Trumps Rusland-affaire in tien vragen

Het slepende schandaal over de vermeende banden van de campagne van Donald Trump met Rusland blijft het Witte Huis achtervolgen. Voor wie de draad een beetje kwijt is, hier een overzicht in tien vragen dat regelmatig wordt bijgewerkt.

De Amerikaanse president Donald Trump (rechts) ontmoet zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin tijdens de G20-top in Hamburg in juli. Foto Carlos Barria/Reuters

    Laatst bijgewerkt: 10 juli 2017

  1. Waar draait het Rusland-dossier om?

    De kluwen van verwikkelingen en connecties tussen Trumps entourage en hooggeplaatste Russen is voor Trump een probleem sinds Rusland zich actief is gaan mengen in westerse democratische processen en sinds Trump een gooi deed naar de macht.

    In september 2015 waarschuwden de Amerikaanse geheime diensten dat Russen probeerden in te breken in computers van de Democratische Partij. WikiLeaks publiceerde de e-mails van John Podesta, campagnemanager van Hillary Clinton. Na de overwinning van Trump concludeerden Amerikaanse geheime diensten dat de Russen hadden geprobeerd de verkiezingen in zijn voordeel te beïnvloeden.

    De centrale vraag in het Ruslanddossier is in hoeverre Trumps entourage en Trump zelf hiervan op de hoogte waren, of hierbij zelfs betrokken zijn geweest.

    Daarbij komt de vraag of Trump heeft geprobeerd het onderzoek naar de Rusland-connecties te hinderen of zelfs tegen te houden, bijvoorbeeld door FBI-directeur James Comey te ontslaan. Belemmering van de rechtsgang kan voor het Congres een reden zijn een afzettingsprocedure te beginnen.

    Doordat Trump weigert financiële openheid te geven, is onduidelijk of hij op de een of andere manier zakelijk bij de Russen in het krijt staat. Opmerkelijk is dat hij over president Poetin uitsluitend in lovende termen spreekt.

    Er gaat vrijwel geen week voorbij of de Amerikaanse pers onthult contacten tussen leden van Trumps regering of adviseurs van Trump en hooggeplaatste Russen, zoals de ambassadeur in Washington, Sergej Kisljak.

    Anderzijds: de Amerikaanse pers baseert zich in de berichtgeving nog steeds op anonieme bronnen. Dat levert nu al maanden dikke rookwolken op, zonder dat er een smoking gun is opgedoken.

    De president noemt de kwestie een ‘heksenjacht’. Inmiddels is er een speciale aanklager benoemd die Trumps entourage onderzoekt, lopen er in het Congres nog vier onderzoeken en beantwoordt het Witte Huis geen vragen meer over Rusland – alle vragen worden verwezen naar Trumps advocaat.

  2. Welke onderzoeken lopen er en wat wordt precies onderzocht?

    Er lopen in totaal vijf onderzoeken naar inmenging van de Russen in de Amerikaanse verkiezingen en het Witte Huis: vier in het Congres en één bij de FBI, de federale recherche.

    Het belangrijkste en voor Trump potentieel gevaarlijkste onderzoek is dat van de FBI. Het staat onder leiding van speciale aanklager Robert Mueller, een oud-directeur van de federale recherche die is aangesteld door onderminister van Justitie Rod Rosenstein. Mueller onderzoekt, met hulp van de CIA en het ministerie van Financiën, mogelijke banden of coördinatie tussen de Russische regering en personen gelieerd aan de campagne van Donald Trump.

    Ook kijkt de FBI naar pogingen van leden van de regering-Trump om sporen uit te wissen of onderzoek tegen te houden. Mueller wil een aantal hoge inlichtingenofficieren spreken, die niet betrokken waren bij de campagne van Trump, meldde The Washington Post op basis van bronnen bij de FBI. Dat wijst er op dat hij onderzoek doet naar belemmering van de rechtsgang door de president.

