NRC checkt: NPO moet bij programma voor 16+ tijdslot instellen

Dat zei de NPO over ‘Lekker laat’ van Paul de Leeuw, toen bleek dat kijkers het programma slechts tussen 22 en 6 uur konden terugzien.

De aanleiding

Wie begin deze week onder werktijd probeerde een uitzending terug te kijken van Lekker Laat! (BNN-VARA), kreeg op npo.nl een zwart scherm. De publieke omroep meldde over het nieuwe programma van Paul de Leeuw dat maandag voor het eerst werd uitgezonden: ‘Voor deze aflevering geldt een leeftijdsbeperking. De aflevering kan alleen tussen 22:00 uur en 06:00 uur bekeken worden.’

Verbaasde kijkers meldden zich op Twitter: ‘Serieus, @PubliekeOmroep?’ Een ander: ‘Is dit nieuw?’ De NPO antwoordde: ‘We zijn verplicht om deze (een tijdslot) in te stellen, wanneer een uitzending door Kijkwijzer wordt beoordeeld als 16+.’

Opmerkelijk genoeg was het tijdslot enkele dagen later ineens verdwenen. Sinds woensdag zijn de uitzendingen van Lekker Laat! op ieder willekeurig tijdstip terug te kijken. Hoe zit dat?

We checken de stelling: ‘De NPO is verplicht om een tijdslot in te stellen, wanneer een uitzending door Kijkwijzer wordt beoordeeld als 16+’.

En, klopt het?

Eerst de Kijkwijzer, hoe werkt die?

Het NICAM, de organisatie achter de Kijkwijzer, ontwikkelde op basis van wetenschappelijk onderzoek een systeem waarmee films en tv-programma’s kunnen worden geclassificeerd. Er wordt aan de hand van vragenlijsten, die omroepmedewerkers zelf invullen, een leeftijdsgrens bepaald: ‘geschikt voor alle leeftijden’, of ‘mogelijk schadelijk tot zes jaar’, ‘tot negen jaar’, ‘tot twaalf jaar’ of ‘zestien jaar’. Daarnaast wordt per uitzending vastgelegd of er sprake is van geweld, angst, seks, grof taalgebruik, drugsgebruik en discriminatie. Denk aan vragen als: Is er veel geweld te zien? En is dat geweld realistisch?

Beoordeelt de Kijkwijzer op basis van die vragenlijsten een programma als ‘zestien jaar’, dan schrijft de Mediawet voor dat de omroep het programma alleen na tien uur ’s avonds uitzendt. Die regel geldt sinds 26 april 2012 óók online: op de website van de publieke omroep kunnen die programma’s alleen tussen 22 en 6 uur worden bekeken.

Omroepen zijn dus zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van de Kijkwijzer. Maar de Mediawet verplicht die omroepen vervolgens te handelen naar de uitkomst ervan. Het NICAM ziet toe op naleving. Kijkers kunnen klachten indienen, waarna een onafhankelijke commissie uitspraak doet en een boete kan opleggen, die kan oplopen tot 75.000 euro.

Maar dan Lekker Laat!: dat is een live programma. Hoe kon het dat die uitzending vóóraf als ‘zestien jaar’ werd geclassificeerd - en dus direct achter een tijdslot belandde?

Live programma’s worden soms vooraf getoetst. Lekker Laat! heeft een ‘Pornopanel’, een parodie op het boekenpanel van DWDD. Dat was de reden voor het tijdslot. Want porno is ‘zestien jaar’.

Na afloop is de uitzending opnieuw getoetst – er kwam geen porno in beeld – en als ‘twaalf jaar’ gekwalificeerd. Een leeftijd waarvoor online geen tijdslot geldt.

Voor commerciële omroepen geldt deze regel overigens niet. Zij zijn verplicht zich te houden aan een tijdslot als het om lineaire televisie gaat, maar online gelden er geen beperkingen. Die heeft de wetgever alleen aan de publieke omroepen opgelegd.

Conclusie

Hoewel de publieke omroep zelf verantwoordelijk is voor de uitvoering van de Kijkwijzer, zijn omroepen verplicht naar de uitkomst ervan te handelen. Kwalificeert de Kijkwijzer een programma als ‘zestien jaar’, dan gelden er voor lineaire uitzending én voor de publieke omroep ook voor online uitzending restricties. Daarmee beoordelen we de stelling: De NPO is verplicht om een tijdslot in te stellen, wanneer een uitzending door Kijkwijzer wordt beoordeeld als 16+, als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt