Welke opties heeft Trump met het klimaatakkoord van Parijs?

Deze donderdag hakt president Trump de knoop door: na maandenlange speculatie kondigt hij aan of hij de VS uit het klimaatverdrag van Parijs haalt. Wat zijn de opties?

Foto Reuters

Vanavond om negen uur Nederlandse tijd is het eindelijk zo ver. Dan laat de Amerikaanse president Donald Trump weten of hij de Verenigde Staten uit het klimaatakkoord van Parijs haalt, zoals hij zijn kiezers herhaaldelijk heeft beloofd, of dat hij toch gehoor geeft aan de wereldwijde oproep om dat vooral niet te doen.

Amerikaanse media voorspellen al dagen op basis van anonieme bronnen, dat Trump er uit zal stappen. De president is sinds enkele maanden bezig met de ontmanteling van de maatregelen die zijn voorganger, president Obama, heeft genomen om te voldoen aan de verplichtingen die de VS in de strijd tegen klimaatverandering op zich heeft genomen. ‘Parijs’ kan volgens Scott Pruitt, de door Trump aangestelde chef van het milieuagentschap EPA en groot tegenstander van elk klimaatbeleid, een hindernis vormen om die ontmanteling te voltooien.

Lees ook dit interview met klimaatexpert Janet Ranganathan: ‘Klimaatakkoord stort niet in als Amerika afhaakt’

Net als Pruitt vindt Trump, die ooit zei dat klimaatverandering door de Chinezen is bedacht om de Amerikaanse economie te verzwakken, het akkoord van Parijs slecht voor de VS. Ook Trumps topstrateeg Steve Bannon wil dat de president het klimaatakkoord in de prullenbak gooit.

Toch aarzelt Trump. Tegen The New York Times zei hij kort na zijn verkiezing dat er misschien toch een kern van waarheid zit in de klimaatwetenschap. Zijn dochter Ivanka en haar man Jared Kushner, naar wie Trump over het algemeen goed luistert, hebben de afgelopen maanden geprobeerd hem ervan te overtuigen het klimaatakkoord niet te verwerpen. Ook minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson adviseerde Trump dat niet te doen. Volgens Tillerson, voormalig bestuursvoorzitter van de Amerikaanse oliegigant ExxonMobil, is het slecht voor de Amerikaanse positie in de internationale diplomatie. Trumps belangrijkste economische adviseur, Gary Cohn, is eveneens voor mee blijven doen aan Parijs.

Wat zijn Trumps opties?

Hij kan vasthouden aan het klimaatakkoord, maar zonder te houden aan de bijbehorende verplichtingen. Dat is in strijd met de geest van het akkoord, want hoewel de maatregelen van de 195 deelnemende landen ‘vrijwillig’ zijn en als aparte bijlagen bij het akkoord worden gevoegd, zijn ze niet vrijblijvend. En volgens het akkoord mogen landen hun doelstellingen aanpassen, maar alleen om ze te versterken en niet om ze af te zwakken.

Toch kunnen andere landen weinig doen als de VS hun beloftes niet nakomen. Want sanctiemogelijkheden ontbreken.

Om eruit te stappen heeft Trump drie mogelijkheden:

  1. De officiële weg bewandelen

    Nadeel is dat dit door de verdragsregels lang duurt. Volgens artikel 28 van het klimaatakkoord mogen landen drie jaar na de inwerkingtreding van het akkoord aangeven dat ze zich uit het akkoord willen terugtrekken. Daarna duurt het een jaar voordat die terugtrekking een feit is. Het akkoord trad op 4 november 2016 in werking, een maand nadat 55 landen die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor 55 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen hun ratificatie hadden voltooid. Daarmee zou Trump dus pas na zijn huidige termijn als president van het akkoord af zijn. Volgens de laatste telling hebben 147 landen het akkoord inmiddels onderschreven.

  2. Voorleggen aan het Congres

    Trump kan ook besluiten de ratificatie door Obama ongeldig te verklaren. De Republikeinen hebben steeds gezegd dat de ratificatie van het klimaatakkoord een zaak is van het Congres. Obama passeerde het Congres, omdat hij wist dat het akkoord daar zeker zou sneuvelen. Hij ratificeerde zelf en vond dat gerechtvaardigd omdat het Parijse akkoord in zijn visie niet meer was dan een aanvulling van het door de VS geratificeerde milieuverdrag van 1992. Trump kan besluiten om de Amerikaanse deelname alsnog voor te leggen aan het Congres.

  3. Milieuverdrag uit 1992 verwerpen

    Het milieuverdrag uit 1992 biedt de VS een snellere route om van Parijs af te komen. De VS kunnen zich uit dit verdrag terugtrekken. Dat zou moeten gebeuren via het Congres. Het is niet zeker dat daarvoor een meerderheid bestaat, maar als het lukt kan het veel sneller dan de vier jaar van de officiële route.

  4. Deze donderdag haalt Trump de wereld uit de spanning, en laat hij weten welke optie hij kiest.