Genoeg is genoeg, zegt May vlak voor de verkiezingen

De toon van premier May is na de aanslag in Londen veranderd. Haar toespraak klinkt ferm, maar is tevens dubbel en leidt nu al tot beschuldigingen van hypocrisie.

De Britse premier Theresa May. Foto Will Oliver/EPA

Na drie aanslagen in drie maanden tijd zal terreur- en radicalismebestrijding een prominente rol krijgen als de politieke campagnes maandag hervat worden, met nog drie volle dagen te gaan voor de Britse verkiezingen in op 8 juni. Eigenlijk hield premier Theresa May zich zondag al niet aan de belofte geen politiek te bedrijven. Haar toespraak op de stoep van 10 Downing Street bevatte weinig bestuursmaatregelen om de huidige terreurdreiging te bestrijden, maar was gelardeerd met een politieke visie op terreur en de aanwezigheid van radicale islam in het Verenigd Koninkrijk.

Na de aanslag op 22 mei in Manchester was May concreet. Toen kondigde ze aan bevoegdheden in te zetten om een mogelijke terreurcel in de Noord-Engelse stad te ontmantelen. Ze maakte bekend dat de gezamenlijke inlichtingendiensten het dreigingsniveau hadden opgeschroefd tot het hoogste niveau. Ze kondigde aan Operation Temperer, waarvan het bestaan pas recent was onthuld in de media, in werking te laten treden. Dat maakt het mogelijk voor enkele duizenden militairen om de politie te assisteren in het bewaken van drukke en strategische plekken. May liet zich na Manchester zien als uitvoerder, als opperbaas van opsporings- en inlichtingendiensten die de juiste protocollen in werking liet treden om het land zo goed mogelijk te beveiligen.

Volg de laatste ontwikkelingen via ons liveblog

Na de aanslag in Londen zaterdagavond waarbij zeven mensen en de drie daders overleden en tientallen mensen ernstig zijn verwond, is de toon die May aanslaat anders. Genoeg is genoeg, zei ze. Tot hier en niet verder. Niet de terroristen zelf die onderling niet met elkaar in contact staan, niet de relatief eenvoudige methodes (auto’s en messen) die zij gebruiken, maar hun gedachtegoed is het gevaarlijkst en het moeilijkst uit te roeien, constateerde May. „Zo kunnen wij niet langer verder”, aldus May. „Zij (de aanslagpleger, red.) zijn verenigd in hun geloof in een kwade ideologie van islamitisch extremisme dat haat predikt, verdeeldheid zaait en sektarisme propageert […] Dit is een ideologie die beweert dat onze westerse waarden van vrijheid, democratie en mensenrechten zich niet verenigen met de islam.”

Bekijk hieronder de toespraak van Theresa May

Verdraaiing van de islam

De premier maakte wel duidelijk onderscheid tussen deze haatdragende uitwas en de islam op zich. May: „Dit is een ideologie die een verdraaiing van de islam is en een verdraaiing van de waarheid.” Deze vorm van extremisme bestrijden is „een van de grootste uitdagingen van onze tijd”, volgens de premier. Zij oordeelde dat het Verenigd Koninkrijk te tolerant is voor extremisme en hun aanhangers binnen de landsgrenzen. Volgens May moet het internet gereguleerd worden zodat radicalen geen digitale vrijplaats hebben. Geïsoleerde wijken moeten beter geïntegreerd worden, zodat extremisme niet verborgen blijft. De overheid moet radicalisme hard bestrijden, aldus de premier, die komende donderdag herkozen hoopt te worden. De straatlengte voorsprong die zij had op Labouruitdager Jeremy Corbyn is in meer of mindere mate, afhankelijk van welke peiling je gelooft, geslonken.

