Kiesraad vond partijen met nul stemmen ‘merkwaardig’

Telfout verkiezingen

Door een optelfout werden duizenden stemmen uit Boxmeer niet meegeteld. Voor de zetelverdeling in de Tweede Kamer maakt dat niet uit, zegt Plasterk.

SP-lijsttrekker Emile Roemer brengt op 15 maart zijn stem uit in buurtcentrum De Elsenhof in Boxmeer. Foto ANP / Piroschka van de Wouw

Bijna 7.700 inwoners van Boxmeer hebben wél gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart, maar zagen hun stem verloren gaan door een optelfout op het hoofdstembureau in Den Bosch. Deze week maakte minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) de fout bekend. De verkiezingsuitslag kan niet meer worden bijgesteld, schreef Plasterk, maar de Boxmeerse stemmen zouden geen invloed hebben gehad op de samenstelling van de Tweede Kamer – ook niet op de voorkeurszetels en de verdeling van de restzetel. De Tweede Kamer wil nog deze maand debatteren over de fout.

Wat ging er mis in Den Bosch? En waarom werd de fout pas deze week bekend? Op de verkiezingsavond had Boxmeer zonder noemenswaardige problemen de uitslagen verzameld van alle stemlokalen in de gemeente. De SP had er de meeste stemmen gekregen, gevolgd door de VVD, het CDA en de PVV. De totalen werden op papier naar het hoofdstembureau van de kieskring gebracht, in Den Bosch.

Daar ging het mis. Medewerkers van het hoofdstembureau moesten de totalen van Boxmeer en 38 andere gemeenten handmatig invoeren in de computer. Voor de gemeente Boxmeer zijn uiteindelijk alleen de stemmen van lijst 1 tot en met 4 ingevuld: VVD, PvdA, PVV en SP (bijna 12.000 stemmen). De andere 7.669 geldige stemmen zijn verloren gegaan.

Gemeente hield zich aan ‘vier-ogen principe’

Er waren die avond meerdere storingen in de software, schreef burgemeester Ton Rombouts deze week aan de gemeenteraad van Den Bosch. Maar er kan volgens hem ook „een menselijke fout bij de invoer” zijn gemaakt. Het stembureau hield zich in ieder geval niet aan het „vier-ogen principe” dat Plasterk had voorgeschreven. Er werd alleen „steekproefsgewijs” gecontroleerd op telfouten, schreef Rombouts. Hij beloofde dat die controle bij de komende gemeenteraadsverkiezingen wel structureel zal plaatsvinden.

De landelijke Kiesraad ontdekte de fout vorige week, toen de raad alle gemeentelijke uitslagen verzamelde voor een database op zijn website. Tot die tijd had de Kiesraad alleen de optelsommen van de twintig kieskringen. „Bij Boxmeer zagen we bij een aantal partijen nullen staan. Dat vonden we merkwaardig”, zegt een woordvoerder.

De fout in Den Bosch had niet gemaakt kunnen worden als de gemeenten software hadden mogen gebruiken om de uitslagen op te tellen, zoals dat bij eerdere verkiezingen gebeurde. Zes weken voor de verkiezingen had Plasterk dat verboden, om de kans te verkleinen dat hackers de verkiezingen zouden manipuleren.

Een medewerker van het Boxmeerse stembureau zou dan een usb-stick naar Den Bosch hebben gebracht. Daar werd de uitslagen uitgelezen en door verkiezingssoftware opgeteld bij de uitslag van de 38 andere gemeenten. „Dat is in het verleden altijd foutloos verlopen”, schreef Rombouts aan zijn gemeenteraad.