Alsof er donderdag niets is gebeurd

Theresa May vormt zonder een spoor van twijfel een regering. Met gedoogsteun van een partij die er normaal nauwelijks toe doet in de Britse politiek.

Foto Odd Andersen/AFP

Alsof er geen desastreus verkiezingsresultaat ligt, alsof zijzelf geen enorme schade opliep, alsof het Britse politieke landschap niet opnieuw opgeschud is, sprak Theresa May voor de zware zwarte deur van 10 Downing Street. „Ik zal een regering samenstellen, eentje die zekerheid kan bieden en Britain kan leiden in deze kritieke tijd voor het land.”

Ze keek strak in de camera’s. Geen spoor van twijfel. Geen vermoeden dat ze inziet dat ze louter een rol speelt: Theresa May als de zegevierende politicus, straks genomineerd voor een filmprijs als beste actrice.

Ze sprak over de regering die zij de komende vijf jaar zal leiden, terwijl insiders in Westminster vermoeden dat ze de Kerst niet haalt. Misschien is haar acteerwerk weinig oprecht. „Met de meeste stemmen en de meeste zetels bij de verkiezingen is het duidelijk dat alleen de Conservatieven en Unionistische Partij een meerderheid heeft in het Lagerhuis”, zei May. Opeens lijkt zetelverlies en de noodgreep van een minderheidsregering gesteund door een kleine en oerconservatieve Noord-Ierse partij wiens waarden mijlenver afstaan van de gemiddelde Brit de normaalste zaak van de wereld. Op geen enkele wijze memoreerde May hoe ze op 18 april op dezelfde plek had gepleit voor de noodzaak van een sterker mandaat. „De enige manier om stabiliteit en duidelijkheid te garanderen voor de komende jaren is om verkiezingen te houden zodat ik uw steun kan vragen voor de beslissingen die ik neem”, zei May toen.

De korte verklaring waarmee zij eigenlijk de verkiezingsuitslag doodzweeg is typisch May. Koelbloedig. Zonder emotie. Ze kijkt niet naar de morele overwinning van Labour of de hypothetische straatlengte voorsprong die de Tories genoten in de peilingen in april. Ze kijkt naar machtsverhoudingen: zij kan met de Democratic Unionist Party (DUP) een werkbare meerderheid vormen in het Lagerhuis en andere partijen kunnen dat niet, al schreeuwt Labour van de daken de ‘echte winnaar’ te zijn.

Een echte Tory met een onstilbare hang naar de macht die zich in de meest onnatuurlijke bochten manoeuvreert om aan te blijven, zullen de kritieken klinken. May zal het voor zichzelf anders verklaren: opgeven omdat je gezichtsverlies lijdt, omdat het moeilijk wordt, omdat je zwak staat, is te makkelijk. Aanblijven, doorzetten en dienen is moeilijker maar belangrijker, redeneert de domineesdochter.

Snelle excuses

De politieke macht van May is aan diggelen, bleek vrijdagavond nadat ze haar verklaring gaf. Onmiddellijk was er onvrede bij de partij. Stapte May niet al te snel over rampzalige verkiezingen heen? Had ze niet wat meer respect kunnen tonen voor de collega’s die niet terugkeerden op de groene banken van het House of Commons? Haastig reageerde May met een videoboodschap. „Sorry”, zei May tegen de Lagerhuisleden en bewindslieden die hun zetel verloren. „Zij hebben dit niet verdiend.”

De onvrede kwam ook doordat May zei dat ze overwoog haar ministersploeg te herschikken „om de uitslag recht te doen”. Later kwam het bericht dat zij pas in het weekend met ministersbenoemingen zou komen. Nog geen twee uur later maakte Downing Street bekend dat de vijf belangrijkste ministers hun plek en portefeuilles behouden. Ze moet hen ook te vriend houden. Want het signaal van Boris Johnson, Amber Rudd, Philip Hammond, David Davis en Michael Fallon is helder: vanaf nu bepalen wij wat er gebeurt.

