Recensie

Subtiele fascinatie voor het thema ‘warmte’

Overzichtstentoonstelling van videokunstpionier Cardena belicht ten onrechte vergeten oeuvre met subtiele, melancholieke ondertoon

‘Une cube se transforme en cercle par la chaleur de Cardena no 1’ (1973-1974) Michel Cardena

De Amsterdamse ruimte waar tot voor kort het Stedelijk Museum Bureau was gevestigd is voor de beeldende kunst behouden gebleven. Sinds twee weken zit er een nieuw initiatief, dat zichzelf de naam ‘Rozenstraat – a rose is a rose is a rose’ heeft aangemeten – ja dat is heel praktisch en bekt ook zo lekker.

Maar laat u niet afschrikken. De openingsexpositie is voor liefhebbers namelijk een knaller: een heus mini-overzicht van Michel Cardena (1934-2015), een van de pioniers van de videokunst in Nederland. En perfect getimed.

Cardena werd als Miguel-Ángel Cárdenas geboren in Colombia. Begin jaren zestig kwam hij naar Nederland en ontwikkelde in het Hollandse klimaat al snel een fascinatie voor het onderwerp ‘warmte’, wat zijn oeuvre een mooie, subtiele, licht melancholieke ondertoon geeft.

Dit thema bood hem ook de mogelijkheid een brede waaier aan onderwerpen te onderzoeken: hij richtte de ‘Cardena Warming up etc. etc. etc Company’ op waarmee hij van alles verwarmde (en soms ook verkoelde): van andere lichamen en maaltijden tot onderkoelde gezinnen en namaak-Mondriaans. In de experimentele absurditeit van zijn films (en tekeningen en collages) was Cardena een typische exponent van de vroege videokunst, waarbij commerciële motieven verfrissend afwezig zijn. Dat heeft weliswaar als nadeel dat zijn (zwart-wit) films er naar hedendaagse maatstaven opvallend knullig en schonkerig uit zien, maar de vrijheid van associatie en volstrekte afwezigheid van goede smaak werkt tegelijkertijd bevrijdend.

Er wordt veel gegeten in Cardena’s video’s en gespuugd en de manier waarop hij met zijn mond een anus imiteert zou je zomaar, nou ja, een plastisch hoogtepunt kunnen noemen. Toch wordt zijn werk nooit vrijblijvend: je voelt heel goed dat de thematiek hem ernst is en dat hij al spottend en smerend wel degelijk op zoek was naar elementaire menselijke ervaringen.

Cardena’s werk doet soms denken aan Wim T. Schippers of Bruce Nauman – die overeenkomsten waren ongetwijfeld de reden dat hij de laatste decennia nogal uit zicht verdween. Maar als ik nu Cardena zie, moet ik óók meteen denken aan jonge kunstenaars als Juliaan Andeweg en Jan Hoek – het is, kortom, weer tijd voor wat Cardeneske opwarming.