Cultuur

Interview

Merlin Daleman

Britse kiezers zijn veel genuanceerder dan hun kranten en politici

Britse verkiezingen

Vandaag gaan ze vervroegd stemmen, de inwoners van het Verenigd Koninkrijk. Wat denken ze? Leeft de Brexit? Een reis langs de plaatsen van the Shipping Forecast geeft antwoord.

Na maandenlange mist van de feitenvrije Brexitcampagne volgde een donderslag bij heldere hemel en kozen de Britten uit de EU te vertrekken. Vervolgens sloeg het weer om, trad David Cameron af en kwam Theresa May. En net toen de storm luwde, draaide de wind en kondigde May toch verkiezingen aan. Zo zou je in meteorologische beeldspraak de Britse politieke stormen van het afgelopen jaar kunnen beschrijven. Het is een onstuimige tijd die volgt na eerder gerommel in de verte (Schots onafhankelijkheidsreferendum van 2014, parlementsverkiezingen van 2015).

Met zo veel tumult rijst de vraag wat de Britten zelf van hun land, hun stad en de toekomst vinden. Dekken ze de buitentafel of leggen ze zandzakken voor de deur? Deze krant reisde in drie weken tijd door het Koninkrijk. Als gids diende het Shipping Forecast, dat vier maal daags op BBC Radio 4 te horen is.

Het weerbericht voor de scheepvaart, bedacht door admiraal Robert Fitzroy in de negentiende eeuw die zag hoe duizenden schepen voor de Britse kust vergingen in slecht weer, is praktisch. Het biedt de vissers, zeilers, stuurmannen van vrachtschepen van dit eilandrijk advies. De wateren rondom het Verenigd Koninkrijk zijn opgedeeld in 31 gebieden, met tot de verbeelding sprekende namen als Dogger, Fitzroy en Tyne. Het weerbericht werkt met een haast hypnotiserende cadans deze sea areas af en geeft de windkracht, de windrichting, het zicht en een prognose.

Het weerbericht is uitgegroeid tot cultureel erfgoed. Komiek Stephen Fry parodieerde de onnavolgbare zinnen.

Blur zong er over in This is a low: Up the Tyne, Forth and Cromarty/There’s a low in the Forties. Het weerbericht werd verwerkt in de openingsact van de Olympische Spelen die alles wat Brits was moest verbeelden. Wat is de magie van het Shipping Forecast? Deels is het de geborgenheid, schrijft auteur Charlie Connelly in zijn boek over het weerbericht. Britten zitten ’s avonds laat, na middernacht in hun huis. De regen tikt op de ruiten. Ze wikkelen zich in een deken, met een cuppa ernaast en luisteren hoe Radio 4 vertelt dat het stormt en raast, dat golven beuken en slagregens striemen op zee.

Met de Brexit in het vooruitzicht is de tijd van Britse geborgenheid voorbij. „Dit zijn de bepalende jaren voor onze generatie, die onze geschiedenis vormgeven”, zei premier Theresa May. Hoe kijken Britten tegen de politieke omwentelingen aan?

De reis begint in het Schotse Cromarty, waar het noordelijke zeegebied naar vernoemd is. Vervolgens reisde de krant langs kustplaatsen met weerstations die de gegevens verzamelen voor het bericht. Via Bridlington (zeegebied: Tyne) in het Engelse Yorkshire, naar Milford Haven (Lundy) in Wales. Dan door naar Malin Head (Malin), in het grensgebied tussen de Ierse Republiek en Noord Ierland. De reis eindigt op de Shetland-eilanden (Fair Isle).

De Welsh willen graag uit de EU. Een systeem dat zo veel geld kost en nog steeds niet kan zorgen dat steden als Milford Haven niet verpauperen is verkeerd, klinkt het. In Ierland vreest men voor de komst van een harde grens. Opvallend: meerdere Noord-Ieren verwachten dat Brexit ertoe zal leiden dat Ierland ooit verenigd wordt. De Schotten broeden op een nieuw onafhankelijkheidsreferendum.

