Festivalvrijwilligers horen een beetje bij de band

Geen festival zonder vrijwilligers. Een harde kern gaat van festival naar festival om in de culturele wereld te verkeren.

Illustratie Matthias Phlips

De eerste vrijwilligers komen binnen, in een grote, voor hen opgezette tent op het Schouwburgplein in Rotterdam. Ze melden zich aan een tafel waar vrijwilligerscoördinator Dafne Toet achter een laptop zit. Daar heb je Jens van vorig jaar, zegt Dafne. En Chui, die na afloop van het festival altijd de overgebleven borrelnootjes mee naar huis neemt. De vrijwilligers krijgen een polsbandje, een crewshirt en een korte instructie. Bekende gezichten krijgen ook een knuffel van Dafne.

Iedereen kent iedereen in het circuit van festivalvrijwilligers. Er bestaat een harde kern die elkaar overal treft. Het zijn mensen voor wie op festivals werken een way of life is. Ze genieten van de optredens, de sociale contacten, het netwerk, ze horen bij een community. Maar ook de sfeer en het spektakel spelen een belangrijke rol. „Een festivalvrijwilliger leeft in een roes. Je gaat er helemaal in op”, vertelt Dafne. En: een festival is nog leuker als je er onderdeel van bent.

De vrijwilligers werken dichtbij de uitvoerend artiesten, voor en achter de schermen. De vrijwilligers doen de catering, de bevoorrading, de bemensing van de kaartjes- en informatiebalies. Ze zijn publiektellers, zaalwachten, zorgen voor „een beetje liefde bij de ingang”, zoals Dafne zegt. Er zijn hele jonge bij, van 14, 15 jaar. De oudste is 68, „een schat van een kerel”.

Geen festival uit liefhebberij geleverde diensten

Terug naar Rotterdam, begin april. Daar begint het muziekfestival Motel Mozaïque. Vaste vrijwilliger Helena Westermann (29) is bezig met de bevoorrading, containers en trays met frisdrank. Er staan meer dan dertig festivals op haar cv. Ze werkt „op zich ook wel”, thuis in Utrecht, in de postbezorging, uitzendbaantjes. Ze begon aan verschillende studies, die ze niet afmaakte. Dat is jammer, zegt ze, „maar het betekent wel dat ik me volop op de festivals kan storten”.

Een deel van de vrijwilliger is zelf kunstenaar of muzikant, of hoogopgeleid in minder gevraagde studies; mensen voor wie geld verdienen niet het belangrijkste is. Als festivalvrijwilliger verkeren ze alvast in de culturele sferen waarin ze, als het even kan, verder willen.

Bij Motel Mozaïque werken 170 vrijwilligers en zestig betaalde krachten, waartoe ook medewerkers worden gerekend die een kleine vergoeding krijgen. Het gaat te ver om te zeggen dat de festivalwereld op vrijwilligers drijft – Lowlands heeft betaald personeel achter bar en balie, de Parade geeft een dagvergoeding – maar er is geen festival dat zonder gratis of bijna gratis, uit liefhebberij geleverde diensten kan.

In betaald werk móet je allerlei dingen: targets halen, aan regels voldoen. Dit is leuk werk

Inmiddels komen steeds meer vrijwilligers aan op het Schouwburgplein in Rotterdam. Weer hartelijke begroetingen en omhelzingen. Yvonne Stefess – „heel groen, heel eco, heel lief”, zegt Dafne – is uit Amsterdam komen liften. En daar is vaste opbouwhulp Dennis Heerlijn (24). Hij is drummer en stagehand bij Baroeg, podium voor harde muziek. Hij is op weg naar zijn werk in een supermarkt en informeert of Dafne hem morgen nodig heeft. Dat heeft ze; een megadienst als stagehand bij podium Worm, de klok rond, van vier uur ’s middags tot vier uur ’s nachts.

Dennis is tevreden. Zo gaat het hier, zegt hij: informeel, met leuke mensen. In betaald werk móet je allerlei dingen: targets halen, aan regels voldoen. Dit is leuk werk, in een vrijwillige economie. „Je krijgt er niks voor, maar je krijgt er heel veel voor terug.”

Het is wel echt werk

In Utrecht is tegelijk theater- en leukedingen-festival Tweetakt bezig. Op de Neude is een soort westerndorpje gebouwd, met houten huisjes en schuren. Er is een restaurantkas waarin het erg warm is. Buiten, bij een draaimolentje, wachten festivalmedewerkers op klandizie.

De mensen bij de draaimolen, de muntkassa, de informatiebalie, allemaal vrijwilligers. Die twee daar bij de tractorschuur: vrijwilligers. De koffie wordt door vrijwilligers geserveerd, de pizza’s in de pizzahoek worden door vrijwilligers gebakken. Wat opvalt aan al dit werk is dat het echt werk is, waarvoor je elders betaald zou krijgen. Waarom gaan die pizzavrijwilligers niet in een pizzeria werken? „Omdat ze een andere motivatie hebben dan geld verdienen”, zegt Hanneke Hulshof. Ze is directeur van de Utrechtse ‘centrale’ voor cultuurvrijwilligers KEES, die hielp met de werving van vrijwilligers bij Tweetakt. „De medewerkers zijn inhoudelijk betrokken, ze participeren, zijn bezig met wat ze belangrijk vinden”, zegt Hulshof. „De gratis drankjes en optredens zijn een bonus. De werkzaamheden zijn makkelijk uit te leggen, ervaring is niet nodig”.

Irene Barendregt (54) begon een paar jaar geleden als vrijwilliger bij Tweetakt. Daarvoor werkte ze op leidinggevend niveau in de zorg. Ze werd wegbezuinigd. Dit jaar staat ze bij de houten huisjes op een hoek van het plein, met film en fotografie voor kinderen. „Als vrijwilliger in de cultuursector wordt er voor je gezorgd, mensen zijn lief voor je. Je loopt hier elke dag rond, wordt zo’n ‘bekende van’”, zegt Barendregt. Haar dagelijks leven is gewijd aan mantelzorg, haar kinderen en het huishouden. Irene is ook vrijwilliger bij het Nederlands Film Festival en bij culturele activiteiten in de bouwput van Hoog Catharijne. „Je komt op plekken waar je normaal nooit komt en hebt de leukste gesprekken met wildvreemden”, zegt Barendregt.

Achter de huisjes van Tweetakt fietst Helena Westermann langs, de Helena van Motel Mozaïque in Rotterdam. Ze fietst met fietstassen en een rugtas, voordat ze achter de ‘tractorbarn’ verdwijnt zwaait ze. Ze is op weg om de post op te halen, zegt ze even later aan de telefoon. Zestig kilo, morgen te bezorgen. Tussendoor doet ze een paar dienstjes op Tweetakt, en volgende week gaat ze naar Here Comes the Summer op Vlieland.

Op Motel Mozaïque is alles goed verlopen. „Het was weer heftig en fantastisch”, appt Dafne Toet na afloop. „Niks gezien en toch alles meegemaakt.”