Economie groeit, maar de portemonnee van Rus blijft leeg

Koopkracht

De Russische economie herstelt stapje voor stapje, maar de doorsnee Rus ziet zijn koopkracht nog steeds achteruit kachelen.

In het ‘winkelcentrum’ aan de Vierde Vjatski-dwarsstraat is geen blauw-aderige kaasjes van biologische Russische boeren en geen lokaal gebrouwen bier te vinden. Foto Steven Derix

‘Ja, de salarissen zijn gedaald”, zegt Valentin, terwijl zijn blik dwaalt over rund- en varkensvlees. „En de prijzen blijven maar stijgen.” De ingenieur wrijft zich over zijn kale hoofd en laat zijn twee boodschappentassen bungelen. „Dus kopen we minder, eten we minder en gaan we minder vaak op vakantie.”

Aan deze overdekte markt in een rommelige wijk in het noorden van Moskou is de verhipping van de Russische hoofdstad voorbij gegaan. In het ‘winkelcentrum’ aan de Vierde Vjatski-dwarsstraat zijn geen blauw-aderige kaasjes van biologische Russische boeren en geen lokaal gebrouwen bier te vinden. Maar de groente en fruit zijn hier aanmerkelijk beter dan in de gemiddelde supermarkt. Een stuk goedkoper ook.

Hier doet de gewone Rus boodschappen. En die gewone Rus is het afgelopen jaar hard geraakt in zijn portemonnee. Terwijl de Russische economie tekenen van herstel vertoont, krijgt de koopkracht van de burger klap op klap. In het afgelopen jaar, zo blijkt uit de meest recente cijfers van het Russische Bureau voor de Statistiek, daalde het reëel besteedbare inkomen in Rusland met 7,6 procent. En het is bepaald niet voor het eerst dat de Russen moeten inleveren. In 29 van de afgelopen 30 maanden is de koopkracht van de Russische bevolking achteruit gekacheld. De enige stijging (in januari) was te wijten aan een eenmalige uitkering van 5.000 roebel (ongeveer 80 euro) aan alle Russische gepensioneerden.

Gas pompen en wapens maken

De Russische recessie begon in 2014, toen het er zelfs even op leek dat de Russische roebel compleet in elkaar zou storten. Directe aanleiding voor de crisis waren de dalende olieprijs en westerse sancties, een straf voor de Russische annexatie van de Krim en de inmenging in het oosten van Oekraïne. Maar Russische economen wezen ook op de dieper liggende oorzaken: de monolitische economische structuur, die bijna uitsluitend is gebaseerd op de export van olie en gas en andere grondstoffen, met een lage arbeidsproductiviteit en een teleurstellende industriële output. Gechargeerd: Rusland pompt gas en maakt wapens.

In de afgelopen twee jaar heeft de Russische regering de crisis bestreden met een oud concept: geld uitgeven. Medio 2014 zat er ongeveer 75 miljard dollar in het Russische ‘reservefonds’, opgebouwd met de winsten van de staatsbedrijven in olie en gas: Rosneft en Gazprom. Die reserve is nu zo goed als opgesoupeerd en het afgelopen jaar is de regering daarom begonnen met bezuinigen. Met een verwacht begrotingstekort van 2,7 procent dit jaar zijn de overheidsfinanciën onder controle gebleven. Bovendien lijkt de crisis voorbij. In 2015 kromp de Russische economie nog met 2,8 procent, maar vorig jaar was de groei nagenoeg gelijk aan nul (-0,2 procent), en de trend is opwaarts. Dat wil zeggen: heel licht stijgend. In een recent rapport voorspelt de Wereldbank dat de economische groei dit jaar uitkomt op 1,3 en volgend jaar op 1,4 procent. Voor een ontwikkelde economie in West-Europa is dat heel behoorlijk, maar voor een natie die zich tot voor kort beschouwde als een succesvol BRICS-land zijn dat magere cijfers.

Gechargeerd: Rusland pompt gas en maakt wapens

Voor Russische burgers betekent dat dat de gouden tijden voorbij zijn. Tijdens de eerste twee termijnen van president Vladimir Poetin maakten de Russen een sterke welvaartsgroei mee. Daar lijkt voorlopig geen zicht meer op, al voorspelt de Wereldbank een kleine stijging van de koopkracht dit jaar.

Ondertussen, zo maakte de Russische Ontwikkelingsbank vorige maand bekend, zijn de Russische burgers teruggevallen tot het niveau van 2009. Poetins aankondiging op 14 mei dat de koopkracht „begonnen is stabiel te stijgen” klinkt in dat licht nogal hol.

Svetlana, begin dertig, huisvrouw en moeder van de tweeling die ze in een buggy voor zich uitduwt, is in ieder geval niet erg positief gestemd. Haar gezin moet rond komen met een „gemiddeld” inkomen. „Voor Moskou dan”, voegt ze er meteen aan toe, bijna verontschuldigend. Want Moskou is Rusland niet. Hier liggen de lonen hoger, maar de prijzen ook.

Voormalig KGB-agent

Een jaar geleden maakte de Russische Sberbank bekend dat het gemiddelde maandinkomen was teruggevallen tot (omgerekend) 433 dollar. Daarmee is Rusland achterop geraakt ten opzichte van China, maar ook ten opzichte van Polen en zelfs Roemenië.

Dat is slecht nieuws voor het Poetin-regime. Iedereen verwacht dat hij volgend jaar opgaat voor zijn vierde termijn en iedereen verwacht dat de 63-jarige voormalige KGB-agent opnieuw zal worden gekozen. Maar zijn aanstaande stembusoverwinning zal voor een belangrijk deel te danken zijn aan fraude en aan een gebrek aan concurrentie. De officiële ‘uitdagers’ in het Russische parlement zijn boven de 70. Het Kremlin denkt er niet aan om oppositieleider Aleksej Navalny te laten meedoen aan de verkiezingen.

Diezelfde Navalny kreeg in maart door heel Rusland vele tienduizenden betogers op de been. Een demonstratie tegen mega-sloopplannen van de stad Moskou bracht ook al 20.000 mensen de straat op. Russische truckers staken al anderhalf jaar tegen een nieuwe tolheffing. Rusland begint langzaam te gisten. En anders in zijn eerste jaren, heeft Poetin niet veel te bieden.