Op deze reis is met meer dan veertig mensen gesproken. Er gold een regel: geen geplande gesprekken met politici en activisten. Het is opmerkelijk hoe genuanceerd Britten zijn. Niemand die de schreeuwerige krantenkoppen van de Daily Mail herkauwde. Ook niemand die echt opgetogen is over Theresa May. En haast niemand kon zich echt voorstellen dat Jeremy Corbyn een capabele premier zou worden. Niemand die diep in zijn hart gelooft dat Brexit binnen een paar jaar een doorslaand succes zal zijn. Eigenlijk interesseert de Europese Unie hen weinig. De interviews gingen meestal over banen en arbeidsperspectieven, wegbezuinigde publieke diensten, verpauperende winkelstraten, een gekrenkt gevoel van trots door het verdwijnen van zware industrie.

Merlin Daleman
Merlin Daleman
Merlin Daleman
De kermis en de promenade in Bridlington. „May loopt niet over van charisma.”
Foto’s Merlin Daleman

Cromarty

Zeegebied: Cromarty

Weer: onbewolkt, vijftien graden, windkracht 4.

Heetste onderwerp: Schotse onafhankelijkheid


Als de oostenwind waait, ligt de kade van Cromarty in de luwte en kan David Cran in hemdsmouwen raamkozijnen schilderen. Hij knapt appartementen op die ooit de oude touwfabriek waren. Cran geniet van het uitzicht. Aan de horizon glinsteren restjes wintersneeuw op de bergen. Als verdwaalde ruimteschepen op stelten steken acht bovenkanten van olieplatforms uit de baai. Het water van het Cromarty Firth is hun parkeerplaats in tijden van lage olieprijzen. „Hoe meer hier liggen, hoe slechter het gaat”, zegt Cran. Vroeger werkte hij, met duizenden anderen, op de werf. Dat was de tijd dat Cromarty drijvende hotels had. De oliewerkers gokten, zopen en bezochten prostituees in het Schotse poppendorpje.

De bronnen raken leeg. De kosten om de restjes Noordzee-olie te pompen zijn te hoog tegen de huidige prijzen per vat. Van industriele werkplaats is Cromarty teruggekeerd naar wat het ooit was: een afgelegen kustplaatsje met 720 inwoners. Cran: „Dit is waarom Schotland nooit onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk moet worden: we kunnen het niet betalen op eigen benen te staan”.

Ondanks de wegkwijnende offshore-industrie zijn banen niet schaars, zegt hij. Maar als Schotland uit de unie met Engeland stapt zal dat drastisch veranderen vreest hij. Cran wijst naar achteren, in de richting van RAF Lossiemouth, een van de grootste luchtmachtbases van het Verenigd Koninkrijk. „Als Nicola Sturgeon haar zijn krijgt, zal dat verdwijnen. Weer minder werkgelegenheid.”

De stemming in Cromarty, in aanloop naar de verkiezingen:

De schilder heeft het duidelijk niet op de beloftes van Nicola Sturgeon en haar Schotse Nationalisten. „Toen wij stemden in 2014 over onafhankelijkheid beloofden zij dat het een kans was die zich eens in ons leven zou voordoen. Ze verloren en nu willen ze opnieuw een referendum. Kiezersbedrog”, zegt Cran. Van de schilder hoeven de Conservatieven niet groots te zegevieren in Schotland. Maar een paar zetels winst ten koste van de Schotse nationalisten vindt hij prima. „Dan verstompt het komende decennium die onafhankelijkheidsriedel. Het zou beter zijn als Sturgeon zich richt op fatsoenlijk beleid.”

Het ooit vermaarde Schotse onderwijs daalt in kwaliteit. Hooglanders als Cran vinden dat Sturgeon te weinig geeft om de Hooglanden, om echt beleid. „Alle aandacht gaat uit naar onafhankelijkheid, of projecten die alleen Edinburgh en Glasgow ten goede komen.” In Cromarty sluit de huisarts deze maand de deuren. Niemand weet of er een opvolger komt.

Merlin Daleman

Nee, Sturgeon is niet perfect, zegt Robbert Hogg. Hij staat bij een schuurtje nabij de vuurtoren die de ingang van het firth markeert. Met overgave schuurt Hogg roeispanen voor zijn boot. „Wellicht is Sturgeon geen briljant bestuurder. Wellicht dat wij er met onafhankelijkheid een bende van maken. Maar dan is het tenminste de rommel die wij zelf hebben gewild in plaats van problemen waar de regering in Engeland ons mee opzadelt”, zegt hij.