    Daarnaast lopen diverse onderzoeken in het Congres. Dat heeft veel onderzoeksbevoegdheden: het kan getuigen onder ede horen en inzage eisen in documenten. Aanklagen kan het Congres niet, maar onderzoeken door het Congres hadden in het verleden veel invloed op de publieke opinie.

    Van de vier onderzoeken in het Congres loopt dat van de Inlichtingencommissie van de Senaat de minste kans te verzanden. Dat komt door de voor het gepolariseerde Congres bijzondere samenwerking tussen de voorzitter, de Republikein Richard Burr, en de vicevoorzitter, de Democraat Mark Warner. Zij beloofden tijdens een gezamenlijke persconferentie in maart plechtig tot het uiterste te zullen gaan, en het landsbelang te laten prevaleren boven partijbelang.

    De Inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden oogt daarentegen verlamd, doordat de Republikeinse voorzitter, Devin Nunes, aftrad omdat hij het Witte Huis inlichtte over het lopende onderzoek. Ten slotte onderzoeken de House Oversight Committee (die over het volgen van procedures gaat), en de Justitiecommissie van de Senaat de gang van zaken rond het ontslag van Comey. Die laatste commissie kijkt ook naar het gedwongen opstappen van Michael Flynn als Nationale Veiligheidsadviseur. Flynn had gelogen over zijn contacten met de Russische ambassadeur Sergej Kisljak.

  3. Om welke leden uit Trumps entourage draaien de onderzoeken en wat is hun rol?

    Een aantal mensen uit de entourage van Trump wordt onderzocht door de FBI en het Congres wegens openlijke en heimelijke banden met Russische functionarissen. Daarbij gaat het om medewerkers van zijn presidentscampagne, bewindslieden en familieleden.

    Bij de campagne hebben onderzoekers oud-campagnemanager Paul Manafort in het vizier. Manafort werkte meer dan tien jaar als lobbyist in Oekraïne, vooral voor oud-president Viktor Janoekovitsj, een bondgenoot van Poetin. Hij wordt onderzocht door de FBI wegens mogelijke contacten met Russische inlichtingenofficieren. Manafort ontkent dat hij ooit „bewust met Russische inlichtingenofficieren heeft gesproken”.

    Lees ook het profiel van Manafort: De man achter dictators, oligarchen en Trump

    Carter Page, die tijdens de campagne door Trump werd opgevoerd als adviseur, werkte in Rusland als een investeerder en wordt eveneens onderzocht wegens banden met vooraanstaande Russische functionarissen. Volgens The Washington Post heeft de FBI reden om aan te nemen dat hij werkte als agent voor Rusland. Page heeft dat stellig ontkend, maar toegezegd te zullen meewerken aan onderzoek door het Congres.

    Roger Stone, een informele adviseur van Trump, suggereerde dat hij voorkennis had over de inhoud van e-mails van de campagne van Hillary Clinton, en wanneer ze openbaar zouden worden gemaakt. Stone heeft laten weten dat hij „ernaar uitkijkt om alle beschuldigingen van ongepaste en snode contacten met welke vertegenwoordiger van de Russische staat dan ook te weerleggen”. Manafort en Stone hebben hun Rusland-gerelateerde documenten overgedragen aan de Inlichtingencommissie van de Senaat.

    Ook enkele bewindslieden die door Trump zijn benoemd, hebben nauwe contacten met de Russen. Vooral Michael Flynn, kortstondig Nationale Veiligheidsadviseur, staat op het netvlies van onderzoekers bij de FBI en in het Congres: hij moest in februari aftreden toen bleek dat hij herhaaldelijk met de Russische ambassadeur in Washington, Sergej Kisljak, had gesproken en daarover had gelogen. Flynn heeft gezegd niet te willen getuigen, of dat alleen te willen doen in ruil voor immuniteit (zie ook Wat is de rol van de voormalige Nationale Veiligheidsadviseur Michael Flynn?).

