Productie ‘goedkope’ medicijnen door apotheker dichtbij

Dure geneesmiddelen tegen zeldzame ziektes of kanker worden mogelijk een stuk goedkoper als apothekers zelf geneesmiddelen gaan maken.

De apotheker die zelf voor één patiënt een geneesmiddel bereidt voor een zeldzame ziekte of kanker, is met een reuzenstap dichterbij gekomen. Met deze zogeheten ‘magistrale bereiding’ worden dure geneesmiddelen, die nu grootschalig door de farmaceutische industrie worden gemaakt, mogelijk een stuk goedkoper.

Huub Schellekens, hoogleraar Farmaceutische biotechnologie aan de Universiteit Utrecht, en zijn collega’s in Utrecht publiceerden hierover maandag in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Biotechnology. Het gezaghebbende tijdschrift schrijft in een commentaar: „Voor dit blad lijkt magistrale bereiding de eerste stap naar de verwerkelijking van geïndividualiseerde geneesmiddelen, waarbij de patiënt centraal staat.”

Lees ook het interview met Huub Schellekens: ‘Apotheker moet weer zelf bereiden’

Schellekens maakt zelf al een tijdje voor enkele patiënten met een zeldzame ziekte geneesmiddelen, waarvan het patent is verlopen. Om welke ziekten het gaat wil Schellekens niet zeggen. De medicijnen zijn zogeheten biosimilars, nagemaakte versies van merkmedicijnen die worden gemaakt in levende cellen. Dit soort biologische medicijnen domineert inmiddels de geneesmiddelenontwikkeling maar is vaak duur; zo kosten middelen voor de ziekte van Pompe jaarlijks 400.000 tot 700.00 euro per patiënt.

Die prijzen kunnen volgens Schellekens fors omlaag, als apothekers die middelen zelf gaan maken, op doktersrecept, steeds voor één patient. Samen met de TU Delft en een Belgische onderneming werkt de Universiteit Utrecht aan de ontwikkeling van een klein apparaat, waarmee de apotheker zelf biologische medicijnen zou kunnen maken. Drie grote zorgverzekeraars, Achmea, CZ en Menzis, dragen de aanloopkosten van enkele miljoenen euro.

De Geneesmiddelenwet staat toe dat een apotheker een eigen middel maakt voor een patiënt, want officiële registratie van een geneesmiddel is alleen verplicht bij productie voor meerdere patiënten. De farmaceutische bedrijven lobbyen niettemin krachtig tegen dit initiatief, omdat het gevaarlijk zou zijn (biologische) medicijnen te produceren buiten de grootschalige productiehallen. Toezichthouders voor de geneesmiddelen zijn daardoor huiverig voor magistrale bereiding.

De publicatie en het commentaar in Nature Biotechnology is daarom een doorbraak, zegt Schellekens, die hoopt dat „creatieve ondernemers” bij hem zullen aankloppen om de magistrale bereiding bedrijfsmatig te gaan aanpakken. De zorgverzekeraars en de universiteit hebben geld gereserveerd voor de juridische procedures, die de industrie naar verwachting zal aanspannen. Op termijn wil Schellekens ook kankermedicijnen laten produceren bij de apotheker.