Engelse zeggenschap ligt gevoelig in Cromarty. Grote delen van het dorp zijn in bezit van John Nightingale, een hoogleraar middeleeuwse geschiedenis aan Oxford en tevens baron van Cromarty. Als Nightingale besluit dat Hogg het schuurtje aan het haventje niet mag gebruiken, mag Hogg dat niet gebruiken, ook al hoort hij hier thuis, liggen zijn voorvaderen op het dorpskerkhof, spreekt hij nog in het lokale dialect. Nightingale komt af en toe over vanuit Engeland voor een vakantie. Zijn besluiten en nukken hebben evenveel invloed op de dorpelingen als het handelen van Theresa May. „Het is een feodaal systeem. Je hebt goede en slechte baronnen”, is het alles behalve warme oordeel van een inwoner van Cromarty.

Hogg was tegen Brexit, net zoals een meerderheid van de Schotten. Hij denkt dat er weinig goeds van komt. Maar begrip voor het onvrede in het Verenigd Koninkrijk heeft hij wel. „Vroeger hadden mensen banen om trots op te zijn. Hier maakten wij olieplatforms. Elders maakten wij schepen en auto’s. Nu komt alles uit China. Er moet toch een manier zijn te zorgen dat wij hier weer echte, tastbare spullen maken. Dat geeft voldoening.”

Bridlington

Zeegebied: Tyne, Humber

Weer: halfbewolkt, windkracht 4

Heetste onderwerp: de bezuinigingen van May

Zeg op het South Beach van Bridlington, in het Engelse Oost-Yorkshire, niet dat de Britten apathisch zijn over de naderende verkiezingen. Dat zeggen Londense politieke experts. Zij voorspellen een laag opkomstpercentage op 8 juni. „Wij vinden dit gruwelijk belangrijk”, zegt Nick Graswell (42). Hij ritst zijn jack dicht. Het is zonnig in Bridlington, maar een zeebries zorgt ervoor het geen lekkere stranddag wil worden. „Deze verkiezingen gaan over de toekomst die wij onze kinderen kunnen bieden”, zegt Sue Grasswell (42).

Vroeger hadden mensen banen om trots op te zijn. Hier maakten wij olieplatforms. Elders maakten wij schepen en auto’s. Nu komt alles uit China.

Hun zoon (15) en dochter (9) aarzelen bij de golfslag: zwemmen of te koud? Nick: „Het budget van de school van mijn dochter gaat met 10 procent naar beneden. Bij mijn zoon is dat 15 procent. Ik ben leerkracht op een school waar wij in de komende drie jaar 42 onderwijzers moeten inleveren.”

De Grasswells stemmen Labour. Toen Theresa May in april verkiezingen afkondigde dachten ze dat het op een ramp zou uitdraaien. „Wordt Labour verpletterd of weggevaagd? Dat waren de smaken. Steeds meer mensen zien in hoe gevaarlijk de bezuinigingsdrift van May is en Labour stijgt in de peilingen”, zegt Sue. Waar komt de ogenschijnlijke wederopstanding vandaan? Nick: „Het verkiezingsprogramma. Labour wil meer geld voor zorg, onderwijs en betaalbare huizen. De partij wil het spoor weer nationaliseren. Dat is een solide links verhaal.” Eindelijk krijgt ook partijleider Jeremy Corbyn erkenning. „Hij laat hij zien hoe menselijk hij is vergeleken bij May, die oogt als een paniekerige en stijve robot.”

Dit deel van Yorkshire is al jaren in handen van de Conservatieven. Er moet een politieke aardverschuiving plaatsvinden in Bridlington voordat Labour hier aan de macht komt. Toch is de kritiek op Theresa May groot in de badplaats, waar veel gepensioneerden naartoe verhuizen na loopbanen in Hull, Newcastle en Sheffield. John Stevens (71) bestiert een klein theehuisje aan het einde van de promenade van Bridlington. Voor zijn pensioen werkte hij als scheepsmakelaar. Stevens: „May morrelt aan de pensioenen. Ze wil dat ouderen hun vermogen inzetten om hun zorgkosten te betalen. Daar maak je mensen hier heel boos mee. Ze vragen zich af: houden wij nog wat over om aan onze kinderen te vererven?”

