Hoe de bioscoop even openstond voor erotiek

Cinema Erotica

Het zomerprogramma van EYE Filmmuseum staat in het teken van erotiek. Ook de mogelijke toekomst is er te zien.

Beeld EYE Filmmuseum

Is een getatoeëerde dame die aan haken in haar vel als een menselijke schommel door de bioscoop zwaait een ode aan de lust? Bij seks is het ieder voor zich, benadrukt het EYE Filmmuseum in Amsterdam tot en met 19 juni in zomerprogramma Cinema Erotica. Dat opende met performancekunstenaar Joan Desablens, die zichzelf aan draden van 16mm film richting plafond hees terwijl op de muren sluipwespen, larven en vleesetende planten hun knisperdingen deden.

Op keukenstoeltjes giechelden de gasten met cava en oesters bij The Good Old Naugty Days, een aandoenlijk vrolijke compilatie van pornofilmpjes waarmee Europese bordelen hun klanten in de jaren twintig en dertig opwarmden. Waarna Peter Strickland zijn gestileerde lesbische sm-drama The Duke of Burgundy (2014) inleidde.

Zo’n duizend van de 40.000 films in het depot van EYE hebben een erotische lading. Toch is de plaats van seks in de film van oudsher wat onbevredigend. Komedie laat je lachen, horror maakt bang, drama trekt tranen, maar als erotica zichzelf al te serieus neemt geeft dat zulke kleverige stoelen. Dus noemen we films die werkelijk om lust draaien porno en films die de kijkers wat halfslachtig opwarmen erotiek.

Dat Cinema Erotica opvallend vaak terugkeert naar de jaren zeventig is logisch: in die tijd werden die grenzen bepaald. Zo kunt u deze woensdag in de ‘sexy trailer show’ getuige zijn van de evolutie van besmuikte ‘instructiefilms’ uit de jaren zestig tot de triomfantelijke glamourporno van de jaren zeventig. Toen werd de seksuele revolutie mainstream en was er even de illusie dat porno onderdeel zou worden van de normale filmbeleving.

Nadat harde porno in 1972 met de hitfilm Deep Throat doorbrak, werden exploitatiefilmers als Jean Rollin, Radley Metzger, Jess Franco en Russ Meyer plots serieus genomen. Politiek Den Haag bepaalde dat porno in bioscoopzalen met maximaal 49 stoelen was toegestaan, de porno-industrie in Los Angeles stak serieus geld in zaken als scripts, decors en kostuums.

P.T. Andersons vrij kuise porno-epos Boogie Nights toont woensdagavond hoe de porno-utopie ten gronde ging aan video, cocaïne en nieuwe zakelijkheid. Vooral aan video: als klaarkomen het doel van de film is, beleven de meeste voyeurs hun orgasme toch liever in de huiskamer. Zo verdween de lust uit de bioscoop; toen genitale actie rond 2000 via Dogme en het Nieuwe Franse Extremisme een korte comeback beleefde in de arthouse was dat vooral als shockeffect.

Het gaat in EYE om geschiedenis; heeft erotische film ook een toekomst? Ik meen hem gezien te hebben in Viens! van Michel Reilhac, een sublieme, elegante en confronterende virtual reality-ervaring in de garderobe van EYE. In een hagelwit ‘Matratzenlager’ installeerden de poedelnaakte gastvrouw en gastheer de VR-brillen, waarna wij voyeurs in een droom van lakens, mist en loom kronkelende lijven wegzeilden. De glazen van de bril besloegen tot de deelnemers aan de orgie je in de ogen keken. Uitnodigend of beschuldigend? Dat zegt vooral iets over jezelf.

Cinema Erotica. Tot en met 19 juni in het EYE Filmmuseum. eyefilm.nl