in een kraakpand vermoord. En een man doodde zijn vrouw, de Russische Victoria. Elke keer sprak predikant Ellie Boot de namen van de slachtoffers uit tijdens het gebed in de protestantse Eshofkerk. Elke keer was het dorp geschokt. Maar deze keer is het dorp „verpletterd”.

Deze week hingen er vlaggen halfstok, maar lang niet zoveel als in Bunschoten. Er werd een herdenkingsbijeenkomst gehouden, maar geen stille tocht, zoals in Bunschoten. Duizenden mensen liepen mee. De burgemeester van Nijkerk, waar Hoevelaken onder valt, was ook terughoudender dan zijn collega in Bunschoten, die een videoboodschap insprak en op YouTube plaatste. In Hoevelaken, zegt de burgemeester, rouwt men niet collectief, maar binnen het gezin, de sportclub, het jeugdhonk, kerkgenootschap en in buurdorp Achterveld zelfs in supermarkt de Spar. Hoevelaken, zegt de burgemeester, is allang geen homogene gemeenschap meer, eerder een smeltkroes. Komt door de ligging langs de A1 en de A28. Je bent zo in Amersfoort, Amsterdam of Utrecht. In een paar decennia groeide Hoevelaken van 1.200 naar 10.000 inwoners. Allemaal import. Bunschoten groeide ook, tot 20.000 inwoners, maar vooral door eigen aanwas.

„Het kleinschalige is hier weg”, zegt Wim Heining van Stichting Historisch Hoeflake. Vroeger was hij postbode. Logisch gevolg: de onderlinge binding is minder hecht.

Het maalt continu door mijn hoofd: die arme ouders. Al dit verdriet. Zo erg. Donderdag ging ze nog op de schoolfoto.

Maar tegen wie je ook over Romy begint – de filiaalmanager van de Spar, het bestuurslid van de historische stichting, de twee jongerenwerkers uit het dorp, de moeder van de jongen die Romy vond, en ook de burgemeester van Nijkerk – allemaal vechten ze tegen hun tranen. De burgemeester: „Het maalt continu door mijn hoofd: die arme ouders. Al dit verdriet. Zo erg. Donderdag ging ze nog op de schoolfoto.”

En dan de angst. In jeugdhonk Blits vragen ouders aan de jongerenwerkers Linda (28) en Jesse (24) of ze hun kinderen wel alleen naar school kunnen laten gaan. Is Hoevelaken nog wel veilig? Kinderen zijn ook bang, zegt de burgemeester. „Mijn zoon vroeg: papa, mag ik een verdieping lager slapen?”

Hardloper Marc Groen uit Achterveld opent een zwaar stalen hek vlak bij de plaats waar Romy gevonden is. Vage bandensporen verraden dat het hier vorige week vol stond met politiebussen. Normaal rent Groen twee keer per week door het bos, afgelopen week is hij thuisgebleven. „Dat verwacht je toch niet”, zegt hij. „Het is hier super rustig.” De moeder van de jongen die Romy in het beekje zag liggen, is donderdagmiddag 8 juni ook weer voor het eerst in het bos. Ze laat de honden uit, een herder en een Roemeense straathond. „Normaal raad je je kinderen aan om over het bospad te fietsen”, zegt ze. „Het is hier veiliger dan op de weg hiernaast. Daar rijden tractors.”

Bunschoten

Durk Muurling is kerkelijk werker in Bunschoten, met de pinksterdagen verving hij dominee Noort. „Het beeld van het dorp is zwáár”, zegt hij. „Maar dat valt erg mee.” Geen zwarte kousen. Wel veel gemeenschapszin. En sociale controle.

Toen hij vrijdag hoorde dat Savannah vermist werd, is hij naar de grootouders gegaan. Ze waren bij Savannah’s moeder. „De wanhoop. De appjes en de Facebookberichtjes. Tong, ping, pang, de hele tijd. Ik kon niets doen. En tegelijk heel veel doen, door er te zijn.”

Over de vraag of er sprake is van een straf van God – zo zouden de écht zwaren het zien – kan hij kort zijn. „God doet ons dit niet aan. Mensen doen dit elkaar aan. En hoe komt dat? De mens had als God willen zijn, waardoor het kwaad in de wereld gekomen is.” Genesis 3, ja. De gebrokenheid van de wereld.