Schandaal verstoort Macrons plan schoon schip te maken

Frankrijk

Donderdag wordt een wetsvoorstel gepresenteerd dat de gangbare mengeling van politiek en (financiële) zaken in Frankrijk moet inperken. Maar een van de nieuwe ministers is al verwikkeld in een schandaal

Richard Ferrand, Macrons minister van ‘territoriale cohesie’, is nu in opspraak door vermeende belangenverstrengeling. Foto AFP

Emmanuel Macron beloofde schoon schip te maken in de van affaires overlopende Franse politiek. Het eerste wetsvoorstel van zijn regering, strenge nieuwe regels om corruptie en belangenverstrengeling te voorkomen, is donderdagmiddag door zijn minister van Justitie gepresenteerd. Maar de nieuwe Franse president is na twee weken Élysée al ingehaald door de werkelijkheid. Richard Ferrand, zijn minister van ‘territoriale cohesie’, wankelt na onthullingen over vermeende belangenverstrengeling.

Ferrand was het eerste socialistische parlementslid dat in 2016 voor Macron koos. Toen nog vrijwel niemand in het ambitieuze project van de toenmalige minister van Economie geloofde, hielp Ferrand als secretaris-generaal de beweging En Marche! opzetten. Het relatief onbekende lid van de Assemblée was Macrons ‘compagnon de route’ tijdens de campagnes en verscheen in alle tv-rubrieken om zijn programma uit te leggen.

Lucratieve vastgoeddeal

Maar sinds onthullingen van het weekblad Le Canard enchaîné en Le Monde ligt Ferrand (54) zwaar onder vuur. In een eerdere functie als directeur van een coöperatieve zorgverzekering in Bretagne heeft hij zijn vriendin laten profiteren van een lucratieve vastgoeddeal. Nadat de anticorruptie-organisatie Anticor deze week aangifte deed, besloot het parket in Brest donderdag een vooronderzoek te starten.

Toen de door Ferrand van 1998 tot 2012 geleide Mutuelles de Bretagne in 2011 een pand zocht voor een gezondheidscentrum, is gekozen voor een aanbod van zijn partner, de advocaat Sandrine Doucen. Dat was volgens de raad van toezicht van de verzekeraar de goedkoopste van drie oplossingen, hoewel het pand daarna nog voor bijna twee ton verbouwd moest worden. Doucen kreeg pas een hypotheek voor de aankoop van het pand nadat de Mutuelles het huurcontract had getekend. Ook pas daarna registreerde ze haar vastgoedbedrijf. Dankzij de huuropbrengsten heeft ze via deze constructie een bredere onroerendgoedportefeuille kunnen opbouwen.

Niets illegaals, verdedigt Ferrand zich. En daarin wordt hij gesteund door de huidige leiding van de Mutuelles de Bretagne. Maar die steun is niet geheel objectief, meldde Le Monde deze week.

De huidige directrice, Joëlle Salaün, was destijds Ferrands plaatsvervanger en gunde hem na zijn verkiezing in het parlement in 2012 nog een deeltijdcontract als adviseur van het bedrijf voor 1.250 euro per maand. Op hetzelfde moment behandelde Ferrand in het parlement wetten die rechtstreeks invloed hadden op zijn oud-werkgever. Bij zijn aantreden stelde hij bovendien de partner van de nieuwe directrice aan als zijn assistent in de Assemblée. Toen die, volgens Ferrand om gezondheidsproblemen, zijn werk moest neerleggen, werd hij tijdelijk opgevolgd door Ferrands zoon. De ex-vrouw van Ferrand, een kunstenares, ontving op haar beurt gedurende vele jaren opdrachten van de mutuelle.

In zijn verklaringen voor de transparantieautoriteit van het parlement heeft Ferrand deze zaken nooit verborgen gehouden. Maar de „mix tussen politiek en zaken, publieke belangen en privébelangen”, zoals Le Monde het noemde, brengt hem en daarmee president Macron in grote verlegenheid. Op internet circuleren inmiddels filmpjes waaruit blijkt dat de verdediging van Ferrand wel erg veel gelijkenis vertoont met die van de rechtse presidentskandidaat François Fillon toen die de afgelopen maanden wegens zelfverrijking in opspraak kwam: de feiten zijn „transparant”, „oud” en „niet verboden”.

Onder andere L’Express zette de reacties van Fillon en Ferrand naast elkaar:

Moralisatie

Met de door minister van Justitie François Bayrou gepresenteerde wet voor „moralisatie” van het politieke bedrijf wil Macrons regering juist aan dit soort praktijken een eind maken. Bayrou wil het ondere andere verbieden om familieleden aan te stellen als medewerker, hij wil een verbod op commercieel advieswerk naast het lidmaatschap van het parlement em strengere controle op de onkostenvergoedingen. Om „cliëntelisme” tegen te gaan wil hij de zogenoemde réserve parlementaire afschaffen. Dat is een potje van ruim 80 miljoen euro dat parlementariërs individueel zonder al te veel controle kunnen inzetten voor lokale projecten.

Daarnaast wil hij een grondwetswijziging om ervoor te zorgen dat politici nog maar maximaal drie opeenvolgende termijnen op dezelfde verkozen post kunnen zitten. Nu zijn er nog parlementariërs die al bijna veertig jaar aaneengesloten op het pluche zitten. Het speciale gerechtshof voor bestuurders (met andere politici als rechter) moet worden afgeschaft en oud-presidenten worden niet meer automatisch lid van de Grondwettelijke Raad.

De afspraken over politieke vernieuwing waren voor voormalig presidentskandidaat Bayrou in februari een harde voorwaarde voor zijn (doorslaggevende) steun aan Macron. Maar de wet, die op 14 juni in de minsterraad komt, is door de affaire Ferrand nu al „dood” en „in diskrediet”, oordeelde de invloedrijke rechtse regiovoorzitter Xavier Bertrand donderdag.

Ferrand heeft vooralsnog de steun van premier Edouard Philippe. Maar hij zei in een interview in het Franse journaal de „verontwaardiging van de Fransen” te begrijpen. 70 procent van de Fransen gaf in een peiling van Harris Interactive aan te vinden dat Ferrand moet aftreden. Voor Philippe is dat pas onvermijdelijk als Justitie hem na het vooronderzoek daadwerkelijk in staat van beschuldiging zou stellen. Sowieso is hij zijn ministerspost kwijt als het hem niet lukt om bij de verkiezingen op 11 en 18 juni zijn parlementszetel in Bretagne te houden.