Verderop, op de werf van de vishaven, inspecteert visser Peter Bedford (72) de romp van zijn kotter. Hij heeft Bridlington zien veranderen. De jaren vijftig, zestig en zeventig waren de hoogtijdagen. Toen kwamen Engelsen hier hun zomervakantie vieren. Nu vlieg je voor 19,99 pond van Leeds naar Alicante. „Wat je overhoudt zijn dagjesmensen en meest armzalige toeristen.”

Boot in de haven van Bridlington. Merlin Daleman

Bedford stemde met plezier voor Brexit. „Europa regelt zaken die het ongemoeid moet laten, zoals visserij, en laat zaken vrij die het moet regelen, zoals migratie. Kijk naar die aanslag in Manchester. Ik ben geen racist, heb Poolse vrienden, maar als wij die Libiërs twintig jaar geleden niet hadden toegelaten, was dit niet gebeurd.” Toch is ook Bedford maar matig enthousiast over May. „May bijt zich vast. Tegelijkertijd loopt ze niet over van charisma. Ze wordt vaak vergeleken met Margaret Thatcher. Ik vind dat ze die vergelijking nog niet heeft verdiend.”

Niet iedereen in Bridlington houdt zich bezig met de verkiezingen. In een grote souvenirwinkel staat Catrina Golden (20) achter de toonbank. Het is rustig en ze verveelt zich. Eigenlijk is ze leidster op een kinderdagverblijf. „Het is nu vakantietijd. Dan zijn we dicht en moet ik elders werken. Anders kan ik de huur niet betalen”, zegt Golden. Ze werkt 24 uur per week en verdient zevenduizend pond per jaar netto. Ze is precies de hardwerkende, welwillende Brit die amper kan rondkomen waar zowel Labour als de Conservatives het graag over hebben. „Ik vind ze allemaal fake. Ze hebben geen idee hoe het is in de echte wereld. Ik zou graag politiek geëngageerd zijn, maar ik heb de tijd niet. Ik moet keihard werken om mijn hoofd boven water te houden.”

Milford Haven

Zeegebied: Irish Sea

Weer: regen, mist, later bewolkt, veertien graden, windkracht 2.

Heetste onderwerp: verpaupering


Zelfs als de slagregens zijn opgedroogd en de zeemist gepasseerd, maakt Milford Haven een sippe indruk. Helemaal sfeerloos is het Welshe stadje niet. Het concert van wapperende scheerlijnen in de jachthaven is best vrolijk. Met een beetje goede wil zijn zelfs de dansende vlammen van de affakkeltorens van de olieraffinaderijen aan de overkant van de baai sfeervol. Daar ligt het niet aan. Nee, wat men hier droevig stemt is de dorpsstraat.

Liefdadigheidswinkels (die weinig of geen huur betalen), goedkope ketens en duistere pubs wisselen elkaar af. Het ontmoetingscentrum voor zeelieden is dicht, het vakbondskantoor uitgestorven. „Het is droevig. Het stadje is sinds twee jaar stil geworden”, zegt Michelle Robbins (49). Ze laat haar pekinees uit. „Toen sloot Murco, een grote raffinaderij”, zegt Robbins. Niet alleen verdwenen driehonderd banen. „Mensen met de best betaalde banen vertrokken. Dat betekent dat er minder uitgegeven wordt om huizen op te knappen, in de restaurants, bij de slager.”

Chris Blockwell (52) van Blockwell and Sons Butchers beaamt dat het stil is. „Dit is al tachtig of negentig jaar een familiebedrijf. Ik hoop de deuren open te houden”, zegt de slager. Het is half vier ’s middags, maar hij maakt zijn toonbank al schoon, ruimt de vleeswaren op. Blockwell vertelt dat hij daarom vorig jaar heeft gestemd uit de Europese Unie te treden. Hij vindt het onvoorstelbaar dat het Verenigd Koninkrijk een nettobetaler aan de EU is, maar dat er zo weinig gedaan wordt om steden als Milford Haven, waar onomkeerbare verloedering op de loer ligt, te helpen. „Dat is niet juist. Ik wil liever dat politici dichter bij huis over het geld gaan.”

