Cultuur

Interview

Interview

Jan Smit neemt binnenkort afscheid als voorzitter van Heracles Almelo. „Voetballers verdienen veel te veel.”Foto Pim Ras/VI Images

Hij was de laatste échte voorzitter in het voetbal

Jan Smit

De langstzittende voorzitter in het profvoetbal neemt afscheid, na 19 jaar Heracles. Spijt van kunstgras? Nooit. „Ik denk dat ik daar een lintje voor ga krijgen.”

Voor Herman Finkers waren de helden van Heracles vroeger zijn grote voorbeelden. „En dat geldt voor de jeugd nu nog steeds.” Onlangs was hij bij een wedstrijd en sprak hij een aantal Almelose jongetjes. „Ik vroeg ze: wat willen jullie later worden? Toen zeiden ze werkelijk allemaal: deurwaarder. Állemaal.”

Zo beeldbepalend is Jan Smit (71). Ooit bouwde hij het grootste deurwaarderskantoor in Nederland op en bijna twee decennia was hij het gezicht van Heracles Almelo, dat zich onder zijn leiding aan het marginale voetbalbestaan ontworstelde. Per 1 juli stopt hij. Dinsdag werd met een ceremonie op het kunstgras in het Polman-stadion alvast afscheid genomen. Smit werd overladen met onderscheidingen: officier in de Orde van Oranje-Nassau, lid van verdienste van de KNVB. En de erepenning van Almelo.

Oud-Heerenveenvoorzitter Riemer van der Velde – „Jan kan van een kikker nog veren plukken” – sprak over zijn vriendschap met Smit. Cabaretier Finkers vertelde grappen zoals die aan het begin van dit verhaal. KNVB-voorzitter Michael van Praag zong op een filmpje: „Wie sleep Heracles van steen tot diamantje? Jantje.”

Herman Finkers bij het afscheid van Smit:

In vogelvlucht: promotie in 2005, twaalf seizoenen (Smit: „zonder nacompetitie”) gehandhaafd. Bekerfinale in 2012, Europees voetbal in 2016. Nieuw stadion in 1999, in 2015 uitgebreid tot een capaciteit van 12.000. Smit: „Nico en ik zeggen vaak: we zijn nu de tiende club van Nederland.” Nico is Nico-Jan Hoogma, al tien jaar algemeen directeur en vanaf nu het gezicht van de club.

NRC sprak dit voorjaar twee keer met Smit. De eerste keer kort na het ontslag van Danny Blind als bondscoach. „Het valt me nog mee dat er niet geschreven wordt dat we van Bulgarije verliezen vanwege het kunstgras hier”, zegt hij als we het hebben over de brede weerzin tegen voetbal op plastic. De vaststelling dat de invoering van kunstgras in Almelo een smet is op zijn voorzitterschap, deelt hij niet. Bulderende lach: „Ik denk dat ik er zelfs een lintje voor ga krijgen.”

Het tweede gesprek is tegen het einde van het seizoen, we lunchen tussen de spelers in het stadion. Smit vindt een telefoon op tafel – „dat mag niet hier” – en steekt hem in zijn zak. Brandley Kuwas kijkt verwonderd om zich heen als hij met zijn bord terugkeert naar zijn plek. Smit: „Zocht je deze?” Sanctie: een tientje in de boetepot.

„Wie of wat is Jan Smit eigenlijk”, vroeg Herman Finkers zich af. „Hij woont in Ommen, verder mankeert er niets aan.”

Dit is Smit in zijn eigen woorden.

Clubman

Smit: „Negentien jaar, dat is een generatie hè? De laatste dagen begint het besef wel te komen dat het einde nadert. Mensen zeggen: nu ga je genieten. Maar ik heb negentien jaar lang genoten.

„Twee trainers hebben de helft van die periode hier gewerkt: Gertjan Verbeek en Peter Bosz, allebei een keer teruggekomen. Heel bijzonder. Ik was nog bij Gertjan op kraamvisite onlangs. Mooi, zie je hem voor het eerst in een kwetsbare rol. Een goeie vriend en een aparte vent, veel ruzie mee gehad ook wel. Dat hij bij de bestuursvergadering met zijn sleutels zwaaide: ‘Hier, ik lever ze zo in’. Zei ik: ‘Sleutels heb ik niets aan, je moet je contract verscheuren.’

