Wij geven u dit artikel cadeau om u een concreet voorbeeld te geven hoe de NRC-code terugkomt in onze journalistiek. Vanuit de NRC-code ontstaat journalistiek waar wij trots op zijn.

Landsbelang

NRC Code nr. 2

Als liberaal medium maken wij ons sterk voor grondrechten en burgerrechten: vrijheid van meningsuiting, van vereniging en vergadering en van godsdienst, en voor het anti-discriminatiebeginsel (Grondwet, artikel 1).

persoon

Paaipolitiek, Zwarte Piet als nationale splijtzwam, het einde van het naoorlogse humanisme, niets blijft onbesproken bij columnist en P.C. Hooftprijswinnaar Bas Heijne. ‘Uit een column moet een morele betrokkenheid spreken, die absoluut oprecht is. Er moet echt iets op het spel staan.’

Spijtig dat de formatie hier in Nederland zo tergend moeizaam verloopt, nu eens ‘muurvast’ zit, dan weer uiterst behoedzaam moet worden vlot getrokken. Spijtig ook dat de onderhandelingen worden gevoerd door leiders – Rutte, Buma, Pechtold – wier politiek leven, laten we eerlijk zijn, een beetje voltooid is. Want de rest van de wereld wacht niet op ons.

Afgelopen week alleen al: een jonge Macron die energiek het wereldtoneel op springt, behendig de aapachtige intimidatiepogingen van Trump countert, Poetin voor het oog van de wereld zichtbaar laat spartelen; Merkel die zich openlijk van het Amerika van Trump afkeert – en Trump die op zijn weg naar beneden Amerika verder van de rest van de wereld isoleert door het opzeggen van het akkoord van Parijs. Een misstap die door grootmachten China en Rusland met beide handen wordt aangegrepen.

In Europa lijkt de „patriottistische lente” voorlopig vastgelopen, de tegenkrachten die zo lang in het defensief waren, vinden nieuw elan. Brexit blijkt voor Theresa May steeds meer een giftige appel, alleen omdat ze er zelf niet echt in gelooft. Nu zoekt ze vooral haar heil in Thatcher-imitaties, waar vooral boze Britse bejaarden van lijken te smullen. Het lijkt erop dat haar mandaat eerder kleiner dan groter zal worden.

Het is, kortom, een ongelofelijk spannende tijd.

Op het Binnenhof merk je er niets van. Bij zijn aantreden als formateur legde Herman Tjeenk Willink fijntjes de vinger op de zere plek. De kiezer heeft afgelopen maart likkebaardend à la carte mogen kiezen – er stonden 28 partijen op het stembiljet – en nu dreigt hem het dagmenu te worden opgedrongen.

Zo gaat dat in Nederland: in verkiezingstijd wordt je elan beloofd, daarna krijg je pragmatisme. Voor de PvdA heeft dat fataal uitgepakt; dat debacle hangt nu als een donkere wolk boven de onderhandelaars. Hoe overeind te blijven wanneer je je coalitiegenoot als een aanslag op je politiek profiel ziet? De VVD mag niet te links lijken, D66 niet te rechts of gristelijk, voor GroenLinks betekent samenwerken met Rutte wellicht een kus des doods. En als iedereen bij elkaar in een kabinet gaat zitten, valt er niets meer te haten, dat vinden Nederlanders ook niet leuk.

Behoedzaamheid en wantrouwen geven daarom de toon aan – en angst voor ons, kiezers, die bij de eerste maatregel die ons niet zint, de Nederlandse politiek als één pot nat afdoen en weer nuffig de flanken opzoeken.

Angst voor elkaar, angst voor verlies, angst voor de kiezer – wat voor kabinet moet daar in godsnaam uit voortkomen?

Inmiddels begint die behoedzaamheid verdacht veel op verlamming te lijken. Wie doorbreekt dat? De wereld ziet er echt anders uit dan vier jaar geleden, en in de woeste dynamiek waarin Europa zich bevindt, doet het recht op voltooid leven of staand het Wilhelmus zingen er even iets minder toe. In die context zijn de schaduwen waarover heen gesprongen moet worden ineens niet zo onoverkomelijk groot meer. Er staat domweg te veel op het spel.

Wanneer de impasse in de formatie doorbroken wordt, zal dat juist niet uit naam van pragmatisme moeten gebeuren, met de tergend visieloze dooddoener ‘het land moet geregeerd worden’. Juist dat zou fataal zijn. Uitgedragen zou moeten worden dat de uitdagingen belangrijker zijn dan de onderlinge verschillen. Wie dat met overtuiging weet uit te dragen, doorbreekt niet alleen de impasse, maar toont ook het politiek leiderschap waarnaar zoveel kiezers smachten. De openlijke vijandigheid van Trump jegens Europa, en het smadelijke opzeggen van het Parijs-akkoord afgelopen donderdag, bieden de Europese leiders een gouden gelegenheid om het initiatief naar zich toe te trekken.

Macron heeft hem al gegrepen – en de onderhandelaars in Den Haag zouden hem moeten grijpen, Mark Rutte in de eerste plaats. Het gevoel van Haagse lamlendigheid dat nu de overhand krijgt, moet snel ongedaan worden gemaakt – ook al zijn de ideologische verschillen groot, ook al zijn er flinke politieke risico’s. Maar als er één goed moment is om die risico’s te nemen en daarmee respect af te dwingen, dan is het nu. Het gaat om landsbelang.

Tjeenk Willink snapt dat, en ik vermoed de onderhandelaars inmiddels ook wel – de politieke schade die hun behoedzaamheid hun oplevert is inmiddels echt groter dan de winst. Rutte, Pechtold, Buma, Klaver, Segers – het wordt tijd om afscheid te nemen van de voorzichtigheid, nu er overal om jullie heen zoveel gebeurt. Ik verwacht binnen een maand een nieuwe coalitie.

Bas Heijne schrijft elke week een column op deze plek.