Dit eerste Black Lives Matter-jeugdboek is zo goed als onmisbaar

De Amerikaanse schrijfster Angie Thomas schreef een jeugdroman die geïnspireerd is op de dood van Michael Brown, de zwarte tiener die doodgeschoten is door de politie. Een heel indrukwekkend boek.

Niet het einde van het tweede hoofdstuk van The Hate U Give, maar het begin ervan komt al aan als een klap. ‘Toen ik twaalf was, wilden mijn ouders twee keer ergens over praten’, is de inleiding ervan. Herkenbaar, als je je even inleeft in een puber, zoals Starr Carter is. Dat eerste gesprek met haar is ‘gewoon’ het bloemetjes-en-bijtjesgesprek, maar: ‘Het andere gesprek ging over wat ik moest doen als ik werd aangehouden door de politie.’

We wisten uit het eerste hoofdstuk al dat Starr zwart was, en dat dat hoofdstuk eindigde toen ze samen met haar oude vriend Khalil in de auto naar huis reed en er een politieauto in de achteruitkijkspiegel verscheen. En we wisten, van de aankondigingen en de buzz en de flaptekst, al dat Khalil neergeschoten wordt door de politie – en dat dat verhaal uitmondt in de eerste jeugdroman over Black Lives Matter, een roman die is geïnspireerd op het lot van Michael Brown, een ongewapende zwarte tiener die in 2014 werd doodgeschoten door een politieagent.

Maar dat debuterend schrijfster Angie Thomas dat fatale hoofdstuk ons al aan het begin van The Hate U Give voorschotelt, dat komt als een verrassing – en ook dat ze dat inleidt met die twee pubergesprekken. Daarmee geeft ze de roman een reikwijdte en een gevoel dat dit niet alleen om een particulier verhaal maar om een exemplarisch verhaal gaat. Dat dit blijkbaar ‘gewoon’ is. Dat voorspelt al dat The Hate U Give wel eens héél indrukwekkend kan worden.

Pubers denken zo

En die verwachting maakt Angie Thomas: haar roman is fantastisch opgebouwd, geschreven in treffende jongerentaal en in vorm en inhoud volledig aansluitend bij de jongerencultuur van nú, zowel persoonlijk als politiek. Terecht een grote hit dus. De knappe opbouw zit ‘m niet alleen in de dosering van de grote dilemma’s, maar ook in Thomas’ effectieve gebruik van de rustiger momenten. Daar schetst ze het alledaagse leven en geeft ze haar personages reliëf; onrealistisch is het geen moment. Soms haalt ze een pubercliché uit de kast of een hormonaal wat al te opgezweepte emotie, maar dat voelt eigenlijk ook wel kloppend: pubers denken ook zo. Zelfs de vertaling van Jasper Mutsaers, waar het oorspronkelijke Amerikaans nogal eens doorheen schemert, voegt iets toe: het is immers een Amerikaans verhaal.

Op meerdere manieren, en vooral om de haarfijne beschrijving van de diepgewortelde raciale segregatie. Het is een belangrijk boek, omdat het zo veelkantig en met zoveel oog voor alle complexiteit vertelt hoe het is om anno nu op te groeien als zwarte jongere, in een slechte wijk, in een land dat doordrongen is van racistische structuren. Het vertelt ook hoe het is als de American Dream vanwege jouw huidskleur toch al zwaar is om na te streven, omdat dat jouw aanpassing vergt aan de witte norm. En hoe het is als een incident raciale spanningen opzweept: van de begrijpelijke en terechte woede komen ook alle tot dan toe gemoedelijke verhoudingen weer op scherp te staan.

Terug in haar lijf geworpen

Dat laatste vormt een groot deel van Starrs verhaal: ze is getuige van het neerschieten van Khalil, maar wil daar eigenlijk liever niet veel mee te maken hebben – zij zat op een witte school, had een wit vriendje en bleef ver van de gangs waar Khalil zich mee inliet. Maar kan ze dat volhouden? De gebeurtenissen werpen haar terug in haar lijf, in haar zwarte huidskleur, of ze dat nu wil of niet. Starrs verhaal is evenzeer een verhaal over afkomst als een universeel puberverhaal over de vorming van een identiteit.

De zinnen waaraan de boektitel ontleend is van Tupac, The Hate U Give Little Infants Fucks Everybody; zoals Khalil uitlegt: ‘Wat de maatschappij er bij de jeugd in pompt, komt er weer uit als je groot bent’ – die zinnen gaan iedere jongere aan. En dat is zo treffend op papier terechtgekomen dat The Hate U Give voor jongeren voor nu zo goed als onmisbaar is.