De Britse verkiezingen gaan nu ineens over terreur

Groot-Brittannië

De recente aanslagen maken dat de verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk niet meer over de Brexit gaan, maar over binnenlands beleid. Premier Theresa May heeft daar amper een antwoord op.

Theresa May tijdens een campagnebijeenkomst in Edinburgh op 5 juni. Foto Ben Stansall/AFP

De verkiezingsstrijd die om de Brexit had moeten gaan, draait uit op een stembusgang over radicalisering en terreur. Natuurlijk zijn de onderhandelingen over het Britse vertrek uit de EU, die elf dagen na de verkiezingen aanvangen, belangrijk. Maar de 22 doden bij de aanslag in Manchester en de zeven doden die afgelopen weekend vielen op London Bridge en in Borough Market zorgen ervoor dat de verkiezingen een draai naar binnenlands beleid hebben gemaakt. Dat had Theresa May niet verwacht toen ze in april vervroegde verkiezingen uitschreef. Nu moet ze lenig manoeuvreren om te zorgen dat ze de controle behoudt.

Labourleider Jeremy Corbyn opende een frontale aanval op Theresa May. „We hadden nooit het aantal politieagenten moeten terugbrengen’’, zei hij in Middlesbrough. Aanvankelijk leek het alsof hij instemde met de vraag of May onmiddellijk moest opstappen. Later, liet zijn team weten dat Corbyn vindt dat kiezers haar naar huis moeten sturen.

Lees ook het achtergrondstuk van correspondent Melle Garschagen over de aanslag: In amper acht minuten zaaien terroristen hun verderf

Het gemor neemt toe

Ook Steve Hilton, een oud-strateeg van de Conservatieven, oordeelde dat May weg moet. „Zij is meer verantwoordelijk voor de huidige staat van de veiligheidsdiensten — en hun falen — dan wie dan ook”, aldus Hilton. Met andere woorden: van alle kanten neemt het gemor toe.

Toen May in 2010 aantrad als minister verlaagde zij de politiebegroting met 18 procent. Uit statistieken van haar voormalige ministerie blijkt dat er in Engeland en Wales nu ruim 20.000 minder agenten zijn dan voor haar aantreden (2009: 144.000; 2016: 122.859), als gevolg het bezuinigingsbeleid van premier Cameron als reactie op de financiële crisis. Eveneens zijn er duizend minder gewapende agenten (totaal 2016: 5.639) vergeleken met zes jaar geleden.

Destijds rechtvaardigde May de bezuinigingen door te wijzen op de dalende criminaliteitscijfers. Minder misdaden vereisen minder agenten, was haar logica.

Dat politieschutters binnen acht minuten na de eerste melding zaterdagavond met 50 geloste schoten de drie aanslagplegers hadden uitgeschakeld, laat zien dat het reactievermogen van de politie zeer goed is, zei politiecommandant Cressida Dick van Londen. De kritiek op de bezuinigingen van May is dat ze ervoor gezorgd hebben dat er minder wijkagenten zijn die een buurt door en door kennen en zodanig de eerste tekenen van radicalisering kunnen signaleren.

May verweerde zich in een toespraak maandag door te zeggen dat zij juist meer geld beschikbaar heeft gesteld voor de inlichtingendiensten. „Er is extra budget om bij MI5 (binnenlandse veiligheid), MI6 (buitenlandse veiligheid) en GCHQ (elektronische surveillance) 1.900 extra mensen aan te nemen’’, zei May.

Lees het laatste nieuws over de nasleep van de aanslag in Londen in ons liveblog.

Tolerantie voor radicalisme

Tegelijkertijd richt de kritiek op May zich op de inhoud. Nu wil ze opeens dat er een serieus debat gevoerd wordt over een te grote tolerantie voor radicalisme, ook binnen de overheid, terwijl zij als verantwoordelijk minister er kennelijk te weinig aan heeft gedaan. Terrorisme-experts wijzen erop dat haatpredikers zoals Anjem Choudary, die mogelijk banden heeft met een van de drie aanslagplegers in Londen, jarenlang zijn gang kon gaan, kon werven voor de jihad.

May voelde maandag aan dat de kritiek toeneemt en haar de controle over de campagne ontglipt. Ze hield een toespraak op dezelfde locatie waar ze een klein jaar geleden bekendmaakte partijleider en dus premier te willen worden. Toen werd zij gezien als emotieloos maar oerdegelijk, precies de juiste politicus om de partij en het land in rustiger vaarwater te leiden na Brexit. Dat gevoel wil May terugkrijgen.

In haar toespraak probeerde ze de campagne te verleggen naar het enige onderwerp waar ze bij kiezers consistent mee scoort: de Brexit. May vertelt keer na keer dat zij de enige is die in staat is om een goede deal te bereiken. ‘Wie wilt u dat met de Brusselse bureaucraten onderhandelt? Chaotische Jeremy of ik’, klinkt de boodschap.

Ondanks de kritiek op May staat Corbyn nog steeds voor een enorme uitdaging. In een gemiddelde van alle peilingen staat Labour een zeer aanzienlijke 7 procentpunt achter. Corbyn worstelt bij kiezers nog steeds met zijn imago. Hij wil tienduizend extra agenten op straat, maar zijn pacifistische overtuigingen en vermeende contacten met de IRA en Hamas achtervolgen hem. De opgave om het gat te dichten is groot, maar dat er überhaupt enige voelbare spanning bij de Conservatieven in is geslopen was begin april, twee aanslagen geleden, ondenkbaar.