Dylan stuurt eindelijk Nobelprijs-rede in

In de toespraak gaat Dylan in op zijn belangrijkste inspiratiebronnen en reageert hij op kritiek op de toekenning.

Dylan bij de uitreiking van de MusiCares Person of the Year-prijs in 2015. Foto Vince Bucci/AP

Slechts een paar dagen had de Amerikaan nog, maar hij is zaterdag dan toch echt ingeleverd: de rede horende bij de Nobelprijs voor de Literatuur die Bob Dylan vorig jaar ontving. Inmiddels begon de tijd aardig te dringen want voor 10 juni moest de singer-songwriter zijn toespraak inleveren om het bijbehorende prijzengeld van 8 miljoen Zweedse kronen (ruim 820.000 euro) te kunnen innen. Maar net zoals het lange tijd onduidelijk was of hij de prijs wel zou erkennen, bleef het ook de vraag of Dylan iets zou gaan insturen. Pas afgelopen zaterdag ontving het Nobelprijscomité dan toch eindelijk de langgehoopte rede, opgenomen als audiofragment.

Literatuur en zijn songteksten, hoe verhouden die twee zich tot elkaar, is de vraag die Dylan stelt in zijn toespraak. En wat waren eigenlijk zijn belangrijkste inspiratiebronnen, de werken die hem aanzetten tot het schrijven van liederlijke proza? “Toen ik voor het eerst hoorde dat ik de Nobelprijs voor de Literatuur had gewonnen, wilde ik het verband tussen mijn nummers en literatuur onderzoeken. Waar raken ze elkaar?”

Ik vind het het belangrijkste dat een lied iets met iemand doet, zo zegt Dylan. “Songs kunnen veel verschillende dingen betekenen. Teksten moeten je raken, dat is het enige dat telt. Ook ik hoef niet te weten wat een lied te betekenen heeft, ik heb allerlei zaken in mijn teksten verwerkt.”

Inspiratie

Frequent door Dylan gelezen literatuur vormde voor de zanger een belangrijke inspiratie, zo geeft hij aan. Fantasiewerk en mythische thema’s gecombineerd in boekvorm. Allen voortbouwend op eerdere thema’s, maar wel uniek in hun soort. Te beginnen met Moby Dick. Een verhaal dat gebaseerd is op een vertelling over de potvis Mocha Dick:

“We see only the surface of things. We can interpret what lies below any way we see fit. Crewmen walk around on deck listening for mermaids, and sharks and vultures follow the ship. Reading skulls and faces like you read a book.”

Dan over Van het Westelijk Front Geen Nieuws:

“This is a book where you lose your childhood, your faith in a meaningful world, and your concern for individuals. You’re stuck in a nightmare. Sucked up into a mysterious whirlpool of death and pain. You’re defending yourself from elimination. You’re being wiped off the face of the map. Once upon a time you were an innocent youth with big dreams about being a concert pianist. Once you loved life and the world, and now you’re shooting it to pieces.”

En ten slotte de Odyssee:

“In a lot of ways, some of these same things have happened to you. You too have had drugs dropped into your wine. You too have shared a bed with the wrong woman. You too have been spellbound by magical voices, sweet voices with strange melodies. You too have come so far and have been so far blown back. And you’ve had close calls as well.”

Liederen zijn niet zoals literatuur, vervolgt Dylan. “Ze zijn bedoeld om te worden gezongen, niet gelezen.”

Dylan reageert op kritiek

De zanger gaat daarmee in op de kritiek die het Nobelprijscommitee kreeg toen bekend werd dat Dylan de prijs zou ontvangen. Critici merkten op dat de teksten an sich geen literatuur waren, en zonder muziek geen betekenis hadden. “De woorden in de toneelstukken van Shakespeare moesten ook gespeeld worden op het toneel. (…) Ik hoop dat sommigen van jullie de kans krijgen om te luisteren naar deze teksten op de manier waarop ze gehoord moeten worden: tijdens een concert of op plaat.”

Langere tijd was het de vraag of Dylan zijn Nobelprijs überhaupt zou accepteren. De wat mediaschuwe zanger staat bekend om zijn eigenzinnigheid, ook de reden waarom hij - tegen de heersende trend in - in de jaren ’60 begon met het verwerken van proza tot muziek. Dylan was niet bij de uitreikingsceremonie aanwezig en liet zich dan ook vervangen door zangeres Patti Smith. Begin april nam de Amerikaan zijn prijs alsnog in ontvangst.

Dylan eindigt zijn speech met een citaat van Homeros. “Zing voor mij, oh Muze, en laat zo het verhaal weerklinken.”