Zie crimineel Exi maar eens aan Tito te linken

PGP-telefoons

Buik, Tijger, Vieze, Exi, Tiba, Tito: het zijn bijnamen die volgens justitie horen bij Naoufal F. Maar hoe weten ze dat? En klopt het?

ANP

Bolle, Sigaar, Dominee: bijnamen horen een beetje bij de folklore van de onderwereld. Niet zelden gaan er hilarische verhalen achter schuil: over hoe Peter de bijnaam Manke Piet heeft gekregen.

Diezelfde bijnamen spelen ook al heel lang een rol in de opsporing van misdaad. De deelnemers van veel afgeluisterde gesprekken zijn veel gemakkelijker te registreren als alle bijnamen van de deelnemers bekend zijn. In politieverslagen worden bijnamen dan ook standaard genoemd.

Wie de Marokkaans-Nederlandse crimineel Naoufal F. afgelopen woensdag zag zitten tijdens de eerste openbare behandeling van zijn strafzaak kan zich van alles voorstellen bij de bijnamen ‘Buik’ en ‘Groot hooft’. Die hangen rechtstreeks samen met een aantal fysieke kenmerken. En ook ‘Noffel’, de Amsterdamse verbastering van zijn voornaam, klinkt logisch. Maar waarom de bijnamen Tijger, Vieze, Exi, Tiba, Tito nou bij Naoufal F. horen is niet duidelijk.

Die bijnamen spelen een cruciale rol in de strafzaak tegen Naoufal F. Sterker nog: ze worden inzet van een principieel juridisch dispuut. En dat heeft alles te maken met het bewijsmateriaal dat het OM heeft verzameld om te bewijzen dat hij betrokken is bij een mislukte liquidatie in Diemen eind 2015.

Bij een aantal verdachte schutters zijn PGP-telefoons gevonden waarmee versleuteld werd gecommuniceerd. In die berichten komt ene ‘Buik’ voor, een persoon die gezien zijn toon de schutters aanstuurde. Volgens justitie is dat dus Naoufal F.

Telefoons met PGP – de afkorting van het encryptieprotocol Pretty Good Privacy – maken vaak gebruik van gecodeerde e-mailadressen en bijnamen om identificatie van de gebruiker moeilijk te maken. Om aan te tonen dat Naoufal F. Buik is, maakt het OM gebruik van 3,6 miljoen PGP-berichten die in beslag zijn genomen bij Ennetcom. Dat bedrijf had in 2016 circa 20.000 PGP-klanten, volgens justitie bijna allemaal criminelen.

Gevoelige snaar

Tijdens de rechtszitting van woensdag probeerde justitie duidelijk te maken dat alle bijnamen van F. horen bij twee e-mailadressen die voorkomen in gekraakte PGP-telefoons: een mailadres begint met CWX en het andere met FBIME. Vervolgens is justitie gaan zoeken in de 3,6 miljoen PGP-berichten van Ennetcom om te zien of deze bijnamen daar ook in voorkomen, al dan niet in combinatie met die mailadressen.

Het doel is om te kijken of die bijnamen gekoppeld kunnen worden aan echte personen. Zo wordt in een PGP-bericht gesproken over een foto van ‘Tito’ en ‘jay jay’ op misdaadwebsite Vlinderscrime. Op die foto staat Naoufal F. samen met onderwereldfiguur JayJay D.

Het zijn dit soort puzzelstukjes uit de miljoenen PGP-berichten die justitie gebruikt om aan te tonen dat Naoufal F. schuilgaat achter alle eerder genoemde bijnamen. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van software die is ontwikkeld door het NFI.

Advocate Inez Weski, die zowel Naoufal F. als Ennetcom bijstaat, wil weten hoe die zoekmachine precies werkt en of de resultaten wel betrouwbaar genoeg zijn om te dienen als bewijsmateriaal. Ook vraagt de raadsvrouw zich af hoe het OM aan alle bijnamen van haar cliënt komt. Ze wil daarom toegang tot alle Ennetcom-data en de zoekmachine Hansken. „Mijn cliënt heeft recht op controle van het onderzoeksmiddel en de feiten die dat oplevert.”

Hoewel het OM stelt dat uit niets blijkt dat de zoekmachine niet betrouwbaar is, raakte Weski met haar argument een gevoelige snaar bij de rechtbank. „Het verzoek voor een contra-expertise is niet onlogisch”, zo stelde de rechtbankvoorzitter. De uitkomst van de discussie over bijnamen is dat het OM tijdens de volgende zitting eind augustus een toelichting moet geven over de zoekmethode in de PGP-data.

Het is een cruciale discussie die de zaak tegen Naoufal F. zo bijzonder maakt. Vriend en vijand zijn het erover eens dat in de PGP-data heel veel belastend materiaal zit voor onderzoeken naar drugshandel en liquidaties. Maar dan moet de rechter dat wel als bewijs aanvaarden.