Recensie

Rehabilitatie van de smeerwortel in ‘Gezond Verstand’

Zap

Huismiddeltjes en alternatieve geneeswijzen worden op hun waarde geschat in het tv-progamma ‘Gezond Verstand’ van Omroep Max. „U bent als het ware verliefd op die kastanje.”

Het huisartsenpanel in ‘Gezond Verstand’ (MAX).

Kunnen compressen met een papje van smeerwortel artrose behandelen? Helpt een bijensteek tegen een tennisarm? En wat is het nut van een stroop van basterdsuiker en uien als hoestdrankje? In de hausse van televisieprogramma’s over onze gezondheid kon een variant die huismiddeltjes en andere alternatieve geneeswijzen op hun waarde schat niet uitblijven. Zowel het origineel Britse format Health Freaks als de Nederlandse versie Gezond Verstand (Omroep MAX) beoogt voorlichting en het scheiden van het kaf van het koren.

Een tamelijk briljante vondst is het voorleggen van therapieën aan een panel van drie huisartsen: Jaqui van Kemenade, Tamara de Weijer en Roel Sweijsters. Zij staan het dichtst bij de praktijk en zullen zich wellicht iets minder cynisch opstellen ten aanzien van eeuwenoude wijsheden dan een medisch specialist of onderzoeker. Van de drie is de enige mannelijke arts tot nu toe het meest terughoudend, de anderen nemen meer een middenpositie in. Als het panel in meerderheid besluit tot het testen van het middel, dan wordt een echt onderzoek in gang gezet, met proefpersonen en wetenschappers. Enkele maanden later mogen de indieners terugkomen en krijgen dan van het huisartsenpanel de uitslag te horen.

De makers van Gezond Verstand doen hun best om zo ver mogelijk van de sfeer van witte jassen weg te blijven. De sessies vinden plaats op de zolder van een verbouwde boerderij, waar de verdedigers van een lippenbalsem op basis van bijenwas of de geneeskracht van een op het lijf gedragen paardekastanje hun pitch mogen houden. De toon van het panel is nooit honend of vijandig, maar soms wel gedecideerd negatief. De afwijzing wordt veelal verpakt in ruimhartig begrip voor de gedachtegang: „U gelooft dat de kastanje helpt, en daar heeft u baat bij. U bent als het ware verliefd op die kastanje.”

Het meest interessant vind ik het bijna religieuze en blijmoedige geloof van de verdedigers van de natuurgeneeskunde. Als de schippersdochter die de hoestsiroop voordraagt wordt geconfronteerd met de schadelijkheid van grote hoeveelheden suiker, is haar laatste verdedigingslinie: „Mijn grootmoeder zei altijd: suiker is goed voor de spieren.” En de mevrouw van de smeerwortel kan na het onderzoek niet geloven in het resultaat dat sommige gewrichten na behandeling juist stijver waren geworden: „Hoe kan een plant iets nou slechter maken?” En toch, zegt de wetenschap, moet je dat niet uitsluiten. Als iets je beter kan maken, dan kan het er ook slechter van worden.

De hele opzet, waarin de camera de ‘uitvinders’ volgt terwijl ze met hun product de trap oplopen en daarna de ondervraging door het panel doet sterk denken aan een ander programma, Dragons Den (KRO). Daarin beslissen drie miljonairs of ze een investering willen doen in het nieuwe product. Maar het gaat in Gezond Verstand niet om de winstgevendheid van het middel. Zelfs het enige product dat de test in aflevering twee doorstond, een door moeder en dochter van Vietnamese afkomst voorgedragen gezichtsmasker van honing, yoghurt en geelwortel tegen acne, lijkt niet op de markt te komen. De website van Gezond Verstand geeft het recept gratis weg. Wat ervan overblijft, kun je zelfs opeten.

Nee, het gaat de verdedigers om andere zaken, zoals de rehabilitatie van de altijd als onkruid weggezette smeerwortel. Of, zoals de kastanjemevrouw het na afloop formuleert, dat er eindelijk eens duidelijkheid geschapen wordt. Daar vooral bestaat grote behoefte aan in het eindeloze debat over dure of eigengemaakte medicijnen.