May kan vanaf maandag een hausse aan kritiek verwachten. Haar toespraak klinkt ferm, maar is tevens dubbel. Voor haar aantreden als premier was May minister van Binnenlandse Zaken. Ze was politiek verantwoordelijk voor de binnenlandse veiligheidsdiensten. Ze was deels verantwoordelijk voor het integratiebeleid. Ze was verantwoordelijk voor een grote bezuiniging op politie- en opsporingsdiensten. Labour zal het niet nalaten May van hypocrisie te beschuldigen. Prominent Labour-Lagerhuislid beschuldigde May ervan dat ze met haar toespraak de belofte geen campagne te voeren heeft gebroken. Thornberry: „Ik denk dat May ons een debat intrekt.”

De internationale terrorisme-expert Peter Neumann, verbonden aan King’s College, deed zondag al een schot voor de boeg. Neumann wees er via Twitter op dat May vijf jaar lang minister van Binnenlandse Zaken was en verzuimde om daadkrachtige en realistische maatregelen te treffen. Zo duurde het jaren voordat de Britse haatprediker en IS-sympatisant Anjem Choudary werd aangeklaagd. Sterker, hij kreeg jarenlang een uitkering. Neumann: „May’s verklaring mag daadkrachtig geklonken hebben, zeer weinig is concreet uitvoerbaar, anders of nieuw.” De terrorisme-expert zei eveneens dat mainstream sociale mediabedrijven extremistische uitingen al aanpakken en dat weinig jihadisten louter online radicaliseren.


Jeremy Corbyn en zijn Labourpartij kunnen May wel op haar selectieve verontwaardiging wijzen, het is nog maar de vraag of ze ook electoraal profiteren. Corbyn zal erop wijzen dat in zijn plannen meer blauw op straat komt. Hij wil tienduizend extra politie-agenten werven. In Londen werd zaterdagnacht juist duidelijk dat de politie zeer scherp reageerde: binnen acht minuten na de eerste melding waren de drie aanslagplegers doodgeschoten.

Het imago van Corbyn

Aan Corbyn kleeft het imago dat hij een pacifist is en terrorisme niet hard genoeg veroordeelt. Hij kwam onlangs bij een debat in de problemen toen hij weigerde de aanslagen van de IRA in de jaren zeventig en tachtig te veroordelen. Corbyn kwam niet verder dan te zeggen dat hij alle vormen van geweld afkeurt. Het is moeilijk om het met zo’n generieke verklaring oneens te zijn, maar in het Verenigd Koninkrijk is dat voor veel centristische stemmers niet acceptabel: vrede in Noord-Ierland wordt verwelkomd, maar de daden van de IRA moeten veroordeeld worden.

Rechtse media wijzen erop dat Corbyn in het verleden opkwam voor organisaties die op internationale terreurlijsten staan. The Daily Telegraph meldde dit weekend dat Corbyn in 2009, als relatief onbekend Lagerhuislid, vond dat Hamas van de Britse lijst van verboden organisaties geschrapt moest worden. Veel Britten twijfelen of Corbyn wel onverschrokken genoeg is om de moeilijkste besluiten over vrede en verdediging te nemen.

Terwijl het politieke debat over de aanslag op punt van ontketenen staat, zijn opsporingsdiensten druk met het onderzoek. Zondag arresteerde de politie twaalf mensen in een flat in de Londense buitenwijk Barking. Daar zou een van de aanslagplegers hebben gewoond. Buurtbewoners zeggen tegen de BBC dat de man circa drie jaar in het appartement woonde, getrouwd was en twee kinderen had. De inval duidt erop dat de politie een goed beeld heeft wie de aanslagplegers zijn. Vooralsnog is hun identiteit niet bekendgemaakt.

Als het onderzoek naar de aanslag in Manchester een voorbeeld biedt, zullen de komende dagen in en rondom Londen meerdere invallen en arrestaties plaatsvinden. In rap tempo zullen de diensten trachten in kaart te brengen hoe het opnieuw kon gebeuren dat mannen het acceptabel en noodzakelijk vonden om, in hun visie, in naam van een god met kapmessen op feestvierend uitgaanspubliek in te hakken.