De Brexit is niet meer te stoppen

Britse verkiezingen

Correspondent Melle Garschagen beantwoordt zes vragen over de Britse verkiezingen.

De wijk Kensington in Liverpool. Foto’s Hannah McKay/Reuters
  1. Wat is de stand van zaken in de verkiezingscampagne?

    Bij het krieken van de dag op woensdag inspecteerde de Britse premier Theresa May al grote bonken vlees op de Smithfield Meat Market in Londen. Daarna ging ze het land in. Op de koffie bij een lokale bowlingclub, de Britse variant welteverstaan, in Southampton. Ze deed ook Norwich aan en eindigde haar verkiezingstournee in het noorden van Engeland. Haar concurrent, Labour-leider Jeremy Corbyn, racete op de laatste dag kriskras door Engeland, Wales en Schotland. De leiders doen er alles aan om toch nog die paar zwevende kiezers te spreken in zogeheten marginal seats, kiesdistricten waar de uitkomst nog twijfelachtig is, die net veroverd kunnen worden of net verloren kunnen gaan. Tegelijkertijd doen ze ook safe seats aan. Daar zijn ze verzekerd van een enthousiaste menigte, dat zijn beelden die het goed doen op de televisie.

    Op de laatste campagnedag was May nog steeds in het nieuws met haar opmerking dat ze mogelijk (delen) van mensenrechtenverdragen wil opzeggen om te zorgen dat terreur en radicalisme beter bestreden kunnen worden. Zo probeert ze na de aanslagen in Manchester en Londen een law and order-imago neer te zetten om kritiek te weerleggen dat zij het is geweest die als minister van Binnenlandse Zaken rigoureus op de politie bezuinigde. Bij Labour werd bekendgemaakt dat Diane Abbott om gezondheidsredenen haar portefeuille als schaduwminister voor Binnenlandse Zaken neerlegt. In de campagne stapelde ze het ene desastreuze mediaoptreden op het andere. Zeker in een campagne die in de laatste dagen vooral over veiligheid en terreur ging, ligt dat gevoelig. Weinig Britten zullen het een aantrekkelijk idee hebben gevonden dat zij bij winst van Labour als minister politiek verantwoordelijk zou worden voor de politie en inlichtingendienst MI5.

  2. Waarom moeten de Britten deze donderdag naar de stembus?

    Dat 46,9 miljoen stemgerechtigde Britten donderdag in 650 kiesdistricten hun vertegenwoordiger voor het Lagerhuis kiezen, heeft een reden: Theresa May besloot tijdens haar wandelvakantie in april vervroegde verkiezingen uit te schrijven. Haar doel: een steviger mandaat om de Brexit-onderhandelingen te leiden.

    Daarmee maakte ze een draai. Sinds ze het premierschap vorig jaar overnam van David Cameron, had ze verkiezingen uitgesloten. Nu hebben we stabiliteit nodig, zei ze, een stembusgang is niet in het landsbelang. Tegelijkertijd nam de druk toe in haar regering en de top van haar Conservatieve Partij. Een premier die een mandaat niet van de kiezers krijgt maar erft, is kwetsbaar.

    Uiteindelijk achtte May de voordelen groter dan de risico’s. Toen ze de verkiezingen aankondigde lag ze in de peilingen 20 procentpunt voor op Jeremy Corbyn van de centrumlinkse Arbeiderspartij. De recente inhaalslag van Labour, in de peilingen althans, was ondenkbaar, een Conservatieve monsterzege leek zeker. Labour zou nog jaren nodig hebben om op te krabbelen van die mokerslag.

    Wat je moet weten over Jeremy Corbyn, in ongeveer één minuut:

    Mays plan was zichzelf oppermachtig te maken binnen haar partij. Ze ging zo’n grote meerderheid in de wacht slepen dat ze niet meer afhankelijk was van kritische smaldelen binnen haar eigen Lagerhuisfractie. May zou de kans krijgen de Brexit precies zo hard en precies zo zorgvuldig uit te voeren als zij voor ogen had.

    Timing speelde een belangrijke rol. Door in 2017 verkiezingen te houden, schuift ze een volgende stembusgang weer vijf jaar op, naar 2022. Dat betekent dat het slot van de Brexit-onderhandelingen en de uittreding (deadline: maart 2019) niet langer samenvallen met de aanloop naar de verkiezingen, die oorspronkelijk gepland stonden voor 2020.

    In de onderhandelingen met Europa zou May minder rekening hoeven houden met de wensen, grieven en kritiek van kiezers. Met andere woorden: tijdens de moeilijke gesprekken met de EU zou zij niet gegijzeld worden door een naderende afrekening door het electoraat.

  3. De wijk Kensington in Londen.
    Foto’s Hannah McKay/Reuters
    De wijk Kensington in Londen.
    Foto’s Hannah McKay/Reuters
  4. Hoe verloopt de stembusgang deze donderdag?

    In 650 districten kunnen de kiesgerechtigden vanaf ’s ochtends zeven uur hun stem uitbrengen op een kandidaat voor het Lagerhuis. Vergeleken met de verkiezingen van 2015 hebben ruim een miljoen meer Britten zich geregistreerd. Het systeem is bikkelhard: first past the post wins. De kandidaat met de meeste stemmen mag op de groene banken in het Paleis van Westminster plaatsnemen. De stembussen sluiten om tien uur ’s avonds Britse tijd. Op dat tijdstip komt peilingbureau Ipsos MORI via zenders BBC en Sky News met een exitpoll op basis van circa twintigduizend mensen, verspreid over meer dan honderd representatieve kiesdistricten. In het verleden is de exitpoll redelijk betrouwbaar gebleken.

