Dit staat er op het spel voor May en Corbyn

Verenigd Koninkrijk Donderdag gaan de Britten naar de stembus. Wat hebben de leiders te winnen – en te verliezen?

Leiderschap versus beleid. Conservatieven tegen Labour. Theresa May of Jeremy Corbyn. Dat staat donderdag bij de Britse Lagerhuisverkiezingen op het spel. May zegt dat de belangrijkste vraag die kiezers moeten beantwoorden, is wie het best in staat is het Verenigd Koninkrijk door de moeilijke Brexittijd te loodsen. Dat is logisch, volgens de meeste peilingen scoort zij het beste als het gaat om betrouwbaarheid, om wie over de capaciteiten beschikt om premier te zijn. Nee, zegt Corbyn. Deze verkiezingen gaan over de inhoud. Meer geld voor onderwijs, meer geld voor de zorg, meer betaalbare woningen, het grootschalig privatiseren van spoorwegen en nutsbedrijven. Ook dat is logisch. Uit de peilingen blijkt dat een meerderheid van de Britten het eens is met deze partijstandpunten.

De belangen zijn groot: voor de koers van het Verenigd Koninkrijk de komende vijf jaar, maar eveneens voor het lot van de twee belangrijkste politieke leiders. Dit staat er op het spel.

Niet alleen moet May met haar Conservatieven meer zetels behalen dan Labour. Ze moet Labour verpletteren. Toen zij in april, drie jaar voordat het nodig was, een stembusgang uitschreef, was dat de gedachte. Ze kon zo groots winnen dat Labour het komende decennium uitgeteld zou zijn en stapje voor stapje zou moeten opkrabbelen, zoals dat in de jaren tachtig en begin jaren negentig het geval was. Met het tijdperk Cameron meegeteld, betekent dat dat de Tories circa 20 jaar onafgebroken aan de macht zouden zijn. De Conservatieven willen ongehinderd het land naar hun ideeën vormgeven. Dat resultaat moet May bereiken om een onomstreden partijleider te zijn.

May hoeft maar aan voorgangers Major en Cameron te vragen hoeveel hinder zij ondervonden van een luidruchtige maar kleine groep dissidenten die als belangrijkste wapen hadden dat zij groot genoeg waren om de meerderheid in het Lagerhuis te torpederen.

In belangrijke mate is het een numbers game. Voor de verkiezingen had May een meerderheid in het Lagerhuis van 17 zetels. Als zij bij de verkiezingen donderdag die absolute meerderheid verliest, kan het snel afgelopen zijn voor May als premier. Labour en de Scottish Nationalist Party kunnen dan wellicht samen een coalitieregering vormen.

Het is de verdienste van Corbyn dat de verkiezingen in de peilingen en in de media een race tussen twee paarden is geworden.

Als May een kleine meerderheid behaalt die lager uitvalt dan 17 of daar niet ver bovenuit komt, moet ze verzwakt verder. Ze is dan kwetsbaar voor concurrenten binnen haar partij. Zij kunnen May dan manen haar conclusies te trekken op basis van haar eigen belofte. Zij eiste immers juist een sterker mandaat van kiezers om Brexit vorm te geven en uit te onderhandelen in Brussel.

Het enige wat Tories met ambitie kan weerhouden, is dat ze zullen beseffen dat Britten allergisch zijn voor nog meer politieke intriges, na het Schotse referendum (2014), verkiezingen (2015), Brexitreferendum (2016) en weer verkiezingen.

Weet May haar absolute meerderheid uit te bouwen, en dat is waar de meeste peilingen tot nu op wijzen, dan staat ze bij elke zetel extra winst sterker. Een meerderheid van 90 is fijn, een van 160, de bovengrens van de peilingen, maakt haar ongenaakbaar.

Vreemde verkiezingen

Voor Jeremy Corbyn en Labour zijn dit vreemde verkiezingen. Een paar maanden geleden waren de eigen Lagerhuisleden er zeker van dat verkiezingen rampzalig gingen verlopen. „This is a trainwreck going off a cliff”, zei een Lagerhuislid in februari tegen deze krant. Persoonlijk kon ze het goed met Corbyn vinden maar als leider en brede volkspoliticus was hij hopeloos, oordeelde ze. De vraag was niet of, maar hoe de partij van Corbyn afkwam. Gedacht werd dat hij na het najaarscongres wilde opstappen. Dan kon hij nog de regels aanpassen zodat partijleden (linkser) meer invloed en Lagerhuisleden (meer centristisch) minder invloed in de procedure voor opvolging kregen. Zo zou Corbyn willen voorkomen dat er een Blairite aan de macht zou komen.

Dergelijke redeneringen zijn even verstomd. Het is de verdienste van Corbyn dat de verkiezingen in de peilingen en in de media een race tussen twee paarden is geworden. De inhaalslag van Labour ging nauwelijks ten koste van de Tories, die al weken in de meeste peilingen op 40 tot 43 procent van de stemmen konden rekenen. De opmars van Labour is ten koste gegaan van de LibDems, UKIP en kleinere partijen. Het stevig linkse verkiezingsprogramma, de ontspannen debatoptredens van Corbyn, de levendige campagne zorgden ervoor dat Corbyn in de peilingen kiezers terug naar het Labourhonk haalde.

De opgave voor Corbyn is om zich te transformeren van succesvolle campagnepoliticus tot brede Labourleider.

Wie weet wat voor momentum Corbyn had kunnen bereiken als hij zich niet had laten omringen door zwakke vertrouwelingen als Dianne Abbott, die een aantal zeer ongelukkige televisieoptredens kende. Hij had een groter beroep kunnen doen op jonge, scherpe en aansprekende Labourpolitici als Lisa Nandy, Angela Rayner en Clive Lewis. Ook had Labour sterker gestaan als Corbyn een bevredigend antwoord had kunnen geven op de vraag hoe hij met zijn pacifistische overtuiging toch als premier het land zou verdedigen tegen geweld en kwaad. Dat blijft zijn achilleshiel: Corbyn wordt nog steeds gezien als de peacenik die liever Hugo Chávez ophemelt dan als patriot het land verdedigt. Voor een aanzienlijk deel van de Britten blijft hij onbetrouwbaar.

Juist daarom zou het een enorme stunt zijn als hij vrijdag van het Noord-Londense Islington naar Downing Street verhuist. Corbyn zit al dertig jaar in het Lagerhuis, was voor het grote publiek compleet onzichtbaar om daarna door het politieke establishment weggelachen te worden. De peilingen wijzen echter niet op een stunt.

Als Labour electoraal in een diepe afgrond valt, zullen het gekrakeel en de stammenstrijd bij Labour onmiddellijk hervat worden. Weet hij het verlies beperkt te houden, dan staat hij voor een ingewikkelde opgave: als leider van de oppositie de opwaartse lijn doortrekken. Hij zal wekelijks May ter verantwoording moeten roepen in het Lagerhuis over de voortgang van Brexit, het thema van overstijgend belang waarover Corbyn tot nu toe weinig uitgesproken en weinig consistent is. Is hij serieus bereid om zijn Brexitwoordvoerder Keir Starmer, een ervaren advocaat die wel oog heeft voor details en procedures, de ruimte te gunnen om kritisch weerwoord te bieden aan May? De opgave voor Corbyn is om zich te transformeren van succesvolle campagnepoliticus tot brede Labourleider. Dat is geen geringe opgave.

Lees ook: Genoeg is genoeg, zegt May vlak voor de verkiezingen, over de toespraak van May na de aanslag in Londen en de kritiek op die toespraak