Het valt op: in de ramen, in de voortuinen, in de winkelpuien hangen bar weinig verkiezingsposters. Labour is compleet afwezig, net als Plaid Cymru, de Welshe partij. Hier en daar hangt een poster voor de Conservatieven. Milford Haven stemt de laatste jaren Tory, maar niemand is enthousiast over Theresa May. Jeremy Corbyn verdeelt de meningen: of hij wordt uitgelachen, of mensen vinden hem fantastisch. Uiteindelijk praten de bewoners vol passie en emotie over wat zij belangrijk vinden (teloorgang, betere technische opleidingen, het verdwijnen van openbare diensten) maar zijn ze apathisch over de verkiezingen. „Dit is een boom and bust town. Of Milford Haven het goed heeft, hangt niet van politici maar van de omstandigheden in de wereld af”, zegt John Goldspink (78), vrijwilliger in het stadsmuseum. Boom: in de achttiende eeuw werd hier walvisolie voor Britse straatlampen aan wal gebracht. Daarna bust. Boom: rond de jaren vijftig bracht de vissersvloot genoeg haring en makreel binnen om vijf rokerijen continu in bedrijf te houden. Daarna bust. De lokale vloot is weggeconcurreerd. Nu meren alleen Belgische kotters in Milford Haven aan om hun vis over te laden op Belgische vrachtwagen die het naar Belgische visveilingen brengen. Alleen de kade waar ze werken is Welsh, gefinancierd met EU-geld, meldt een bord met een Europese vlag.

Goldspink: „Daarna teerden wij op de verwerking van Britse olie uit de Noordzee. Dat leverde goed werk op.” Nu is Milford Haven de plek waar tankers vloeibaar aardgas aan land brengen. Het stadje is daardoor cruciaal voor de energievoorziening in het Verenigd Koninkrijk, maar veel banen levert het niet op, zegt Goldspink, die voor zijn pensioen op de raffinaderijen werkte. „Het gas komt uit Qatar, de scheepsbemanning uit Azië”, zegt hij. Hij is onder de indruk van de techniek die aardgas koelt tot 160 graden onder nul, zodat het vloeibaar wordt en per schip vervoerd kan worden. Het nadeel is dat de verwerking haast volautomatisch is. „Als er in mijn tijd een kraan opengezet moest worden, belde de controlekamer met de opziener. Hij gaf een opdracht aan twee mannen die aan een wiel draaiden om een klep te openen. Nu drukt iemand van achter een computer op een knop. Dat is het lot van Milford Haven in een notendop.”

Merlin Daleman

Malin Head

Zeegebied: Malin

Heetste onderwerp: de grens


Op een zonovergoten zondagochtend kuiert Fiona McLachlan met haar vriend en hond over het uitgestrekt strand nabij Malin Head. In haar hand een dampende latte van de rijdende Italiaanse espressobar die van strand naar strand tuft op de landtong die het meest noordelijke deel van Ierland vormt. Dit heeft niks met het troosteloze, verbeten en onrustige grensgebied van tijdens de Troubles. „Inderdaad”, zegt McLachlan. „Het is aangenaam leven hier.”

Ze woont zelf in Muff, pal op de grens. Ze werkt in het Ierse County Donegal. Ze winkelt in Derry, de tweede stad van Noord-Ierland. De grens? „Daar dachten wij nooit over na”, zegt ze.

Dat klopt niet helemaal. De grens bestaat op papier en daar maakt men gebruik van. Noord-Ieren tanken in Ierland. Dat scheelt een tientje. In de jaren dat het Britse pond sterk stond, kochten Noord-Ieren vakantiehuisjes rond Malin. De hypotheek financierden ze in goedkope euro’s.

Nu maakt McLachlan zich zorgen. Brexit betekent dat er douanecontroles moeten komen om smokkel tegen te gaan, om te controleren dat goederen niet via een openstaande achterdeur op de Europese interne markt belanden. Tegelijkertijd willen bewoners als McLachlan hun leven aan beide zijden onveranderd voortzetten. „Politici zeggen dat ze met een oplossing komen. Ik zie het niet. Of er is een grens waar je controles uitvoert. Of er is geen grens”, zegt McLachlan.

