Eten plukken in de paleistuin van Soestdijk

Herbestemming

Landgoed en Paleis Soestdijk moeten over vijftien jaar rendabel zijn. Er worden 400.000 bezoekers per jaar verwacht.

Met een levensberg in het park wil de nieuwe eigenaar van Soestdijk „perspectieven bieden voor nieuwe ideeën” over voeding. In de stuczaal van het paleis komt een spiegelvloer, met de mogelijkheid van hologram-projecties. Beeld Made by Holland

Wie over het landgoed en door het paleis loopt, ziet het al snel: achterstallig onderhoud. Lanen die niet meer zijn zoals ze bij de aanleg van de parken waren bedoeld, struiken die kennelijk al lang niet meer goed worden gesnoeid. Het paleis zelf: loslatende stenen in buitenmuren, onttakelde kamers waar klassieke lambrizeringen uit zijn verdwenen, sanitair daterend uit de jaren vijftig of zestig.

De partijen die waren overgebleven om te bieden op Soestdijk, en waarvan Made by Holland vandaag met een bod van 1,7 miljoen euro de koper werd, vonden het alledrie: de staat komt goed weg met deze deal. In plaats van zelf geld te besteden aan restauratie en onderhoud van een rijksmonument, ontvangt de rijksgebouwendienst geld en komen restauratie en onderhoud er toch.

Made by Holland schreef het letterlijk op. Er kwam geen bruidsschat en dat begrepen ze eigenlijk niet, staat in het plan. „Het gaat hier om een monument van evident nationale orde dat, in het geval vervreemding zou uitblijven, jaarlijks een forse onderhoudsinvestering zou blijven vergen.” Mark de Kruijk van Made by Holland, drie weken geleden: „Wij vinden één euro eigenlijk al veel.”

Wat het drietal ook opviel: over deze herbestemming van cultureel erfgoed is geen politiek of publiek debat gevoerd, de procedure bestond uit een selectie van plannen door een onafhankelijke commissie. Was dat in een ander land mogelijk geweest? In Groot-Brittannië? In Frankrijk? Hank van Tilborg van Buitenplaats Soestdijk, een van de twee plannen die het niet hebben gehaald, ook drie weken geleden: „In Engeland zou het ondenkbaar zijn dat zo’n plek wordt verkocht.”

Misschien is het kabinet dat debat expres uit de weg gegaan, opperde een enkeling, indachtig het gekissebis over het wel geplande, maar nooit gerealiseerde ‘Nationaal Historisch Museum’. En waarom er geen publiek debat is geweest? Wellicht had dat wel plaatsgevonden als Soestdijk was verkocht in 2004, meteen na het overlijden van prinses Juliana en prins Bernhard.

Naar ‘harde euro’s kijken’

Had het verschil gemaakt? Ja, denkt Anton Valk van Eden Soestdijk, het andere plan dat het niet haalde. Een week voor het definitieve oordeel, vorige week donderdag, schreef hij verantwoordelijk minister Plasterk (Binnenlandse Zaken): „U bent voornemens slechts naar de harde euro’s te kijken bij de beoordeling van de biedingen en neemt de waarde van het educatieve deel in ons bod niet mee. Hoe kan dat als u onderwijs als steunpilaar van de welvaart in de maatschappij ziet?”

Eden Soestdijk, een stichting, legt in het plan de nadruk op duurzaamheid en educatie, inclusief stageplaatsen en leer-werktrajecten. Vanmorgen liet Anton Valk weten door te gaan met het initiatief, maar dan voor een andere locatie: „Door de brede steun in de samenleving weten wij dat ons project beantwoordt aan een grote behoefte in Nederland om bewuster met onze aarde om te gaan.”

Buitenplaats Soestdijk wilde paleis en landgoed „met Franse allure” (Hank van Tilborg) restaureren, met een nieuw te graven ‘Grand Canal’ in het park en een paviljoen voor tentoonstellingen op het gebied van design, kunst, wetenschap en cultuur. Vandaag reageerde architect Gijsbert van Hoogevest namens Buitenplaats Soestdijk op het besluit van het kabinet: „Het is verschrikkelijk jammer. Wij denken dat we een plan hebben dat inhoudelijk het beste past. Maar uiteindelijk ging het om het geld en heeft de hoogste bieder gewonnen.”