    Bekijk ook de interactieve graphic: Zo lopen de lijnen van Trump naar Poetin

    Minister van Justitie Jeff Sessions verzweeg tijdens een hoorzitting onder ede in de Senaat dat hij contacten had met ambassadeur Kisljak. Naar aanleiding daarvan heeft hij aangegeven zich afzijdig te zullen houden van het onderzoek door de FBI, dat onder zijn verantwoordelijkheid valt. Zijn plaatsvervanger Rod Rosenstein is nu verantwoordelijk. Sessions heeft tijdens een getuigenis voor de Inlichtingencommissie van de Senaat met klem ontkend dat hij betrokken was bij enige samenwerking van de campagne van Trump met Rusland.

    Bij de familie van Trump heeft oudste zoon Donald Trump Jr. erkend dat hij tijdens de campagne een ontmoeting heeft gehad met een Russische advocaat die schadelijke informatie zou hebben toegezegd over Hillary Clinton. Trump Jr. ontkent dat bij het onderhoud in juni 2016 met Natalia Veselnitskaja, die banden zou hebben met het Kremlin, belastende gegevens zijn ontvangen. Ook Manafort en Trumps schoonzoon Jared Kushner waren aanwezig. Uit berichten over het onderhoud, die voor het eerst verschenen in The New York Times, blijkt echter dat de campagne van Trump op zijn minst open stond voor hulp van Rusland in de aanloop tot de presidentsverkiezingen.

    Tot slot heeft schoonzoon Jared Kushner zijn eigen banden met Russische zakenlieden. Kushner, een adviseur van de president, kwam eind vorige maand onder vuur te liggen wegens berichten dat hij een geheim communicatiekanaal zou hebben willen opzetten tussen Trump en het Kremlin – een ongebruikelijke stap. Ook sprak hij in december met ambassadeur Kisljak, ondanks een verbod op het voeren van diplomatie namens de Verenigde Staten door privépersonen (zie ook Wat is de rol van schoonzoon Jared Kushner?).

  4. Wat kan Rusland beogen met beïnvloeding?

    Beïnvloeding, desinformatie en deceptie kennen in Rusland een lange traditie en dienen, al naar gelang het niveau waarop het gebeurt, verschillende belangen. Meestal wordt via legale of illegale weg verkregen informatie over (potentiële) tegenstanders ingezet als drukmiddel voor politiek of financieel gewin. Het kan daarbij gaan om desinformatie, nepnieuws, hacks en propaganda. Daarbij worden de media door Rusland grif ingezet om de publieke opinie te beïnvloeden. Dat gebeurt in eigen land maar sinds 2014 ook steeds actiever in het buitenland.

    Lees ook het artikel over het compromitteren van tegenstanders: De fijne kunst van ‘kompromat’.

    In het geval van de Amerikaanse verkiezingen wilde Rusland met zijn hacks waarschijnlijk de stabiliteit van de VS ondermijnen door tijdens de campagne belastende informatie te publiceren. Moskou heeft waarschijnlijk geprobeerd de verkiezingen te beïnvloeden in het voordeel van de Republikeinen, die een veel mildere koers voorstaan ten opzichte van Moskou dan de Democraten onder oud-minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton.

    De relatie van de Russen met de Democraten verslechterde aanzienlijk onder Obama, die ten tijde van de Oekraïnecrisis, maar ook rond mensenrechtenthema’s, een reeks harde sancties invoerde. Daarnaast besloot Obama eind 2016 tot het uitzetten van 35 Russische diplomaten, vanwege intimidatie en cyberaanvallen tijdens de verkiezingen.

    De informatie is waarschijnlijk afkomstig van twee Russische hackerscollectieven, Fancy Bear en Cozy Bear genoemd, die verbonden zouden zijn aan respectievelijk de Russische inlichtingen- en opsporingsdienst FSB en aan de militaire inlichtingendienst GROe. Daarbij werkte Rusland samen met klokkenluiderssite WikiLeaks, van de anti-Amerikaanse Julian Assange.

    Doordat Clinton door de gelekte informatie in diskrediet werd gebracht, wist Trump uit de wind te blijven en de verkiezingen te winnen – mogelijk dus dankzij Russische steun.

    Lees ook artikelen over de bestrijding van Russische desinformatie: Rusland herschept de feiten; en over Russische beïnvloeding: Wie zijn de Russische cybersoldaten?

    Overigens heeft het Kremlin herhaaldelijk stellig ontkend dat het zich heeft gemengd in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Na afloop van een ontmoeting met Trump tijdens de G20-top in Hamburg in juli zei Poetin: „Onze positie is bekend. Er is geen reden om aan te nemen dat Rusland zich heeft gemengd in het Amerikaanse verkiezingsproces.”

  5. Zijn er bewijzen voor directe laakbare connecties van Trump zelf met Russische functionarissen en wat weten we over Trumps zakelijke imperium en de Russen?

    Er is geen bewijs dat Donald Trump persoonlijk contacten heeft gehad met Russische functionarissen in de aanloop naar de presidentsverkiezingen. Trump ontkent dat hij met Rusland onder één hoedje heeft gespeeld. Hij noemt de onderzoeken naar zijn banden met Rusland een „heksenjacht”, georkestreerd door Democraten die het verlies van Hillary Clinton niet kunnen verwerken.

    Opmerkelijk genoeg nam Trump tijdens een persconferentie in mei enige afstand van zijn campagnemedewerkers. „Er is geen complot tussen, in elk geval mijzelf, en mijn campagne – maar ik kan altijd voor mijzelf spreken – en de Russen”, zei Trump toen. „Nul.” Hij leek zich daarmee enigszins in te dekken tegen beschuldigingen aan het adres van anderen. Ook uit de verklaring die de ontslagen FBI-directeur James Comey na zijn ontslag schreef, blijkt dat Trump volhoudt dat hij onschuldig is, terwijl hij niet uitsluit dat een of meer van zijn „satellieten” wel contact hadden met Rusland.

    Het dichtst bij bewijsmateriaal tegen Trump zelf is het onderzoeksrapport van de Britse oud-geheim agent Christopher Steele, dat in januari openbaar werd gemaakt door de website BuzzFeed. In dat rapport, waarvan de authenticiteit niet is bevestigd, wordt gemeld dat de campagne van Trump zou hebben samengewerkt met Russische functionarissen, en dat Trump kwetsbaar zou zijn voor chantage door de Russen omdat deze opnames zouden hebben van seksuele escapades van Trump.

    Er zijn geen specifieke beschuldigingen van misdragingen door het bedrijf van Trump, The Trump Organization, bij zakelijke contacten met Russen. Het onderzoek draait daar ook niet om – al heeft de speciale aanklager Robert Mueller wel de bevoegdheid om zakelijke contacten van Trump te onderzoeken als hij daar aanleiding toe ziet.

    Trump ontkent dat hij zakelijke belangen heeft in Rusland. Mede doordat hij geen inzage geeft in zijn belastingaangifte is dat niet te controleren. Bekend is dat Trump in het verleden geld heeft geleend van Russische bronnen. Maar plannen voor vastgoeddeals in Moskou en de Oekraïense hoofdstad Kiev met zijn zakelijke partners van het investeringsbedrijf Bayrock zijn nooit van de grond gekomen.

    Volgens een brief die Trumps belastingadviseurs in mei aan het Congres hebben gestuurd, heeft Trump de afgelopen tien jaar geen inkomsten genoten uit Rusland, „op enkele uitzonderingen na”. Bij die uitzonderingen gaat het voornamelijk om de verkoop van een landgoed in Florida aan een Russische miljardair en inkomsten van ruim 12 miljoen dollar (10,7 miljoen euro) van het Miss Universe-evenement dat Trump in 2013 in Moskou organiseerde, in samenwerking met zijn zakenpartner Aras Agalarov.

