Massamoordenaar Breivik naar hoogste Europese rechter

Breivik schoot in 2011 bijna 70 mensen dood op het Noorse eiland Utøya en doodde 8 anderen met een autobom.

Anders Breivik brengt de nazigroet uit tijdens een zitting in 2016. Foto Gwladys Fouche/Reuters

De Noorse massamoordenaar Anders Breivik stapt naar de hoogste Europese rechter vanwege de manier waarop hij in de gevangenis wordt behandeld. De extreem-rechtse Breivik vindt dat Noorwegen de mensenrechten schendt, omdat hij veelvuldig in isolatie wordt opgesloten. Ook stelt de 38-jarige Breivik dat hij nauwelijks privacy heeft en zijn cel te koud is.

Breiviks klachten werden eerder al afgewezen door het gerechtshof in Oslo. Hij besloot die uitspraak aan te vechten bij het Hooggerechtshof, de hoogste rechter in Noorwegen, maar ook die wees zijn bezwaren donderdag af. De advocaat van Breivik liet daarop aan Reuters weten in beroep te gaan bij het Europees hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg.

Verantwoordelijk voor 77 doden

Anders Behring Breivik richtte in 2011 een bloedbad aan op het Noorse eiland Utøya, toen hij tijdens een zomerkamp van de Noorse Arbeiderspartij 69 mensen doodschoot. Het merendeel van die slachtoffers was minderjarig. Twee uur daarvoor had Breivik al een autobom tot ontploffing gebracht in de regeringswijk in Oslo. Daarbij kwamen 8 mensen om het leven.

Ruim een jaar na zijn dubbele aanslag werd Breivik veroordeeld tot de hoogst mogelijke celstraf van 21 jaar, waarvan hij er minimaal tien moet uitzitten. De kans dat hij vervroegd vrijkomt is, gezien de gevolgen van zijn daden, erg klein. Ook nadat hij zijn hele straf heeft uitgezeten, is niet zeker of Breivik vrijkomt: het is dan aan de rechter om te beoordelen of hij nog steeds een gevaar vormt voor de samenleving.

Breivik ging na de uitspraak van de rechtbank niet in beroep tegen zijn straf, maar maakte wel meermaals bezwaar over de manier waarop de Noorse staat hem behandelde. In een brief naar Noorse media dreigde hij in 2013 met een hongerstaking als er niets werd gedaan aan zijn regime in de gevangenis. Twee jaar later kondigde hij aan de Noorse staat aan te klagen.

‘Breivik nog steeds gevaarlijk’

Volgens Breivik is zijn behandeling in strijd met het Europees Verdrag voor de rechten van de mens. Dat verbiedt de “inhumane” behandeling van mensen. Eerder gaf een lagere rechtbank in Oslo Breivik nog gelijk, omdat de eenzame opsluiting de geestelijke gezondheid van Breivik zou schaden. Rechter Helen Andenæs Sekulic zei in dat vonnis uit 2016:

“Het is een compleet afgesloten wereld met weinig menselijk contact. Het verbod op een onmenselijke en vernederende behandeling is een fundamentele waarde van een democratische samenleving.”

De Noorse staat kondigde daarop aan in beroep te gaan. Volgens Noorwegen is het strenge regime gerechtvaardigd omdat Breivik een gevaarlijk persoon is die erop uit blijft om zijn extremistische ideeën te verspreiden. Tijdens zijn proces maakte de massamoordenaar regelmatig rechts-extremistische gebaren, zoals de Hitlergroet.