Comey: het is aan de FBI of Trump de rechtsgang belemmerde

De ontslagen FBI-directeur getuigde donderdag 2,5 uur voor een Senaatscommissie over de pogingen van Rusland om de Amerikaanse presidentsverkiezingen te beïnvloeden.

Comey legt de eed af voorafgaand aan zijn getuigenis voor de Senaat. Foto Brendan Smialowski/AFP

De door Donald Trump ontslagen FBI-directeur James Comey heeft donderdag niet willen zeggen of de president het Rusland-onderzoek van de inlichtingendienst heeft willen hinderen. Comey getuigde ruim 2,5 uur lang voor de Inlichtingencommissie van de Senaat die de beïnvloeding van Rusland van de Amerikaanse verkiezingen onderzoekt. De voormalig FBI-directeur noemt de gesprekken met Trump over het onderzoek “verontrustend”, maar stelt dat het aan de speciale aanklager van de FBI Robert Mueller is om dat te onderzoeken. Wel liet Comey aan het begin van de hoorzitting weten dat Trump hem niet heeft verzocht het Rusland-onderzoek stop te zetten.

De vraag of Trump bewust heeft geprobeerd de rechtsgang te belemmeren is belangrijk. Als blijkt dat de Republikein bewust heeft geprobeerd het onderzoek van de FBI in een bepaalde richting te sturen, kan dat ertoe leiden dat het Congres een impeachmentprocedure opstart om de president af te zetten. Gevraagd of Trump en zijn team hebben samengewerkt met de Russen antwoordde Comey: “Dat kan ik niet in het openbaar vertellen. Dat zal onderzoek moeten uitwijzen.”

Comey getuigde onder meer over de vraag of de president heeft gepoogd om het onderzoek naar voormalig Nationaal Veiligheidsadviseur Michael Flynn te dwarsbomen. Flynn werd ontslagen nadat aan het licht kwam dat hij nauwere banden had met Rusland dan hij eerder liet doorschemeren. Volgens Comey lijdt het “geen twijfel” dat de Russen hebben geprobeerd de Amerikaanse verkiezingen te beïnvloeden.

Comey heeft gedetailleerde verslagen bijgehouden van zijn ontmoetingen met Trump. De voormalig directeur was namelijk bang dat Trump leugens over hem zou gaan verspreiden en achtte het noodzakelijk aantekeningen bij te houden. Ook verklaarde hij dat hij het idee had dat Trump Comey wel wilde laten zitten bij de inlichtingendienst “als die daar wat voor terug zou krijgen”.

De ontslagen FBI-directeur stelt dat Trump “leugens” vertelde over de gang van zaken bij de inlichtingendienst. De president verklaarde eerder dat het een “rommeltje” zou zijn bij de FBI en Comey daarom te hebben ontslagen. De voormalig baas van de inlichtingendienst noemde dat in zijn verklaring “laster” en ontkende dat medewerkers het vertrouwen in hem hadden opgezegd.

Bekijkde getuigenis voor de Inlichtingencommissie van de Senaat hier terug:

Comey vroeg vriend memo te lekken naar de pers

Kort na het ontslag van Comey bij de FBI lekte schreef de New York Times over een memo waarin stond dat Trump Comey had gedwongen het onderzoek naar Flynn te laten vallen. In het verhoor donderdag gaf Comey toe dat hij de memo bewust had gelekt naar een bevriende jurist van de Colombia University. Hij wilde daarmee naar eigen zeggen bewerkstelligen dat er een onafhankelijk aanklager wordt aangesteld bij de FBI om de banden tussen Rusland en Trump te onderzoeken.

Comey heeft Trumps inspanningen dat te doen bewust niet gedeeld met collega’s bij de FBI om te voorkomen dat dit effect zou hebben op het Rusland-onderzoek. “Het zou schadelijk voor hen en het onderzoek zijn geweest als ik het ze had verteld.”

Witte Huis: Trump is geen leugenaar

In reactie op de hoorzitting ontkende een woordvoerster van het Witte Huis, in reactie op de beschuldiging van Comey dat Trump leugens over hem vertelde, dat hij “absoluut geen leugenaar” is. Comey zei daarom te hopen dat er camera’s zijn opgehangen in de Oval Office die de gesprekken tussen hem en Trump hebben vastgelegd. Of die er daadwerkelijk zijn, wist de woordvoerster niet.

Meerdere onderzoeken naar banden met Rusland

Volgens Comey was de FBI sinds de zomer van 2015 op de hoogte van het feit dat de Russen via cyberaanvallen actief probeerden de Amerikaanse verkiezingen te beïnvloeden. De Russen deden dat volgens de ex-FBI-baas “heel doelgericht” en met gebruikmaking van “overweldigende technische middelen”.

In totaal lopen er vier onderzoeken in het Congres om antwoorden te vinden op deze vragen. Dat van de Inlichtingencommissie loopt de minste kans te verzanden. Zo schrijven NRC-redacteuren Eva Cukier, Frank Kuin en Maartje Somers:

“Dat komt door de voor het gepolariseerde Congres bijzondere samenwerking tussen de voorzitter, de Republikein Richard Burr, en de vicevoorzitter, de Democraat Mark Warner. Zij beloofden in een gezamenlijke persconferentie plechtig tot het uiterste te zullen gaan, en het landsbelang te laten prevaleren boven partijbelang.”

Ontslag Comey

De Senaat is niet de enige die onderzoek doet naar deze vragen. De FBI heeft een eigen onderzoek lopen, onder leiding van de speciale aanklager Robert Mueller. Comey was tot voor kort directeur van de FBI, maar werd begin mei plotseling ontslagen door Trump.

Het Witte Huis verklaarde aanvankelijk dat Comey ontslagen was op aanraden van onderminister van justitie Rod Rosenstein. Dat zou zijn gebeurd vanwege de manier waarop hij het e-mailonderzoek rond Hillary Clinton (die als minister van Buitenlandse Zaken een privéserver gebruikte voor het versturen van e-mails) heeft afgehandeld. Later kwam Trump daarop terug en speelde het Ruslandonderzoek ineens een belangrijke rol. “Ik besloot om het gewoon te doen (het ontslaan van Comey, red.) en zei tegen mijzelf: ‘Weet je, dit Rusland-ding met Trump en Rusland is een verzonnen verhaal.’”

Een belangrijke vraag is ook in hoeverre Trump en het team rondom hem op de hoogte waren van inmenging van de Russen bij de presidentsverkiezingen en hier mogelijk betrokken bij zijn geweest. Ook van belang is de vraag in hoeverre Trump heeft gepoogd om het onderzoek naar de Rusland-banden te frustreren of zelfs tegen te houden met het ontslag van James Comey. Belemmering van de rechtsgang kan voor het Congres een aanleiding zijn om een zogeheten impeachmentprocedure te beginnen om Trump af te zetten.

Onze correspondent Guus Valk volgt de hoorzitting en tweet live mee: