‘Pre-verkenning’ bereikt het Catshuis

Formatie

Informeel wordt er weer gepraat met GroenLinks. Toch lijkt de kans op een doorstart van de gesprekken nog altijd heel klein.

Sybrand Buma, Alexander Pechtold en Jesse Klaver verlaten donderdagmiddag het Catshuis na overleg met Mark Rutte en informateur Herman Tjeenk Willink. Foto Bart Maat/ANP

Daar liep GroenLinks-leider Jesse Klaver met de telefoon aan zijn oor in de tuin van het Catshuis. Gespot van achter een hek, met een telelens. In de ambtswoning van de premier was ook Mark Rutte (VVD) zelf aanwezig, net als Sybrand Buma (CDA) en Alexander Pechtold (D66).

Na ruim drie weken zat het viertal donderdag weer voor het eerst met elkaar aan tafel. Onderhandelen mag het absoluut niet heten: de gesprekken, eentje ’s ochtends en eentje ’s avonds, waren „informeel”. Vandaar dat de partijen en informateur Herman Tjeenk Willink (PvdA) elkaar troffen in het Catshuis en niet in de officiële vergaderruimte, de Stadhouderskamer aan het Binnenhof.

De gesprekken zijn bedoeld om te kijken of een herstart van de onderhandelingen met GroenLinks mogelijk is. Ze gaan dan ook uitsluitend over het onderwerp waarop de eerste formatiepoging vastliep: migratie. Pas als daar uitzicht op een doorbraak is, zal Tjeenk Willink deze ‘pre-verkenning’ willen omzetten in een échte verkenning.

Signalen uit Catshuis niet optimistisch

Dat de vier partijen nu informeel bij elkaar zitten, zou er op kunnen wijzen dat ze de migratie-hobbel deze keer wél denken te kunnen nemen. Maar de signalen van betrokkenen bij het overleg zijn niet optimistisch: er zit nog steeds weinig beweging in. De onderhandelaars verlieten het Catshuis donderdagavond „zonder conclusies”. Ze hadden afgesproken om verder te praten, maar nog niet waar en wanneer.

Aan de hoeveelheid informatie en stukken zal het niet liggen. Tjeenk Willink heeft inmiddels goed in kaart gebracht waar de inhoudelijke tegenstellingen liggen op dit breekpunt liggen: het sluiten van nieuwe vluchtelingendeals tussen de EU en Noord-Afrikaanse landen als Tunesië en Algerije. VVD en CDA vinden dat vluchtelingen alleen nog in de regio worden opgevangen, waarna een deel kan worden verdeeld over Europese landen – net als bij de ‘Turkijedeal’. GroenLinks wil dat vluchtelingen het recht behouden om asiel aan te vragen in Nederland. D66 zit daar ergens tussenin.

Het probleem zit hem in de politieke wil om dat compromis te sluiten. Voor Pechtold is dat geen bezwaar: hij wil het allerliefst een coalitie met GroenLinks. Maar hij is vooralsnog de enige van de vier. Klaver houdt voet bij stuk: hij weet dat zijn onderhandelingspositie sterk is. De enige overgebleven route naar een meerderheidskabinet loopt immers via GroenLinks, omdat D66 een blokkade heeft opgeworpen tegen de ChristenUnie.

VVD en CDA nog gepikeerd over Pechtold

Ook Rutte en Buma zijn nog niet van plan om toe te geven, zeggen ingewijden. In hun achterhoofd zit nog steeds boosheid over de manier waarop Pechtold de weg naar regeren met de ChristenUnie heeft versperd. In een gesprek met fractievoorzitter Gert-Jan Segers eiste Pechtold meteen concessies op een aantal gevoelige onderwerpen – wat Segers weigerde. „Over tafel trekken”, noemde Buma die methode later in een debat. D66 bestrijdt die lezing: er was simpelweg geen ruimte voor onderhandelingen, zeggen ze daar.

VVD en CDA zijn inmiddels bereid om over hun woede jegens D66 heen te stappen. Maar nu constateren ze, niet tot hun ongenoegen, dat er ook op het inhoudelijke vlak weinig ruimte is om tot een compromis te komen. Het gevolg: Pechtold loopt het risico dat hij straks de enige van de vier onderhandelaars is die nog in deze ‘regenboogcoalitie’ gelooft.

Aan de andere kant: als VVD en CDA er zo voor zorgen dat de gesprekken stranden, is een coalitie met GroenLinks definitief van de baan – en zijn alle serieuze opties voor een meerderheidskabinet uitgeput. Dan resteert een minderheidskabinet, of zelfs nieuwe verkiezingen. Dat laatste is een gedachte die alle betrokken partijen doet gruwelen.

De informele ‘pre-verkenning’ met GroenLinks duurt al de hele week. Eerst bij Tjeenk Willink thuis in Scheveningen, nu in het Catshuis. Het kan niet lang zo doorgaan, weten de betrokkenen. Met name Rutte is geïrriteerd over de lange duur van de formatie. „U weet dat ik maar één doel heb”, zei hij donderdag, „en dat is zo snel mogelijk klaar zijn met deze formatie.”

Mocht de ‘pre-verkenning’ met GroenLinks klappen, dan betekent dat niet automatisch het einde van informateur Tjeenk Willink. Hij heeft de opdracht gekregen om te zoeken naar een meerderheids- óf minderheidskabinet, „in welke vorm dan ook.” Hij zal dus, al is het tegen beter weten in, opnieuw de ChristenUnie willen uitnodigen – en zelfs de SP en de PvdA, die tot nu toe categorisch ‘nee’ zeggen tegen regeren.