De verwachting is ook dat May de belangrijkste ministers meer bij besluitvorming betrekt en dat ze haar poortwachters Nick Timothy en Fiona Hill wellicht moet opofferen. De twee naaste vertrouwelingen wekken al langer irritatie bij de ministers. Zij bepalen te veel en delen te weinig.

May mag nog van geluk spreken dat George Osborne vlak voor de verkiezingen uit de politiek stapte. Of dat Ruth Davidson, leider van de Tories in Schotland, niet besloot een gooi te doen naar een Lagerhuiszetel. Zeker gezien de zetelwinst in Schotland had zij goede papieren gehad om May op te volgen.

Een ongewoon verbond

Nu tracht May samen met de DUP stabiliteit te bieden. Hoe blasé May er over deed: het is ongewoon. De Noord-Ierse politiek is doorgaans minder dan een sideshow in Londen. Nu vervult de partij opeens een hoofdrol.

In het Londen wordt vooral gekeken naar de wat voor invloed de DUP op Brits beleid zal hebben. In tegenstelling tot May wil DUP-leider Arlene Foster aan de pensioenen komen. Ze wil het belastingvoordeel voor ouderen om ’s winters hun huizen te stoken ongemoeid laten. Foster zei eveneens vrijdag dat ze wil dat de grens tussen de Ierse Republiek en Noord-Ierland zacht blijft, zo frictieloos mogelijk. Formeel wil May dat ook, maar de betrokkenheid van de DUP zal May dwingen tot meer aandacht voor de grens. Aan de andere kant: de DUP wil bovenal dat Noord-Ierland een onlosmakelijk onderdeel blijft van het Verenigd Koninkrijk. Dat is de basis van hun partij-ideologie en alle andere standpunten, zelfs de grens, zijn daar aan ondergeschikt.

Met de DUP als kingmaker ontstaat er een nieuwe dynamiek in Belfast, waar het machtsevenwicht altijd zo zorgvuldig bewaard dient te worden. Maatschappelijk gezien is de DUP, opgericht in 1971 door dominee Ian Paisley, ultraconservatief. Als gevolg van de machtige rol als grootste Noord-Ierse partij hebben de Unionisten progressief beleid weten te voorkomen. Noord-Ierland is de enige plek in het Verenigd Koninkrijk waar abortus in de meeste gevallen strafbaar is, waar homo’s niet kunnen huwen.

Bij de afgelopen Noord-Ierse verkiezingen zat het progressievere Sinn Fèin de DUP op de hielen. Het maatschappelijk klimaat in Noord-Ierland kon keren. De zorg onder progressieven is dat de grotere macht van de DUP in de Britse politiek gebruikt zal worden om deze ontwikkeling tegen te gaan. Ze zullen vooral praktisch denken en hun steun voor voorstellen van de Conservatieven afhankelijk maken van meer geld voor Noord-Ierland, voor infrastructuur, voor de economie, voor landbouw. Zo kunnen ze kiezers weglokken bij Sinn Fèin bij een volgende Noord-Ierse stembusgang.

Dat is wellicht het meest ongemakkelijke aan de prominente rol die de DUP in de Britse landelijke politiek gaat spelen. De verkiezingen worden gezien als het moment waarop een jonge generatie politiek bewust werd, zich manifesteerde en massaal Labour stemde. Zij hebben, zeker rondom Londen, de linkse en kosmopolitische Britten nieuw elan gegeven. Betrokkenheid van de DUP in het bestuur van het Verenigd Koninkrijk is daar alles behalve een afspiegeling van.

Dat is wrang, maar Theresa May maalt er niet om. Zij wil nu vooruit, doen alsof er niets aan de hand is, hoezeer het ongewone verbond met de Noord-Ieren ook schuurt, hoe zeker het ook is dat May in de problemen raakt.