  6. Wat is de rol van de voormalige Nationale Veiligheidsadviseur Michael Flynn?

    De gewezen Nationale Veiligheidsadviseur Michael Flynn is een van de meest omstreden hoofdrolspelers in de kwestie van banden tussen Trump en Rusland. De luitenant-generaal buiten dienst, de hoogste functionaris die direct door het schandaal is beschadigd, is een sleutelfiguur in de zaak. Mogelijk bezit hij belangrijke informatie.

    Na enkele weken als Nationale Veiligheidsadviseur stapte Flynn half februari op, toen was gebleken dat hij had gelogen over gesprekken met Sergej Kisljak, de Russische ambassadeur in Washington, voorafgaand aan de inauguratie van Trump. Anders dan Flynn had gezegd, waren de sancties die president Barack Obama tegen Rusland had afgekondigd wegens Russische inmenging in de verkiezingen bij die gesprekken ter sprake gekomen. Flynn loog hierover tegen vicepresident Mike Pence. Waarnemend minister van Justitie Sally Yates waarschuwde de regering-Trump dat Flynn had gelogen en dus chantabel was. Maar pas toen de pers lucht kreeg van het schandaal werd Flynn door het Witte Huis gedwongen op te stappen.

    Het ontslag van Flynn was niet alleen een vernedering voor Trump in de eerste maand van zijn presidentschap, maar ook de directe aanleiding voor beschuldigingen van belemmering van de rechtsgang tegen de president. Daags na het ontslag vroeg Trump aan toenmalig FBI-baas James Comey om het onderzoek naar de contacten van Flynn met Rusland te staken, zo heeft Comey bevestigd tegenover de Senaat.

    Flynn springt verder in het oog wegens zijn persoonlijke connecties. In december 2015 reisde hij naar Rusland op kosten van Moskou. Hij woonde een gala bij ter gelegenheid van het tienjarig jubileum van de Russische tv-zender RT, waar hij geregeld optreedt als spreker. Bij dat gala zat hij aan tafel bij president Vladimir Poetin.

    Bovendien heeft Flynn zich na zijn ontslag geregistreerd als een agent voor buitenlandse mogendheden. Als hoofd van een lobbyfirma werkte Flynn onder meer met Inovo B.V., een in Nederland gevestigde firma van de Turks-Nederlandse zakenman Ekim Alptekin. Alptekin heeft nauwe banden met de Turkse president Erdogan.

    Onderzoekers willen van Flynn weten wat hij wist van de banden tussen de campagne van Trump en de Russen. Maar Flynn wil, in tegenstelling tot andere betrokkenen als Paul Manafort en Carter Page, niet getuigen. Hij heeft laten weten zich te zullen beroepen op zijn zwijgrecht, vastgelegd in het vijfde amendement van de Amerikaanse Grondwet. Wel heeft Flynn via zijn advocaten aangeboden zijn verhaal te doen in ruil voor immuniteit van rechtsvervolging. Volgens zijn juristen heeft hij „een verhaal te vertellen”. Op dat aanbod zijn onderzoekers tot nog toe, voor zover bekend, niet ingegaan.

    Duidelijk is dat de voormalige Nationale Veiligheidsadviseur waarschijnlijk de sleutel vormt tot het schandaal; het is aan speciale aanklager Robert Mueller om te beslissen hoe hij Flynn wil aanpakken.

  7. Wat is de rol van schoonzoon Jared Kushner?

    Jared Kushner, echtgenoot van Trumps dochter Ivanka en een van Trumps naaste adviseurs in het Witte Huis, kwam in beeld bij de FBI doordat hij begin december, enkele weken na Trumps verkiezingsoverwinning, een afspraak had met zowel de Russische ambassadeur Sergej Kisljak als de topman van de Russische VEB-Bank Sergej Gorkov. De VEB is een staatsbank en Gorkov is door Poetin benoemd. Een andere topman van deze bank werd in 2015 in New York veroordeeld wegens spionage.

