NRC checkt: ‘Nederlandse belastingbetaler betaalt Oekraïne-propaganda’

Dat meldden onder meer De Telegraaf en HP/De Tijd vorige maand.

Een beeld uit het campagnefilmpje Three Nations, One Freedom van het Ukraine Crisis Media Center Videostill

De aanleiding

„Oekraïne-lobby uit schatkist”, zo kopte De Telegraaf op vrijdag 26 mei op de voorpagina. In een bijbehorend artikel schreef de krant dat de Oekraïense organisatie Ukraine Crisis Media Centre (UCMC) Nederlands belastinggeld gebruikte voor een „dure reclamecampagne om sympathie te kweken voor de inwoners van Oekraïne”.

De campagne zou, volgens de krant, mogelijk zijn betaald uit het Nederlandse Matra-programma, dat de ontwikkeling van rechtsstaat en democratie in landen rondom de EU steunt. Volgens De Telegraaf zou de advertentie ten doel hebben de stemming, op 30 mei in de Eerste Kamer, over het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne, te beïnvloeden. De bijbehorende, twee pagina’s grote advertentie met 97 grafstenen van Oekraïens-Canadese soldaten verscheen op 29 mei ook in De Telegraaf.

Diezelfde suggestie werd gewekt in een artikel, enkele dagen eerder, op de site van tijdschrift HP/De Tijd, getiteld: „Nederland financiert propaganda-bombardement uit Oekraïne voor debat associatieverdrag”. GeenStijl concludeerde: „Nederlands belastinggeld wordt dus gebruikt voor een lobbycampagne voor een verdrag waar Nederland tegen stemde.” De kwestie leidde tot Kamervragen van de PVV.

Waar is het op gebaseerd?

Aanleiding voor de ophef vormde een televisiespotje van het Ukraine Crisis Media Centre. Daarin wordt, aan de hand van het verhaal van de Oekraïens-Canadese oorlogsveteraan Wally Bunka, aandacht gevraagd voor de Oekraïens-Canadese soldaten die in de Tweede Wereldoorlog vochten voor de bevrijding van Nederland. Het spotje maakt deel uit van de Oekraïense campagne ‘Drie naties – één vrijheid’.

De berichten over de mogelijke subsidie door de Nederlandse overheid leidden tot verontwaardiging onder Kamerleden. „Nederlanders moeten meebetalen aan een lobby tegen wat ze gestemd hebben. Dat is werkelijk ongelooflijk”, aldus Vicky Maijer van de PVV, dat Kamervragen over de kwestie heeft gesteld. Ook CDA-lid Pieter Omtzigt eiste opheldering, naar eigen zeggen na lezing van het artikel in HP/De Tijd. „Deze subsidie is bedoeld om corruptie aan te pakken en de rechtsstaat te bevorderen. Niet voor propaganda in Nederland”, zo citeerde De Telegraaf Omtzigt. Omtzigt vertelt telefonisch voornemens te zijn Kamervragen te stellen, maar hier vanwege drukte rond de kabinetsformatie nog niet aan toegekomen te zijn.

En klopt het?

Het UCMC ontkent dat er Nederlands geld is gebruikt voor de bewuste campagne. „De financiering voor de tv- en krantenadvertentie kwam exclusief van de Oekraïense diaspora in Canada”, mailt Vilyen Pidgorny van UCMC. Inderdaad staat dit keurig vermeld onderaan de advertentie van het UCMC, informatie die dus ook door De Telegraaf en andere kranten werd gepubliceerd.

Een vertegenwoordiger van de Oekraïense diaspora in Canada, Andriy Sawchuk bevestigt per mail dat de campagne met Canadees geld tot stand is gekomen. Pidgorny meldt dat het UCMC in 2015 en 2016 subsidie heeft ontvangen uit het Matra-programma: voor een project voor betere informatievoorziening in de Donbas, en voor een project ter versterking van journalistiek in Oekraïne. Een woordvoerder van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigt die informatie en ontkent eveneens Nederlandse betrokkenheid bij de campagne. BuZa bevestigt de eerder verstrekte subsidies. „Het ondersteunen van onafhankelijke media past binnen de doelstellingen van het Matra-fonds, dat wordt gebruikt voor het versterken van de rechtsstaat en het bevorderen van fundamentele vrijheden in landen rondom de Europese Unie”. Kamervragen van de PVV over de vermeende subsidie zullen in de loop van deze week worden beantwoord, aldus het ministerie.

Conclusie

Zowel het Ukraine Crisis Media Centre als Buitenlandse Zaken geven aan dat er geen Nederlands geld is gegaan naar de Oekraïense campagne. De subsidie is afkomstig van de Oekraïense diaspora in Canada. Wij beoordelen deze bewering dan ook als onwaar.