‘Liever Obama’s speeches van hoop dan Trumps tirades van angst’

Interview Cody Keenan

Elke rede van Barack Obama moest historie schrijven, vertelt zijn speechschrijver Cody Keenan. Hij gruwt van de toespraken van Donald Trump.

De Amerikaanse president Obama en zijn speechschrijver Cody Keenan. Persfoto Witte Huis, Pete Souza

„Obama is een betere speechschrijver dan ik – waar hij me graag en vaak aan herinnert. Overigens zei hij ook altijd tegen zijn staf dat hij de beste opiniepeiler was, en de beste beleidsmedewerker. Nee, het is geen bescheiden man.”

Cody Keenan is sinds 2008 speechschrijver voor de vorige Amerikaanse president Barack Obama. In 2013 volgde hij Jon Favreau op als White House director of speechwriting. Keenan sprak met NRC toen hij vorige week op een communicatiecongres in Nieuwegein was, op uitnodiging van pr-bedrijf MSL Group.

Nu Obama is afgetreden, is Keenan nog bij hem dienst, als speechschrijver, maar vooral als co-auteur van diens memoires, die eind volgend jaar uitkomen. Obama en zijn vrouw kregen in maart voor twee boeken een recordbedrag van 65 miljoen dollar (58 miljoen euro). Keenan zeg dat het boek „minder dan vijfhonderd pagina’s” lang wordt. Obama heeft al een goed ontvangen bestseller geschreven, Dreams from my Father (1995), dus hij heeft geen ghostwriter nodig, zou je denken. Keenan, met een klein lachje: „Ook daar herinnert hij me iedere dag aan.”

Werken voor Trump

Wat vindt Keenan van Obama’s opvolger, president Trump, en diens speechschrijvers? Hij wil er niet veel over zeggen: „Ik ken eigenlijk niemand in de West Wing, en ik ken ook niemand die iemand daar kent. Wat ik van Trumps Witte Huis weet, heb ik uit de kranten.” In vrijwel alles is Trump de tegenpool van Obama, ook in zijn speeches, die een fragmentarische, geïmproviseerde indruk maken. Wat zou Keenan verbeteren aan Trumps speeches? „Dat is te veel om op te noemen.”

Bij Trump geen boodschap van hoop en optimisme, zoals bij Obama, maar van angst en woede. Keenan: „Angst en woede werken natuurlijk ook goed in een speech. Angst is een krachtige boodschap. Maar de optimistische, hoopvolle Amerikanen zijn nog altijd in de meerderheid. Het goede van Trump is dat hij het onder Obama ingedutte politieke activisme weer heeft wakker geschud.”

Als het over Trump gaat, trekt bij Keenan een grimmige waas over zijn gezicht. Zelfs om de vele grappen over ‘covfefe’ – Trumps beroemde verschrijving op Twitter – kan hij niet lachen: „Het was een geslaagde afleidingsmanoeuvre. Alle Amerikaanse kranten stonden vol over ‘covfefe’. En ze schreven vrijwel niets over Trumps streep door het klimaatakkoord van Parijs.”

Na de vraag ‘Zou u speechschrijver voor Trump kunnen zijn?’ blijft hij lang stil. Dan zegt hij: „Nee, ik denk niet dat ik kan werken voor iemand die het Amerikaanse volk zo minacht.”

Obama was drie keer kwaad

Keenan, opgegroeid in de suburbs van Chicago als zoon van twee reclamebazen, begon zijn carrière als stagiair bij senator Edward Kennedy, de broer van de vermoorde president. Keenan werkte in een raamloze postkamer en liet Kennedy’s honden uit, Sunny en Splash. Hij begon voor Obama te schrijven nadat die zich presidentskandidaat stelde in 2007.

Wat Keenan het moeilijkste vond, waren de vele herdenkingsredes die hij moest schrijven voor de schietpartijen die plaatsvonden tijdens de Obamajaren. Steeds weer liepen gewapende boze mannen en jongens scholen en kerken binnen om een bloedbad aan te richten. Keenan: „Toen Obama de verkiezingen won, dacht ik: ‘We gaan naar de maan! We gaan alle oorlogen beëindigen, iedereen gezondheidszorg geven!’ In plaats daarvan moest ik me bezig houden met twintig doodgeschoten kinderen in Sandy Hook.”