Zelf is ze bezorgd over werkgelegenheid. Ze werkt als docent aan een middelbare school in Ierland. „Het is doodnormaal dat je in Ierland opgeleid wordt tot leerkracht en dan in Derry werkt. Daar zijn de meeste banen. Wie zegt dat het Verenigd Koninkrijk straks de Ierse opleiding erkent”, zegt ze.

De stemming in Malin Head:

Opeens betrekt het. Regeldruppels dalen neer, terwijl Michael Fitzpatrick (47) met zijn vrouw en dochter de uitkijktoren van Malin Head beklimmen. Hij komt uit Derry, maar woont tegenwoordig in Donegal. Net als iedereen is hij bezorgd over Brexit, net als iedereen heeft hij geen vertrouwen dat Theresa May overtuigd is van de gevoeligheid van de situatie. „Door dit op te rakelen, roer je in een situatie die net tot rust is gekomen. Niemand wil hier weer nijd en instabiliteit. Maar dat kan het gevolg zijn”, zegt hij. Toch ziet Fitzpatrick ook een voordeel. „Ik denk dat Brexit uiteindelijk tot een verenigd Ierland kan leiden. Niet nu. Niet over tien jaar. Wel over twintig jaar.”

Daar is Fitzpatrick het mee eens. Noord-Ierland ligt te ver van de rest van het Verenigd Koninkrijk om economisch, politiek en maatschappelijk op eigen benen te kunnen staan. Als Noord-Ierland na Brexit verder van Ierland afdrijft, zal het geïsoleerd raken, zegt Fitzpatrick. „Hereniging is dan een aantrekkelijke optie. Ik zou dat fantastisch vinden, mits het vreedzaam gebeurt.”

Aan de kade in Greencastle heeft Eoghan Kealy een rustige zondagavond. Er is weinig klandizie in zijn vermaarde visrestaurant. Kealy kijkt uit over Lough Foyle. Aan de overzijde, nog geen twee kilometer, is Noord-Ierland. Kealy: „Ik heb behoorlijk wat protestantse klanten en vrienden die zeggen: Ierse hereniging is beter. Ik viel van mijn stoel toen ik het hoorde; I was gobsmacked.”

Ik denk dat Brexit uiteindelijk tot een verenigd Ierland kan leiden.

De dertiger vertelt dat jonge en progressieve Noord-Ieren weinig affiniteit hebben met de Democratic Unionist Party, de grootste partij voor wie het Verenigd Koninkrijk heilig is. „Ze zijn maatschappelijk oerconservatief, tegen gelijke rechten voor homo’s bijvoorbeeld.” Sinn Fein, dat via een referendum hereniging van Ierland wil en het bij de kiezers goed doet, claimt nu de progressieve politiek in Noord-Ierland. „Jongeren vinden dat aantrekkelijk. Liever in een vooruitstrevend verenigd Ierland dan in een Brits ministaatje met de normen van de jaren vijftig”, zegt Kealy.

De restauranteigenaar wijst naar het kabbelende water van Lough Foyle. „Je zou het niet zeggen maar dit is een betwiste grens”, zegt hij. De Britten claimen de hele baai, want het scheepskanaal loopt vlak langs de Ierse kust bij Greencastle. De Ieren pikken dat niet. Kealy: „Omdat beide landen EU-lid waren koos men ervoor de zaak niet hoog op te spelen. Straks zal dat anders zijn. Wie heeft het recht op de prachtige oesters hier op de bodem? Als Ierland en de Britten al niet over een afgelegen baai eens kunnen worden, hoe moet het dan met de werkelijk belangrijke zaken?”

Merlin Daleman

Shetland Mainland

Zeegebied: Faire Isle

Heetste onderwerp: visserij


De splinternieuwe kotters die vanuit de haven van Scalloway zich een baan door de golven met schuimkoppen banen verbeelden het Shetlandse zelfvertrouwen. De boten zijn de trots van de eilanden. De verhalen zijn beroemd, worden met eerbied verteld. Dan gaat het over de grootvaders van nu die tientallen jaren geleden besloten om te gokken. Ze leenden miljoenen en investeerden in pelagische trawlers, gevaartes van schepen die aan Shetlandse kades boven de huizen uittorenen.

