Commentaar

Wantrouwige Trump isoleert de VS en schaadt het klimaat

Het zonovergoten gazon was gevuld met aanhangers die op het juiste moment applaudisseerden en op het moment suprême zelfs even joelden. De aankondiging dat de VS zich niet langer gehouden achten aan het klimaatakkoord van Parijs was met zorg in scène gezet. Het was een tuinfeestje.

Donald Trump is donderdag een van zijn campagnebeloftes nagekomen en heeft de verplichtingen die de VS zijn aangegaan ten behoeve van het behoud van een leefbaar klimaat naast zich neer gelegd. Dat is afkeurenswaardig. Hij verkondigde zijn besluit met maximaal vertoon van dedain voor de wereldgemeenschap. Dat is zorgwekkend.

Trumps besluit is op de eerste plaats natuurlijk slecht voor het klimaat en daarmee slecht voor ons allemaal. De VS behoren nu eenmaal tot de grootste vervuilers. Het is ook slecht voor de idee dat internationale samenwerking leidt tot een betere wereld. Slechts in zeer uitzonderlijke gevallen is de hele statengemeenschap in staat om meningsverschillen terzijde te schuiven om gezamenlijk een hoger doel na te streven. ‘Parijs’ is zo’n geval.

Hoe groot de schade voor klimaat en samenwerking daadwerkelijk zal uitvallen moet worden afgewacht. Een denktank becijferde dat een Amerikaanse exit tot een extra opwarming van 0,1 tot 0,5 graden kan leiden. Daarbij gaat men ervan uit dat de VS minder maatregelen nemen en dat ook andere landen het slechte voorbeeld zullen volgen.

Zo bezien is het geruststellend dat Europa, China en Rusland hebben verklaard zich aan hun verplichtingen te willen houden. Het helpt ook dat grote Amerikaanse ondernemingen zich van Trumps besluit distantieerden en dat de burgemeesters van Boston en New York onmiddellijk zeiden wél op te zullen komen voor het klimaat. Californië, staat met de meeste inwoners, vaart al langer een eigenzinnige, klimaatvriendelijke koers.

En er is een beetje hoop te putten uit het feit dat Trump er voor heeft gekozen om de formele weg uit het akkoord te volgen. Vooruitziende geesten hebben er voor gezorgd dat de exit-procedure vier jaar duurt, toevallig ook de zittingstermijn van een Amerikaanse president. Daar staat tegenover dat Trump alle afspraken die onder Obama zijn gemaakt onmiddellijk naast zich neerlegt.

Trump rechtvaardigde het besluit als America First in actie. Hij moest het akkoord wel opzeggen omdat hij nu eenmaal gehouden is op te komen voor de belangen van Amerikaanse burgers en belastingbetalers, zei hij. In zijn streven op te komen voor (een deel van) de VS neemt hij isolement op de koop toe. De VS zijn nu met Syrië en Nicaragua de enige landen die het akkoord niet onderschrijven. Honderdvijfennegentig andere landen doen dat wel. America First werd zo America Alone, of America Isolated. Het klimaatakkoord is er gekomen omdat de VS en China de handen ineensloegen. Nu de VS vertrekken is het voor China gemakkelijk om in het gat te stappen – de zoveelste mogelijkheid voor China zijn macht uit te breiden en de machtsbalans in de wereld een zetje te geven.

Het tuinfeestje was om nóg een reden alarmerend. Trump gaf een duistere wereldvisie ten beste, die deed denken aan zijn donkere inaugurele rede en waarin de hand van ideoloog en adviseur Steve Bannon wordt vermoed. Bannon zat op de eerste rij, de voorstanders van ‘Parijs’ in de innercircle van de president, minister van Buitenlandse Zaken Tillerson en dochter Ivanka, waren er niet.

De aanvoerder van supermacht VS liet zich kennen als een man die ervan overtuigd is dat de wereld maar één doel heeft: de VS belazeren, een poot uitdraaien, overvleugelen. Trumps toespraak was de toespraak van iemand die zich bedreigd voelt. Herhaaldelijk verwees hij naar buitenlandse mogendheden en lobbyisten die erop uit zijn om economisch voordeel te behalen over de rug van de VS, landen die zich kostelijk amuseren over zoveel Amerikaanse naïviteit. „Wanneer beginnen ze ons uit te lachen”, vroeg de president.

We worden gepakt, zei Trump, en dat laat deze jongen niet gebeuren. De klimaatafspraken zijn inderdaad onevenwichtig. Maar ze zijn dat met opzet. De VS zijn een grote vervuiler, zijn dat al lang en zijn bovendien welvarend. Daarom is het akkoord voor de VS strenger dan voor China of India. Maar Trump heeft geen boodschap aan China of India. Hij heeft ook geen boodschap aan de idee dat de VS zo groot en groots zijn dat ze meer kunnen doen dan de rest of zelfs anderen kunnen helpen. Trump komt liever op voor de belangen van Pittsburg dan voor de belangen van ‘Parijs’. Dat is kleinzielig en in meerdere opzichten kortzichtig. De burgemeester van Pittsburg houdt zich overigens wel aan ‘Parijs’.