Golfstaten en Egypte verbreken banden met Qatar

Het kleine emiraat zou er sympathieën voor Iran en terroristische groeperingen op na houden. Vier landen verbreken alle diplomatieke contacten.

De Qatarese Emir Sheikh Tamim bin Hamad Al-Thani. Foto Osama Faisal/AP

Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Egypte verbreken alle diplomatieke banden met Qatar en sluiten luchtruim en wateren voor Qatarezen. Alle Qatarese burgers die in de vier landen wonen moeten binnen twee weken vertrekken. Dat meldt onder andere persbureau Reuters. Ook de door Saoedi-Arabië gesteunde regering in ballingschap van Jemen heeft inmiddels aangekondigd te breken met Qatar.

Eén van de drie regeringen van Libië - de oostelijke regering van generaal Khalifa Haftar - heeft op maandagochtend aangegeven de diplomatieke contacten met Qatar op te schorten.

Er woedt een diplomatiek conflict tussen de landen en Qatar, dat beschuldigd wordt van het steunen van terrorisme. Het reisverbod is één van de meest vergaande stappen die de voornamelijk soennitische Golfstaten tot nu toe hebben ondernomen tegen Qatar en een grote breuk in het Midden-Oosten.

Naast de aanklacht dat Qatar de Moslimbroederschap zou steunen - een groepering die op de terreurlijst staat in Saoedi-Arabië - wordt het land nu ook aangesproken op mogelijke sympathieën voor het shi’itische Iran.

Afgesloten van de buitenwereld

Omdat Saoedi-Arabië ook de landsgrenzen sluit, wordt Qatar bijna volledig afgesloten van de buitenwereld. De drie voornaamste luchtvaartmaatschappijen van de Verenigde Arabische Emiraten, Etihad Airways, FlyDubai en Emirates, zullen vanaf dinsdagochtend alle vluchten naar en vanaf Qatar annuleren. Hoogstwaarschijnlijk moeten reizigers vanuit Qatar nu via Iran omreizen.

De vier landen roepen hun diplomatieke staf per direct terug uit Qatar en geven Qatarese diplomaten 48 uur om te vertrekken. Daarnaast mag Qatar niet meer deelnemen aan de Saoedische coalitie die momenteel in Jemen strijdt tegen de shi’itische Houthi-rebellen die een groot deel van het land in handen hebben. Ook hebben ze de export van suiker naar Qatar stopgezet.

Het Qatarese ministerie van Buitenlandse Zaken zegt in gesprek met Al-Jazeera dat het de “ongerechtvaardigde” beslissing betreurt. Volgens de Israelische nieuwssite Haaretz heeft Qatar inmiddels aan verschillende leden van de Palestijnse organisatie Hamas gevraagd het land te verlaten.

Twitter avatar roelants_c carolien roelants Breuk volgt op ruzie over pro-Iran uitspraak leider Qatar (mijn column vorige week op nrc.nl). Maar let op: Oman, K… https://t.co/5GgiiNmzCb

De Verenigde Staten hebben inmiddels gereageerd op de beslissing. In een verklaring hebben de VS de relatie met de golfstaten “ongelooflijk belangrijk” genoemd, aldus Reuters. “We rekenen erop dat de partijen een manier vinden om hun verschillen op te lossen.”

Blokkades

Qatar is gastland voor het wereldkampioenschap voetbal in 2022. Daarnaast bevinden zich in het land onder andere een nieuwe Turkse militaire basis en een grote Amerikaanse legerbasis met 10.000 troepen. Het is nog niet duidelijk wat voor consequenties het sluiten van de grenzen zal hebben. Volgens de Amerikaanse minister van Defensie James Mattis verwachten de Verenigde Staten niet dat de beslissing problemen zal veroorzaken voor hun strijd tegen het internationale terrorisme.

De nationale luchtvaartmaatschappij Qatar Airways zal in ieder geval moeite hebben om nieuwe vluchtroutes te vinden. De luchtvaartmaatschappij maakte op maandagochtend bekend alle vluchten naar Saoedi-Arabië te staken.

“Qatar steunt verschillende terroristische en sektarische groepen die de stabiliteit in de regio verstoren, zoals de Moslimbroederschap, de Islamitische Staat en Al-Qaeda, en verspreidt hun boodschap via de media”, aldus het Saoedische staatspersbureau SPA. Ze doelen daarmee waarschijnlijk op het internationale nieuwskanaal Al-Jazeera, dat wordt gefinancierd door Qatar.

Vorige week blokkeerden Saoedi-Arabië, Bahrein, Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten Al-Jazeera en alle andere Qatarese media. Dat in reactie op vermeende uitspraken van de Qatarese emir Tamim bin Hamad al-Thani op de Qatarese staatstelevisie, waar hij Iran een “islamitische macht” zou hebben genoemd die “niet kan worden genegeerd”. Qatar ontkende de uitspraken en zei dat het staatspersbureau en de staatstelevisie waren gehackt.

Morsi

Het rommelt tussen Qatar en Saoedi-Arabië sinds Qatar in 2014 steun betuigde aan de toenmalige Egyptische president Mohammed Morsi, lid van de Moslimbroederschap. In maart van dat jaar riepen Saoedi-Arabië en enkele andere Golfstaten hun diplomaten terug uit Qatar. De ruzie werd acht maanden later bijgelegd, nadat Qatar enkele leden van de Moslimbroederschap het land had uitgezet.

Qatar werd vaker beschuldigd van banden met terroristische groeperingen. Rijke Qatarezen zouden volgens sommige westerse instanties geld doorsluizen naar Al-Qaida. Het land biedt niet alleen onderdak aan leden van de Moslimbroederschap, maar ook de voormalige leider van Hamas, Khaled Mashaal.

Daarnaast zijn de banden tussen Qatar en Iran betrekkelijk warm in vergelijking met andere Golfstaten, zoals Saoedi-Arabië, dat Iran als aartsvijand ziet.