    Volgens The Washington Post en The New York Times zou Kushner bij een ontmoeting met Kisljak, waarbij ook de latere Nationale Veiligheidsadviseur Flynn aanwezig was, hebben voorgesteld een geheim communicatiekanaal tussen Trump en het Kremlin tot stand te brengen. Omdat burgers zich niet in diplomatieke aangelegenheden mogen mengen, begaf Kushner – toen nog slechts lid van Trumps transitieteam – zich hier op zeer gevaarlijk terrein. Nadien belde Kushner nog een aantal keer met Kisljak.

    Kushner verzuimde deze contacten te melden bij het veiligheidsonderzoek voor zijn adviseursfunctie in het Witte Huis. Kushners verklaring voor deze ontmoetingen blijft onduidelijk.

    Kushner wordt door de FBI nergens van beschuldigd en hij heeft zich eerder bereid verklaard uitleg te geven over de contacten. Maar het Rusland-dossier is een stuk gevaarlijker voor Trump geworden nu zijn schoonzoon onder het vergrootglas van de onderzoekers ligt.

  8. Ontsloeg Trump FBI-directeur Comey om Rusland (en is dat een probleem)?

    Het plotselinge ontslag van FBI-directeur James Comey door president Trump bracht de controverse over de banden met Rusland vorige maand in een stroomversnelling. Want met dat ontslag mengde Trump zich direct in het FBI-onderzoek tegen zichzelf en zijn campagne. Comey bevestigde in maart tegenover het Congres dat de FBI onderzoek doet naar banden tussen de campagne van Trump en Rusland.

    Aanvankelijk verklaarde het Witte Huis dat Comey was ontslagen op aanraden van Rod Rosenstein, onderminister van Justitie. Aanleiding zou de manier zijn waarop Comey het onderzoek naar de e-mails van Hillary Clinton had gevoerd. Enkele dagen later zei Trump zelf echter dat het Ruslandonderzoek doorslaggevend was. „Los van de aanbeveling was ik al van plan om Comey te ontslaan”, zei hij in een interview met NBC. „En toen ik besloot om het gewoon te doen, zei ik tegen mezelf: ‘Weet je, dit Rusland-ding met Trump en Rusland is een verzonnen verhaal.’”

    Volgens critici komt het ontslag van het hoofd van het onderzoek naar de Rusland-connecties neer op belemmering van de rechtsgang. Dat is een misdrijf, en kan een aanleiding zijn voor impeachment, het afzetten van de president door het Congres. Beschuldigingen van belemmering van de rechtsgang speelden een belangrijke rol bij de impeachmentprocedure tegen Richard Nixon in 1974 en tegen Bill Clinton in 1998.

    Uit de verklaring van Comey – die woensdag al door de Inlichtingencommissie van de Senaat werd vrijgegeven – blijkt dat Trump er bij Comey verschillende malen op aandrong de ‘wolk’ van het onderzoek van zijn schouders te nemen. Ook schrijft Comey dat Trump er bij hem op aandrong het onderzoek naar Flynn „los te laten”, en Flynn zelf „los te laten”.

    Kort na zijn aantreden vroeg Trump bovendien aan Comey loyaliteit toe te zeggen, schrijft Comey in zijn verklaring. Comey beloofde slechts eerlijkheid. De oud-directeur van de FBI verzekerde hem tot drie keer toe dat er geen onderzoek tegen hem persoonlijk liep.

    Lees ook het portret dat correspondent Guus Valk in 2016 schreef over Comey: Eigengereide Republikein die goed ligt bij Obama
  9. Hoe groot is de kans dat er uiteindelijk een ‘smoking gun’ gevonden wordt?

    Dat is niet te zeggen. Los van de vraag of er een smoking gun is, hangt dat volledig af van de vraag of bepaalde documenten boven tafel komen, zoals Trumps belastingpapieren. En van de vraag of behalve de ontslagen FBI-directeur James Comey ook andere sleutelfiguren onder ede zullen worden gehoord, zoals de voormalige Nationale Veiligheidsadviseur Michael Flynn, Trumps oud-campagnemanager Paul Manafort en Trumps schoonzoon Jared Kushner.