Hier in het uiterste noorden van het Verenigd Koninkrijk vreest men niets. Bang voor Brexit? Ben je gek. Angst voor de Britse politieke turbulentie van de afgelopen jaren? Natuurlijk niet. De ambities? Die zijn groot.

Andrea Manson kijkt vanuit de eetkamer van haar St Magnus Bay Hotel hoe een ploeg grote camera’s, statieven en lampen versjouwt voor de opnames van thrillerserie ‘Shetland’ voor de BBC. „In die croft (boerderij, red.) woont de verdachte”, zegt Manson. „Prachtig.”

Manson is trots Shetlander te zijn. Haar grootste zorg is dat de eilanden veel te veel bijdragen aan het Verenigd Koninkrijk en er te weinig terug voor krijgen. „Wij vangen meer vis dan Engeland, Wales en Noord-Ierland tezamen. Wij zien slechts een fractie van de belastingopbrengsten van de olie en het aardgas van Sullom Voe. Shetland subsidieert eigenlijk Engeland.”

Wat vinden inwoners van Shetland van de aankomende verkiezingen?

Manson is een bestuurslid van Wir Shetland. Noem het geen onafhankelijkheidsbeweging. „Daar zijn we te klein voor. Voor gezondheidszorg of defensie hebben wij de Britten nodig. Wel willen wij verregaande autonomie. Mijn ideaal? Zelfbestuur, net als de Faeröer-eilanden.”

Dat Shetland naar de Deense archipel kijkt is niet vreemd. Hier zijn de straten niet vernoemd naar Elizabeth of Victoria. Nee, hier rijd je over King Erik of St Olaf Street. Een kerk heet een kirk en geen church. Vanaf hoofdstadje Lerwick is de Noorse kust even ver als Aberdeen. Tweehonderd mijl. „Toch is de verwantschap met Europa sentimenteel”, zegt Brian Smith, archivaris van Shetland. „Shetlanders trekken misschien vikingklederdracht aan voor een huwelijk. Maar uiteindelijk zijn ze gericht op het Verenigd Koninkrijk. Ze studeren in Glasgow, niet Bergen. Ze spreken Engels, niet Noors.”

Tijdens het Brexitreferendum stemde Shetland om lid te blijven van de EU. Dat was opmerkelijk. Toen de Britten in 1975 moesten kiezen of ze lid wilden worden van de Europese Gemeenschap, waren Shetlanders tegen. Ze vreesden voor hun visrechten. Steunen Shetlanders opeens het zo vaak verfoeide Europese visserijbeleid? „Nee”, zegt Henrik Black. „Wij weten alleen dat uit de EU stappen niet zaligmakend is.” Ward komt uit een vissersgeslacht, was jarenlang voorman van de Shetlandse vloot. Nu handelt hij in vis, samen met compagnon Gideon Ward.

’s Ochtends nemen ze per telefoon orders, uit Grimsby in Engeland, uit Zuid-Spanje. Dan haasten ze zich naar de veiling om makreel, haring, kabeljauw en schelvis te kopen. Iedere dag haasten. Ze moeten hun vis op tijd op de dagelijkse boot naar Aberdeen krijgen, de navelstreng die Shetland verbindt met de buitenwereld. Black: „Natuurlijk vinden wij dat Brussel zich vanaf een te grote afstand met teveel bemoeit. Tegelijkertijd, als Brussel het niet doet, zal Londen of Edinburgh exact dezelfde regels opleggen. Het idee dat wij na Brexit werkelijk controle hebben en vogelvrij zijn is ridicuul. De visserij heeft regels nodig.”

Zakenpartner Ward kijkt op van achter zijn computerscherm. „Ze doen maar daar beneden, in Londen, in Edinburgh. Ik denk altijd: als je je er niks van aantrekt, merk je de gevolgen niet. Wij vangen al eeuwen vis. Wij verkopen al eeuwen vis. Daar zal niets aan veranderen.”