„Ik ben behoorlijk nostalgisch. Heb twee keer de Elfstedentocht gereden, maar je krijgt mij niet aan de klapschaats. Ik rijd al veertig jaar hetzelfde merk auto. Dezelfde ruitenwasser, bakker, boekhouder. Ik vind het heel vervelend afscheid te nemen. Dat heeft me ook wel eens opgebroken. We hadden eerder afscheid moeten nemen van Jan de Jonge, in die zomer na zijn eerste seizoen. Dat we het nog eens probeerden, is een fout gebleken.

„Nico is ook zo’n heel trouwe man. We zijn ook nog steeds bij onze eerste vrouw. We hebben ook nauwelijks wisselingen in het bestuur gehad. We hebben nooit hoeven stemmen, altijd op argumenten hebben we elkaar overtuigd. Dat ga ik missen. Altijd unaniem, of unaniem niet. Anders krijg je altijd achteraf: ‘ik had nog zo gezegd dat…’ Dat schiet niet op.

Ondernemer

„Deurwaarder is het mooiste vak dat er is. Je zorgt dat iemand krijgt waar hij recht op heeft, dat is bijzonder. Mensen die echt buiten hun schuld in de problemen zijn gekomen, zijn op de vingers van één hand te tellen. Vaak kom je bij een ontruiming, staan de lege kratjes bier vier hoog opgestapeld in de gang. Ze hebben telefoons mooier dan ik ooit heb gehad. Ook nog twee honden en net een nieuw bankstel, want de buren hadden dat ook. Jij koopt ook geen boot of gaat vijf keer op vakantie. Eigen schuld, dikke bult dan.

„Ik moet het afkloppen, maar het is in veertig jaar nooit fysiek geworden. Het is bij dreigementen gebleven. Dat ze in je kantoor stonden en de boel weleens zouden verbouwen. Iedereen zei: je had je postuur ook een beetje mee. Maar een van mijn beste kandidaat-deurwaarders was een jongedame van 25, 1 meter 60. Deed ook zware ontruimingen, op het woonwagenkamp. Nergens bang voor.

Het hele afscheid van Smit bij Heracles:

„Als het noodzakelijk is, neem je politie mee, maar dat werkt ook vaak als rode lap op een stier. Belangrijkste zijn sociale vaardigheden, met alle lagen van de bevolking kunnen omgaan. Ook bij Heracles: als je geen draagvlak hebt, kun je het vergeten. Dat was dus het eerste waar ik mee begonnen ben. Overleg met supporters: wat verwachten jullie? Wat willen jullie? Hetzelfde bij sponsors.

„Ik ben jarenlang regiovoorzitter geweest voor de VVD, zat acht jaar in de landelijke partijraad. Vroeger zat ik echt aan de rechterkant, nu meer het midden. De ondernemersgeest heb ik van huis uit meegekregen. Mijn ouders zin in de oorlog begonnen met de zaak in huishoudelijke artikelen. Mijn broer Kees heeft de winkel overgenomen en is groot geworden in tuinmeubelen. Mijn kinderen zijn ook alle drie zelfstandig ondernemer.

„Voetballers verdienen veel te veel. Bij Heracles krijgt iedereen een laag basissalaris. Nou ja, normaal basissalaris. Wedstrijdpremies beginnen pas als ze 33 punten hebben gehaald. Vonden ze eerst raar, maar stel dat we dertig punten halen en degraderen. Driehonderd euro per punt, dat is 9.000 euro maal achttien spelers. En dan degraderen we! Dus nee: 33 punten is je salaris, daarna pas komen winstpremies. Dat moet je vijf keer uitleggen, maar dan krijg je wel begrip.

Kunstgraszaaier

„Het zou zaalvoetbal zijn geworden. Nou, allemaal onzin. Het is wetenschappelijk aangetoond dat het spelletje nog geen twee procent anders is met kunstgras. Het is allemaal een gevoelskwestie. Je kunt ook zeggen dat het voor heel veel clubs de redding is geweest, als je het over mijn nalatenschap wil hebben. Als je ziet hoe wij in Almelo, maar ook clubs als PEC Zwolle, Roda JC, ons hebben kunnen ontwikkelen. Het zit nu in ons DNA, al die jeugd die er op het veld kan komen na de wedstrijd. Daar heeft de pers natuurlijk weinig aandacht voor.