Alle drie de partijen waren samengesteld: er deden bouwbedrijven, architectenbureaus, organisatieadviesbureaus en natuurorganisaties aan mee. Het consortium Made By Holland, schreef minister Plasterk de Tweede Kamer, „bestaat uit Meyer Bergman Investments BV, Beheer- en Exploitatiemaatschappij Westergasfabriek BV, adviesbureau Hylkema Consultants en Leeuwenpoort Ontwikkeling BV.” Feitelijk gaat het niet om een consortium: de bedrijven zijn geheel of in meerderheid in handen van één bedrijf, Meyer Bergman, een grote commerciële projectontwikkelaar van Ton Meijer en Maya Meijer-Bergmans.

Ton Meijer (1940) bouwde vastgoedbedrijf MAB op, dat hij in 2004 verkocht aan Bouwfonds. Een jaar later zei hij tegen Managementscope, op de vraag naar de gouden tip voor succesvol vastgoed-ondernemerschap: „Je moet als projectontwikkelaar op de hoogte zijn van de maatschappelijke ontwikkelingen in de samenleving. Wat willen gemeenten? Wat wil de burger? Daar moet je feilloos op in kunnen spelen. Je moet het gemeentebestuur kunnen vertellen hoe de ontwikkeling van hun stad op de langere termijn eruit kan zien en vooral hoe jouw stukje ontwikkeling daar een grote rol in kan spelen.”

Historische gebouwtjes

Made by Holland wil de komende vijftien jaar landgoed en paleis rendabel maken, om Soestdijk daarna eventueel weer te verkopen. „Die tijd heb je nodig om waarde te creëren”, aldus Maya Meijer-Bergmans. In het plan wordt Soestdijk „een platform voor innovatie en ondernemerschap” op het gebied van watermanagement, duurzame energie, gezondheid en agricultuur en voeding. Bedoeling is dat „zowel gerenommeerde bedrijven en instanties als jonge vernieuwers” er een plek vinden.

Bureau West 8

Voorbeelden van straks in de paleistuin te bewonderen innovaties, waarvoor gebruik zal worden gemaakt van historische gebouwtjes (watertoren, ijskelder, speelhuisje) maar waar ook nieuwe, eigentijdse ‘follies’ zullen verschijnen, zijn al te zien op de site van het consortium. Stukjes drooggelegd land bijvoorbeeld, „uitgestrooid over de vijver, die het mogelijk maken stap voor stap over het water te lopen”. Waar nu de verwilderde tennisbaan is, komen hangende tuinen „waar mensen letterlijk eten kunnen plukken”, in de oude ijskelder „zullen hypermoderne vriesmethodes worden getoond”, enzovoort, enzovoort.

Belangrijk in het plan van Made by Holland is de dynamiek van steeds wisselende programma’s op het gebied van muziek, dans, theater, film en fotografie, vergelijkbaar met wat gebeurt op het terrein van de Amsterdamse Westergasfabriek, waarvan Mark de Kruijk directeur is. „Toonaangevende, internationaal opererende partijen hebben aangegeven te willen programmeren binnen ons concept”, aldus de organisatie, zoals de Nationale Opera, EYE en IDFA.

Made by Holland verwacht 400.000 bezoekers per jaar, 250.000 is de ondergrens. Doordat de programmering steeds verandert zullen bezoekers vaker komen, is de verwachting. Paleis, Oranjerie en Stallen krijgen horeca en hotelfaciliteiten. Aan de rand van het terrein komen woningen.

Zelf ziet het consortium het als een kracht dat het bij Made by Holland gaat om een familiebedrijf. Maya Meijer-Bergmans: „Wij zijn geen gelegenheidscoalitie, dat maakt ons concept sterker.” Dat concept is samengevat in één zin: „Vanuit de geschiedenis van het koninklijk huis kijken naar de toekomst van het koninkrijk.”

Met medewerking van Daan van Lent