Trump vroeg loyaliteit, bevestigt Comey

Rusland-dossier

Voor het eerst na zijn congé spreekt ex-FBI-baas Comey. Hij zal zijn gesprekken met Trump donderdag in detail beschrijven in de Senaat.

Voormalig FBI-directeur James Comey, hier vlak voor zijn ontslag tijdens een hoorzitting in de Amerikaanse Senaat. Foto Jim Watson/AFP Photo

Een kleine ovale tafel in de Green Room van het Witte Huis was op 27 januari gedekt voor twee. Aan het diner zaten die avond FBI-baas James Comey en de president van de Verenigde Staten, Donald Trump. „Ik heb loyaliteit nodig. Ik verwacht loyaliteit”, zei Trump tegen Comey. Deze vertrok geen spier en antwoordde: „U zult altijd eerlijkheid van mij krijgen.”

Comey houdt deze belofte. Terwijl heel Washington woensdag de adem inhield voor de getuigenis die de vorige maand door Trump ontslagen Comey deze donderdag zal afleggen in het Congres, werd de tekst van zijn openingsverklaring woensdagavond om onduidelijke redenen al openbaar gemaakt. Daarmee ging het vuurwerk vervroegd af.

In zeven bladzijden beschrijft Comey tot in detail drie privéontmoetingen en twee telefoongesprekken die hij had met Trump van begin januari tot half april. Weliswaar was veel van wat hij beschrijft al gereconstrueerd in de pers. Maar de lijn die Comey aanbrengt laat een Trump zien die tegen de FBI-directeur steeds nadrukkelijker zegt dat diens Rusland-onderzoek hem hindert, totdat op 9 mei het ontslag volgt.

Comeys verklaring wordt de eerste keer dat een direct betrokkene in detail opening van zaken geeft. Meteen na zijn eerste ontmoeting met Trump, voelde Comey, die als FBI-baas slechts tweemaal direct sprak met Trumps voorganger Barack Obama, de behoefte de gesprekken op te tekenen, schrijft hij. „In het verleden was dit niet mijn gewoonte.”

In de voor Trump potentieel schadelijkste passage beschrijft Comey hoe de president hem, na een groepsbijeenkomst in het Oval Office op 14 februari, verzoekt alleen achter te blijven. De president begint over Michael Flynn die de dag ervoor is opgestapt als Nationale Veiligheidsadviseur wegens zijn leugens over contacten met de Russen. „Ik hoop dat u een manier kunt vinden om dit te laten gaan”, zegt Trump. „Om Flynn te laten gaan.”

Comey schrijft dat hij de opmerkingen opvatte als een aansporing de „onjuiste uitlatingen” van Flynn over zijn contacten met Rusland door de vingers te zien – niet om het hele onderzoek naar de Russische connecties te staken. „Niettemin was het zeer zorgwekkend”, aldus Comey, „gezien de rol van de FBI als een onafhankelijk onderzoeksbureau.”

Lees ook het portret van Comey dat onze correspondent Guus Valk vorig najaar schreef: Eigengereide Republikein die goed ligt bij Obama

Zo’n milde lezing biedt Comey niet bij zijn beschrijving van de twee keer dat Trump hem belt. Het Ruslandonderzoek, zegt Trump, is als „een wolk” die over zijn presidentschap hangt. „Hij vroeg wat we konden doen om die wolk weg te nemen”, schrijft Comey. Trump benadrukte in de gesprekken dat hij wil dat Comey openbaar maakt dat Trump zelf geen onderwerp is van onderzoek. Comey antwoordde naar eigen zeggen steeds dat hij de dienst zo snel mogelijk liet werken. Hij wilde zo’n publieke verklaring niet geven, omdat hij hem niet wilde herroepen als Trump wél onderwerp van onderzoek zou worden. Niettemin wijzen medestanders van Trump op het feit dat Comey in zijn verklaring bevestigt dat hij de president diverse malen heeft verzekerd dat hij zelf niet wordt onderzocht.

Lees hier het hele document:

Verklaring James Comey by NRC on Scribd

Toch is Comeys verklaring dynamiet. De woorden die hij aan Trump toeschrijft, komen telkens vervaarlijk dicht in de buurt van pogingen tot belemmering van de rechtsgang, wat een grond kan zijn voor impeachment. Maar Comey was telkens alleen met Trump. Het is zijn woord tegen dat van de president.

Het Witte Huis probeert intussen te zorgen dat Trumps kant van het verhaal niet ondergesneeuwd raakt. Trump zette niet de stap Comey te verbieden te getuigen. Maar hij had dinsdag wel een etentje met de Republikeinen Marco Rubio en Tom Cotton, twee senatoren die Comey zullen ondervragen. En Trump kwam woensdag met een voordracht voor Comeys opvolger, in een poging de aandacht af te leiden.

Deze donderdag legt Comey zijn verklaring af in het Congres. Hij zal daarna vragen beantwoorden. De belangrijkste nu resterende vraag is of Comey, toen hij nog in functie was, bewijs zag voor coördinatie tussen Trumps campagne en Russen. Maar hierop zal Comey, nu zijn vriend en voorganger Robert Mueller het FBI-onderzoek onder zijn hoede heeft, waarschijnlijk niet ingaan, ook niet in de vervolgsessie achter gesloten deuren. Voor zijn getuigenis sprak Comey uitgebreid met Mueller.

De hoorzitting wordt vandaag door alle grote tv-zenders live uitgezonden, zoals dat ook gebeurde met de hoorzittingen rond Watergate in 1973 en die rond de impeachment van Bill Clinton in 1998.

In Washington gaan bars donderdag vroeg open, opdat mensen er samen kunnen kijken. Een café serveert ‘covfefe-cocktails’, genoemd naar de letterbrij die Trump vorige week twitterde, een ander schenkt wodka voor de halve prijs.