De Cultuur Top 100 verjongt

Juryrapport Wie is internationaal Nederlands invloedrijkste kunstenaar? Onze jury van experts koos schrijver Arnon Grunberg als nummer 1 van de NRC Cultuur Top 100 van 2017.

Zangeres Michelle David is een van de tien juryleden van de NRC Cultuur Top 100. Foto Remko de Waal/ANP

Een briljant schrijver. Een kameleontisch multi-talent. Voor Nederland een geweten en voor het buitenland een Nederlands geweten. De juryleden van de derde NRC Cultuur Top 100, de ranglijst voor de internationaal meest succesvolle Nederlandse kunstenaars, komen superlatieven tekort voor Arnon Grunberg, de winnaar van 2017.

Grunberg (46) is na architect Rem Koolhaas en regisseur Ivo van Hove de derde en jongste winnaar van de Cultuur Top 100. Van Hove, die na zijn Bowiejaar weer grote successen vierde op de theaterpodia in New York, Londen en Parijs, eindigde dit jaar op plek twee. De 21-jarige, met Nederlandse en internationale prijzen overladen dj Martin Garrix eindigde als derde, na een jaar waarin hij concerten gaf samen met Justin Bieber. Op plaats vier staat architect Francine Houben, op vijf dirigent Jaap van Zweden.

Bekijk hier de colledige lijst van de Cultuur Top 100

Romancier, poëet, toneelschrijver, journalist, columnist, essayist, recensent – Arnon Grunberg is een literaire duizendpoot die onvermoeibaar de wereld over reist, voor reportages, lezingen, optredens op literaire festivals enzovoorts.

Als enige Nederlandse schrijver heeft Grunberg een eigen agentschap voor de verkoop van vertaalrechten en het organiseren van zijn internationale promotie. Op de wereldkaart op zijn website is te zien dat hij actief is geweest in 41 landen, verdeeld over zes continenten. In tal van landen heeft hij opgetreden, zijn boeken zijn in meer dan veertig talen vertaald en zijn journalistieke producties zijn verschenen in kranten als Die Welt, Die Zeit, Libération en The New York Times.

Lees ook het interview met schrijver Arnon Grunberg: ‘Luiheid vind ik vreselijk’

Grunberg, vaste medewerker van vele kranten en tijdschriften, kreeg in april al de Gouden Ganzenveer, voor zijn bijdragen aan het geschreven woord en het maatschappelijk debat.

Reikwijdte

Met de Cultuur Top 100 probeert NRC de internationale reikwijdte van Nederlandse kunst en cultuur in kaart te brengen. We zetten de meest succesvolle Nederlandse cultuurexporteurs op een rij. Deze met ondersteuning van een jury samengestelde ranglijst is een mix van autoriteit en invloed, van reputatie en verdiensten, van omzet en geloofwaardigheid.

Na raadpleging van diverse cultuurfondsen is eerst een kandidatenlijst opgesteld met 175 cultuurmakers uit veertien disciplines. Daarop stonden kunstenaars en gezelschappen die in het buitenland actief zijn, maar ook musea en evenementen die grote hoeveelheden cultuurtoeristen en internationale specialisten naar Nederland lokken.

Van alle kandidaten is uitgezocht wat het afgelopen jaar hun belangrijkste prestaties waren: hoe vaak ze in het buitenland hebben opgetreden of geëxposeerd, hoeveel bezoekers ze trokken, hoe vaak zij in buitenlandse media figureerden, welke prijzen, onderscheidingen of opdrachten ze kregen en, voor zover mogelijk, hoeveel omzet ze maakten.

De jury had als taak die wapenfeiten te wegen. De tien juryleden – een mix van buitenlanders die in Nederland actief zijn en Nederlanders die van grote afstand naar het vaderland kijken – gaven aan welke cultuurmakers volgens hen in het buitenland het afgelopen jaar het meeste tot de verbeelding spraken en het sterkst bijdroegen aan het beeld van Nederland Cultuurland. Door aan de keuzes van de juryleden punten toe te kennen ontstond de Top 100.

Voor alle duidelijkheid: we hebben ons beperkt tot levende cultuurmakers. Nijntje-tekenaar Dick Bruna is om die reden dit jaar uit de lijst verdwenen. Ook kunstinstellingen zoals musea, orkesten, dansgezelschappen doen mee. Maar niet commerciële bedrijven die (soms) cultuurproducten voortbrengen, zoals televisieproducenten Endemol en Eyeworks.

Accenten

Wat voor accenten heeft de jury dit jaar gezet? De Top 100 telt 24 nieuwe namen. Dance en design kwamen er bij deze tien juryleden relatief bekaaid af, vergelijken met vorige jaren. Met film, fotografie, klassieke muziek en vooral beeldende kunst had de jury van 2017 duidelijk meer affiniteit. Kijk ook naar de twee hoogste ‘binnenkomers’ in de lijst: beeldend kunstenaar Melanie Bonajo (op plaats 23) en If I Can’t Dance I Don’t Want To Be Part Of Your Revolution, het rondreizende performanceplatform onder leiding van Frédérique Bergholtz (op plaats 8). Vrouwen doen het opnieuw goed (acht posities in de toptwintig, was zeven). Erg divers is de Top 100 nog steeds niet; er staan weinig kunstenaars met een migratie-achtergrond in de lijst. Waar het binnenlandse cultuurlandschap, vooral door de opkomst van de Nederlandstalige hiphop, wat diverser wordt, zet zich dat in de Nederlandse cultuurexport nog niet door. Maar de NRC Cultuur Top 100 is wel bezig met een duidelijke verjonging. Onder de nieuwkomers zijn diverse twintigers en dertigers.

Aan de uitverkiezing is een prijs verbonden. Arnon Grunberg krijgt een dubbele advertentiepagina, te besteden aan een maatschappelijk doel naar keuze.