„Bij andere clubs branden de hele week vijftig lampen om dat gras goed te houden. Is dat duurzaam? De groeten. Kunstgras is cradle to cradle: het wordt vermalen en er wordt weer nieuw kunstgras van gemaakt. Als je nu gaat skiën, heb je toch ook kunstsneeuw? En kunstijs? Je kan zeggen: het vriest niet meer. Heb je een punt. Maar je moet ook met de tijd mee. In Amerika voetballen ze op kunstgras, in Denemarken, Rusland. Topcompetities niet nee. Daar liggen die velden maar te liggen. Eens in de veertien dagen een wedstrijd, is dat maatschappelijk verantwoord? Het voetbal wordt er niet anders van. Er is geen modder meer , maar je mouwen opstropen kan nog steeds.

Uitgesproken

„Ik verlang terug naar de tijd van Henk Kesler, toen er een leider was. Iedereen trekt nu aan andere touwtjes, niemand neemt verantwoordelijkheid. Een sterke leider heeft een wat vervelende klank, maar dat is precies wat de KNVB kei- en keihard nodig heeft. Gewoon als een olifant door de porseleinkast: iemand die maatregelen neemt. Jij functioneert niet? Dan nemen we afscheid van je.

„Vroeger bij KNVB-vergaderingen had je allemaal vrijwilligers. Mannen die echt hun sporen verdiend hadden in het bedrijfsleven, in de sportwereld. Ik zie te veel van die hbo’ers die elkaar in stand houden. Eens per maand bedenken ze wat nieuws, met rapporten waarover vergaderd moet worden. Terug naar zestien clubs is zo’n idee. Om de weerstand te verhogen. [Vorige maand is besloten de eredivisie op achttien te houden, red.] Wat een onzin. Je ziet toch hoe spannend het nu is? Ajax gelijk bij De Graafschap, Feyenoord verliest van Go Ahead. Gelukkig ligt daar echt gras, anders had het weer aan kunstgras gelegen.

„De grootste taak van een trainer momenteel is om de boel mentaal scherp te houden. Mentaliteit is de basis van alles. Die wil om te winnen. Oranje tegen Bulgarije, zit toch nul passie in? Slappe hap, je ergert je blauw. We denken hier dat we met weinig werken veel kunnen verdienen, dat het vanzelf gaat. Pas als ze dertig zijn komen ze erachter wat ze hebben laten liggen. Niet op tijd naar bed, je voeding is niet goed, je wilt alle feestjes meemaken. En dan slagen in de topsport? Kijk naar Bas Dost en Wout Weghorst: beiden lopen niet over van aangeboren talent, maar die halen er echt alles uit.

Ex-voorzitter

„Ik ga me niet meer met Heracles bemoeien. Echt niet. Ja, Riemer zei dat ook toen hij vertrok bij Heerenveen. Maar ik ga dat écht niet doen. De volgende generatie is aan zet. Als ze me bellen straks, ga ik geen stommetje spelen. Maar als ze er dan niks mee doen, vind ik het prima. Dat is het verschil met Riemer. Die dacht dat als hij een advies gaf het een opdracht was. Ik ben wel benaderd voor een boek, maar ik zei: wat heb ik nou te melden? Nee hoor, 1 juli is het afgelopen.

„Mijn vrouw Katy zegt altijd dat ik me niet meer boos mag maken. Straks kan ik zaterdagavond naar een mooie wedstrijd, maar het kan ook zomaar het Concertgebouw zijn. Nu was dat altijd voetbal. Ik krijg nog negentien jaar lang twee plaatsen op de viptribune, dat hebben we zo afgesproken in het bestuur. We declareren geen telefoonkosten, geen benzinekosten maar als je zeven jaar in het bestuur hebt gezeten, krijg je zeven jaar twee seizoenkaarten. Nou, ik dus negentien jaar. Dan ben ik negentig. Of ik er dan nog ben, weet ik niet.”