Even lekker informeel ‘pre-verkennen’ in het plechtstatige Catshuis

Weekboek Formatie

De impasse in de formatie zorgt voor een heel eigen lexicon – onbegrijpelijk voor de buitenwereld.

Mark Rutte zei het zonder enige gene. Het was „prettig om even hier en niet heel formeel in de Stadhouderskamer te overleggen.”

‘Hier’, dat was het Catshuis, de officiële ambtswoning van de premier. Als Rutte zo’n plechtstatig gebouw voor officiële ontvangsten typeert als de uitgelezen plek om eens lekker informeel te kletsen, is de formatie echt in een bizarre fase beland. Zeker als je bedenkt dat Rutte dat zei terwijl hij, hoogst formeel, gekleed was in pak en das.

De formatie zit al vier weken in een impasse. En wat doe je dan als politicus in Nederland? Je begint je te bedienen van een bijzonder lexicon, dat bedoeld is om ruimte te scheppen en stilstand te verhullen. Een geheimtaal die onbegrijpelijk is voor wie zich niet beroepsmatig bezighoudt met de Haagse politiek.

Het zit als volgt. De gesprekken deze week in het Catshuis en bij informateur Herman Tjeenk Willink thuis maken onderdeel uit van een ‘pre-verkenning’: gekeken wordt of VVD, CDA, D66 en GroenLinks hun meningsverschillen over migratie opzij kunnen zetten. De status van zo’n pre-verkenning is informeel – de betrokkenen houden niet op dat te benadrukken. Als die slaagt, komt er een formele verkenning. Dat betekent: weer met z’n allen naar de Stadhouderskamer. De journalisten krijgen in dat geval ook een aankondiging van de Rijksvoorlichtingsdienst, per sms en e-mail, met locatie en tijdstip. Dat ze deze week in het Catshuis en bij Tjeenk Willink thuis zaten, moesten de verslaggevers op eigen houtje uitvinden.

Die formele verkenning mag niet verward worden met onderhandelingen. Want die beginnen pas als de verkenning met succes is afgerond. Dan schrijft Tjeenk Willink een eindrapport waarin hij zegt: VVD, CDA, D66 en GroenLinks kunnen het weer proberen. Kunt u het nog volgen?

Strikt genomen is dat impasse-lexicon natuurlijk nonsens. ‘Informeel’ en ‘verkennen’ suggereren dat er alleen een beetje wordt afgetast. Het is veel meer dan dat.

Maar in Nederlandse kabinetsformaties, met hun gemanoeuvreer op de vierkante millimeter, zijn woorden van levensbelang. Ze zorgen ervoor dat de informateur de tijd heeft om zijn werk te doen, en dat partijen met elkaar kunnen praten zonder gezichtsverlies. Kortom: ze kunnen precies het verschil maken tussen wél of geen kabinet.