    Er duiken voortdurend puzzelstukjes op die erop lijken te duiden dat er iets wordt verborgen, maar zeker is dat allerminst. Waarom verzwegen niet alleen Michael Flynn, maar ook minister van Justitie Jeff Sessions en schoonzoon Jared Kushner bijvoorbeeld hun gesprekken met de Russische ambassadeur? Uit berichten over een onderhoud van Manafort, Kushner en Donald Trump Jr. met de Russische advocaat Natalia Veselnitskaja nadat zij belastende informatie over Hillary Clinton in het vooruitzicht had gesteld, blijkt dat de campagne van Trump op zijn minst open stond voor Russische hulp in de aanloop naar de presidentsverkiezingen.

    Een groeiend parallel probleem voor Trump is dat hij en de Republikeinen niet de schijn wekken dat ze de zaak tot op de bodem uitgezocht willen zien. Trump zou zijn herhaalde claim dat hij „helemaal niets” te maken heeft met Russen kunnen staven door zijn belastingaangiftes te openbaren. Hij doet dit niet, en Republikeinen dringen er ook niet op aan. Ook valt op dat naast Comey nog twee openbare aanklagers werden ontslagen die zich bezig hielden met Trump: tijdelijk minister van Justitie Sally Yates, die waarschuwde voor de Rusland-connecties van Flynn, en de New Yorkse procureur-generaal Preet Bharara, in wiens district de Trump Tower ligt.

  10. Hoe groot is de kans dat het uiteindelijk tot een impeachment komt?

    Die kans lijkt niet heel groot, gezien de verhoudingen in het Congres: de Republikeinen domineren er zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden. Het hangt onder meer sterk af van wat er nog gevonden wordt, van de publieke opinie en of de bewijzen zich opstapelen dat Trump de rechtsgang probeert tegen te houden.

    Impeachment is geen juridisch, maar een politiek proces. Minstens zo belangrijk als de vraag of de president een zwaar vergrijp heeft gepleegd, zoals verraad of belemmering van de rechtsgang, is daarom de vraag of, en zo ja, wanneer, bij een meerderheid van de Republikeinen het idee postvat dat zij zonder Trump – en met de huidige vicepresident Mike Pence, die dan president wordt – meer kans hebben hun agenda door te voeren dan mét Trump. De kans daarop kan stijgen naarmate de regering door het onderzoek naar Trumps Russische connecties disfunctioneel blijft, terwijl de tussentijdse Congresverkiezingen van november 2018 dichterbij komen, en Republikeinen door de aanhoudende chaos in Washington hun zetels in gevaar zien komen.

    Om de president af te zetten met een impeachmentprocedure, moet eerst een gewone meerderheid van het Huis van Afgevaardigden voor een voorstel tot afzetting van de president stemmen. Het gaat dan om 218 van de 435 afgevaardigden. De Republikeinen hebben nu 238 zetels in het Huis, een comfortabele meerderheid. Als deze horde al wordt genomen, is de Senaat aan zet. Die kan met een tweederde meerderheid van 67 stemmen besluiten de president ook echt af te zetten. In de Senaat hebben de Republikeinen 52 van de 100 zetels.

    In de geschiedenis van de VS is nog nooit een president afgezet. Twee keer kwam een voorstel voor impeachment door het Huis: in 1868 tegen Andrew Johnson en in 1998 tegen Bill Clinton. Beide keren was er in de Senaat onvoldoende steun. In 1974 zou Nixon zo goed als zeker wel via een impeachment zijn afgezet. Hij trad af voordat het zover kwam.

    Lees ook het interview met John Dean, klokkenluider uit de kring van president Nixon: ‘Trump is erger dan Nixon ooit was’