    Wat je moet weten over Theresa May, in ongeveer één minuut:

    De eerste echte resultaten zullen rond elf uur lokale tijd komen. Tussen twee uur ’s nachts en zes uur ’s ochtends komen alle 650 districten met de uitslag. Dan is duidelijk wie wint. Een partij heeft 326 zetels nodig voor een absolute meerderheid en dus de macht. Rond half drie wordt duidelijk of Jeremy Corbyn zijn zetel in Islington North opnieuw heeft gewonnen, anderhalf uur later maakt Maidenhead bekend of Theresa May voor het Lagerhuis is gekozen. De twee strijden om de landelijke winst, maar moeten gewoon herkozen worden in hun eigen district als onderdeel van de 650 ‘miniverkiezingen’. Vrijdagochtend spreken de leiders van Labour en de Conservatieven. De verliezer mag eerst.

  5. Lees ook: Genoeg is genoeg, zegt May vlak voor de verkiezingen, over de toespraak van May na de aanslag in Londen en de kritiek op die toespraak
  6. Wat zijn de denkbare scenario’s?

    In de meeste peilingen liggen de Conservatieven voor, gemiddeld met 7 procentpunten. Om de verkiezingen echt een succes te laten zijn voor May, moet zij een absolute meerderheid van tientallen zo niet honderd zetels winnen. Dat is het heldere mandaat dat zij wenst. Bij een kleinere absolute meerderheid staat ze zwakker.

    De slechtst mogelijke uitkomst voor haar is natuurlijk dat Labour een absolute meerderheid behaalt. Alles kan, maar er is geen peiling die dat op dit moment voorspelt. Het is ook mogelijk dat geen enkele partij een absolute meerderheid krijgt. De Conservatieven zouden bijvoorbeeld wel de grootste kunnen worden, maar met minder dan 326 zetels. Dat zal enorm veel druk op de positie van May geven, zelfs als ze als minderheidsregering verder kan. Afhankelijk van de uitslag zal, bijvoorbeeld, Labour kijken of ze samen met de Scottish National Party wel een absolute meerderheid hebben en inhoudelijk een coalitie kunnen smeden.

  7. Foto Hannah McKay / REUTERS

  8. Hebben de recente aanslagen invloed gehad op de verkiezingen?

    Niet in de meeste directe zin: minder dan een week na de aanslag op London Bridge en Borough Market gaan de Britten gewoon zoals gepland naar de stembus. De politie overweegt stembureaus extra beveiliging te bieden, maar geeft er weinig duidelijkheid over. Er is al veel politie, ook bewapend, op straat. Het dreigingsniveau staat al op het op één na hoogste niveau.

    Lees ook: Genoeg is genoeg, zegt May vlak voor de verkiezingen, over de toespraak van May na de aanslag in Londen en de kritiek op die toespraak

    Inhoudelijk hebben May (tijd voor daadkrachtig beleid en sterk leiderschap) en Corbyn (ik wil extra politiemensen aannemen) er alles aan gedaan om de kiezers te overtuigen dat zij de juiste persoon zijn om het land te leiden in deze moeilijke tijd. Opvallend is dat UKIP vanaf het begin van de campagne een strijd tegen radicale islam voerde. Radicale islam is volgens partijleider Paul Nuttall „een gezwel dat verwijderd moet worden”. Het lijkt erop dat UKIP, dat worstelt met zijn bestaansrecht nu de Brexit bereikt is, er slecht voorstaat. In de peilingen verliest de partij steun en opnieuw is het maar de vraag of de partij überhaupt een zetel in het Lagerhuis verovert.

  9. Kunnen Britten morgen zo stemmen dat ze een Brexit tegenhouden?

    Dat kan theoretisch alleen als de Liberaal-Democraten samen met de Schotse Nationalisten een absolute meerderheid halen. De peilingen zijn in het Verenigd Koninkrijk onbetrouwbaar, maar die uitkomst is uitgesloten. De LibDems spelen nauwelijks een rol van betekenis in de landelijke campagne. Partijleider Tim Farron is zwak. De meeste Britten die Blijven stemden bij het referendum vorig jaar zijn teruggekeerd bij de Tories of bij Labour. Het is ook de vraag of de Schotten het net zo goed zullen doen als in 2015, toen de SNP 54 van de 59 Lagerhuiszetels in Schotland won.

    Wellicht dat de Tories erin slagen een handjevol kiesdistricten terug te winnen. Opmerkelijk genoeg is Angus Robertson, de eloquente en ietwat pompeuze fractieleider van de Schotten in het Lagerhuis, verwikkeld in een felle strijd. Uit eigen onderzoek denken de Tories dat ze goede kans hebben het kiesdistrict te veroveren en Robertson naar huis te sturen.

    Uiteindelijk gaan deze verkiezingen om het mandaat om Brexit uit te voeren. May wil uit de interne markt, onder de rechtsmacht van het EU-Hof uit en controle over de grenzen. Corbyn en Labour willen in de interne markt blijven en vrij verkeer van personen deels beperken. Toch is ook Labour voor de Brexit. Dat de Britten de Europese Unie verlaten is dus, in ieder geval bij de stembus, een vaststaand feit.