Keenan doelt op het bloedbad op een basisschool in Newtown, Connecticut in 2012. Naar aanleiding hiervan probeerde Obama het wapenbezit enigszins te reguleren, wat sneuvelde in de senaat. „Dat is één van de drie keren dat ik Obama echt kwaad heb gezien. Hij vroeg me wat hij kon zeggen in zijn reactie. Ik zei: zeg maar wat in je opkomt. Je mag van mij zelfs vloeken, als je wilt.”

De zo onverstoorbaar gelijkmoedig ogende Obama werd drie keer kwaad in acht jaar. Wat waren de andere twee keren? Keenan: „Toen Obamacare werd ingevoerd en de website Healthcare.org niet werkte. De ICT’ers wisten dat al van tevoren, maar durfden het niet tegen de president te zeggen. Dat was de enige keer dat ik hem zag schreeuwen”.

En de derde keer was toen de president in 2012 bekendmaakte dat hij stopte met het uitzetten van kinderen die illegaal in de VS verbleven. Een rechtse journalist in het publiek schreeuwde door hem heen. „Obama was zo kwaad dat hij de zaal in wilde lopen om de man eens flink de waarheid te zeggen. We konden hem met moeite tegenhouden.”

Hoe schrijf je een goede speech?

In zijn eigen toespraak te Nieuwegein legt Keenan uit waar een goede toespraak aan moet voldoen: „Hou het persoonlijk, hou het echt, hou het kort. En het belangrijkste: vertel het zoals je het aan een vriend in het café zou vertellen. Maar eigenlijk is de belangrijkste regel: vind iemand die zo geweldig is als Obama.”

Keenan had acht andere speechschrijvers onder zich, van wie twee voor buitenlandse kwesties en twee voor Obama’s vrouw Michelle. „Die schrijvers wilden altijd van die oneliners in hun speech hebben, zoals ‘Today we change tomorrow’. Ik heb me daar altijd tegen verzet. Ik wilde juist altijd bezuinigen op oneliners.”

Speechschrijven voor Obama was bijzonder omdat de voormalige president zoveel waarde hechtte aan zijn toespraken. Hij wilde dat ze geschiedenis zouden maken, zoals de speeches van Abraham Lincoln, de president die de slavernij afschafte – niet toevallig ook Keenans grote voorbeeld. „Obama’s woorden zijn belangrijk voor hem. Hij is zelf een schrijver. Hij zou de speeches prima zelf kunnen schrijven, als hij de tijd had. Het was mijn werk om zijn gedachten en ideeën te verzamelen en ze in een kladversie te gieten, waarop hij verder kon bouwen.”

De toespraak begon altijd met de ‘download’: Obama vertelde aan Keenan wat hij erin wilde hebben. Keenan schreeft vervolgens een speech met al die punten erin. Dat Obama zichzelf de beste speechschrijver vond, maakt het werk niet makkelijker. „Je bleef toch de hele nacht doorschrijven om het perfect te krijgen. Je wilde iedere dag bewijzen dat je thuishoorde in het Witte Huis.” Niet zelden werd hij vervolgens bij Obama geroepen, die dan een flink stuk van de speech had herschreven, „in zijn precieze handschrift, op geel kladpapier.” En bij meningsverschillen? „Hij won.”

Volgens Keenan kun je alleen een goede speech schrijven als je goed en direct contact hebt met diegene voor wie je schrijft. Je moet hem kunnen ‘lezen’. Dat Obama zoveel belang aan zijn speeches hechtte, hielp daarbij: Keenan had dagelijks contact met hem, en hoefde niet eerst door een woud van communicatiemensen: „Pr-mensen halen alle plezier uit je speech. Voor een toespraak af is, hebben tweehonderd mensen hem gelezen.”

De beste toespraak van Obama

Keenan is het meest trots op de speech over de rassenkwestie die Obama in 2015 hield in Selma (Alabama), op de herdenking van de protestmarsen van de burgerrechtenbeweging in 1965, die onder meer leidde tot het kiesrecht voor Afro-Amerikanen. Daags ervoor had de New-Yorkse burgemeester Rudy Giuliani de vaderlandsliefde van de president in twijfel getrokken.

Zijn staf adviseerde Obama om dit te negeren, maar de president besloot de beschuldiging als uitgangspunt te nemen voor zijn speech. In de toespraak betoogde hij dat juist de mensen die in opstand komen vaderlandslievend zijn, omdat ze naar een béter Amerika streven, hiermee levend in de geest de opening van de Amerikaanse grondwet: „We the People, to create a more perfect Union...” Keenan: „Dit was patriottisme voor volwassenen.”