Stedelijk Museum vindt tekening van Malevich

Toevallige vondst

In een boek over een andere kunstenaar zat tussen de pagina’s een tekening. Het bleek een onbekende voorstudie van Malevich.

Voorstudie: tekening op ruitjespapier, 14x10cm. Collectie Stedelijk Museum Amsterdam

Het Stedelijk Museum heeft een onbekende tekening van de Russische avant-gardekunstenaar Malevich gevonden in de Khardzhiev-collectie die het beheert. Het gaat om een voorstudie voor het schilderij Een Engelsman in Moskou (1914), dat zich bevindt in de collectie van het Stedelijk. Kazimir Malevich (1879-1935) wordt gezien als de oervader van de abstracte kunst. Het Stedelijk Museum heeft de grootste Malevich-collectie buiten Rusland.

De Khardzhiev-collectie is een verzameling Russische avant-gardekunst en een kunsthistorische bibliotheek van Nikolai Khardzhiev (1903-1996), waar het museum zorg voor draagt. De collectie bevindt zich sinds 1998 in het Stedelijk en omvat 732 werken, waaronder 173 van Malevich (zes schilderijen, verder werk op papier). Khardzhiev was vriend en bewonderaar van de moderne schilders van zijn tijd.

Zijn collectie is zo groot, dat nog altijd wordt gewerkt aan het in kaart brengen ervan. In 2013 verscheen al De Khardzhiev-collectie. Russische avant-garde, een boek van bijna 600 pagina’s, toen een groot deel van de collectie te zien was in een grote Malevich-expositie in het Stedelijk.

De nu gevonden tekening (14 bij 10 centimeter, op ruitjespapier) dook onverwacht op in een door literatuurwetenschapper Khardzhiev geschreven boek over kunstenaar Pavel Fedotov. Dat werd onderzocht door Geurt Imanse, voormalig hoofd collecties en expert op het gebied van de Russische avant-garde. Bijzonder was dat het een voorstudie is van een doek dat het Stedelijk in de collectie heeft – en dat wordt gezien als een topstuk.

Kazimir Malevich, Een Engelsman in Moskou, 1914, olieverf op doek, 88x57cm. Voorstudie: tekening op ruitjespapier, 14x10cm. Collectie Stedelijk Museum Amsterdam

„Ontroerend”, is dan ook de reactie op de vondst van Marcel de Zwaan, voorzitter van de Stichting Khardzhiev. „Niet alleen omdat het een prachtige tekening is, maar ook omdat het een verborgen voorbode lijkt van de gelukkige relatie die de stichting en het museum later zijn aangegaan.” Directeur Beatrix Ruf van het Stedelijk Museum: „Deze tekening is de ontbrekende schakel in de tekeningenserie die we eerder al inventariseerden in ons boek.”

Tekening en schilderij Een Engelsman in Moskou behoren tot Malevich’ zogeheten ‘a-logische’ werk, aldus het museum. Daarbij moest de rede bij het schilderen worden uitgesloten: de vormen verwijzen niet langer naar de werkelijkheid. Het was een eerste stap op weg naar Malevich’ nieuwe stijl, kunst die alleen nog uit vorm en kleur bestond en die hij het suprematisme noemde.

De tekst op de tekening en het schilderij luidt: „Gedeeltelijke eclips’. Volgens Malevich moest een zonsverduistering zorgen dat de oude esthetiek verdween. Een Engelsman in Moskou is een stap naar het Zwarte Vierkant waarmee hij in 1915 de kunstgeschiedenis op zijn kop zette.

De tekening is vanaf 2 juni te zien ter gelegenheid van het Khardzhiev Symposium in het museum.