Is video on demand de nagel aan de doodskist van de dvd?

Einde van een tijdperk

Zo’n twintig jaar na de introductie van dvd als nieuw medium lijkt het schijfje op sterven na dood. Of heeft de dvd nog toekomst?

Uitverkoop bij een filiaal van de voormalige keten van film en muziekwinkels Free Record Shop. Foto Jeroen Jumelet/ANP

Eerlijk zeggen: koopt u nog wel eens een dvd? Staan de dvd’s die u kocht trots naast de boeken in de kast of liggen ze in een doos te verstoffen?

Zo’n twintig jaar na de introductie van dvd als nieuw medium lijkt het zilveren schijfje op sterven na dood. Wie nu een nieuwe computer koopt, vindt er vaak geen dvd-drive meer in terug. Het is een van de vele tekenen aan de wand die het einde van een tijdperk aankondigen. De dvd-verkoop daalt al ruim een decennium. En ook Blu-ray, de kwalitatief hoogwaardige opvolger van dvd, heeft nooit een hoge vlucht genomen. Is er nog wel een toekomst voor de dvd?

Uit het straatbeeld verdwenen

Dvd is voor steeds minder mensen begerenswaardig, noch als verzamelobject, noch als leuk verjaardagscadeau. Uit cijfers blijkt dat de verkoop piekt rond feestdagen, als dvd-distributeurs hebbedingetjes zoals box-sets uitbrengen.

Het instorten van de dvd-verkoop gaat sinds piekjaar 2004 in razend tempo. In 2008 bedroeg de omzet in Nederland nog ruim 371 miljoen, in 2015 was deze gedaald tot bijna 110 miljoen. Vele filmdistributeurs zagen hun inkomsten uit dvd-verkoop teruglopen van zo’n 70 naar 20 procent van hun totale omzet. Met alle gevolgen van dien: inkrimping, ontslagen, natuurlijk verloop, reorganisaties.

Filmrecensent André Waardenburg verzamelt sinds zijn kindertijd. Zijn verzameldrift heeft een prijs: de dvd’s, cd’s en platen overwoekeren zijn huis.

Distributeur Entertainment One nam afscheid van ongeveer 10 mensen, Dutch Filmworks ging van 55, het personeelsbestand tijdens de topdagen van dvd, naar 25 en bij de Belgische distributeur Lumière, bekend van de Scandinavische tv-series, moesten elf mensen op zoek naar een nieuwe baan. Ook andere distributeurs reorganiseerden.

Door het faillissement van de Free Record Shop kreeg de toch al onder druk staande dvd-markt weer een enorme tik. Het CBS becijferde onlangs dat de afgelopen tien jaar zeven van de tien muziek- en dvdwinkels hun deuren sloten. In 2007 waren er nog 815 speciaalzaken, nu 260. Ook videotheken zijn verdwenen.

Volgens René van Turnhout, operationeel directeur van film- en dvd-distributeur Dutch Filmworks (DFW), kwam dvd door deze verminderde zichtbaarheid in een neerwaartse spiraal terecht: „Mensen hebben zoiets van: dvd, dat is toch dood? Maar het lijkt dood, omdat ze het niet meer tegenkomen.”

Gratis films, wie wil dat niet?

De enorme daling van de dvd-verkoop sinds piekjaren 2003/2004 komt ook door piraterij. Door snel breedbandinternet werd het makkelijker een geripte dvd via torrentsites in een paar minuten binnen te halen. Gratis films, wie wil dat niet? Pas sinds 2014 is downloaden door de Nederlandse staat verboden, al blijft de bestrijding ervan nog achter.

Naast Stichting Brein strijdt ook de NVPI, de branchevereniging van de Nederlandse entertainmentindustrie, tegen illegaal downloaden. Van Turnhout, tevens voorzitter van belangenvereniging Filmdistributeurs Nederland (FDN), wijst op het onlangs gestarte film.nl, een portal waarop het over allerlei verschillende platformen versnipperde aanbod handig in kaart wordt gebracht.

„Film.nl is ontwikkeld om makkelijker legale content te kunnen vinden. Je typt in welke film je wilt zien en krijgt dan een overzicht van de bioscopen waar hij draait, of en wanneer hij te huur is bij online-aanbieders, dat hij op Netflix staat of waar je hem op dvd kunt kopen.”

Video on demand

In een recent rapport voorspelt accountants- en adviesbureau PwC dat in 2020 wereldwijd de opbrengsten van digitale VOD (video on demand) groter zullen zijn dan die uit fysieke producten. Is VOD de nagel aan de doodskist van dvd?

Je kunt films en series kijken via aanbieders als Netflix, HBO en Videoland. Dat heet SVoD: subscription video on demand, via abonnementen. Als je een film kijkt via Pathé Thuis, KPN, Ziggo of iTunes heet het transactional VOD: je betaalt per transactie. YouTube, Uitzending Gemist en andere video-aanbieders zijn gratis, al tellen ze soms mee in de statistieken, zoals bij adviesbureau PwC.

Het is zonneklaar dat de VOD-omzet vooral de laatste vijf jaar toeneemt. Van Turnhout plaatst er echter een kanttekening bij: „Filmdistributeurs Nederland heeft onderzoek gedaan naar de digitale verhuur- en koopmarkt. Als we naar het aantal aankopen kijken, en niet naar omzet, zagen we in 2015 een daling van zestien procent in het aantal transacties ten opzichte van het jaar ervoor. We zien in 2016 weliswaar een stijging van zes procent, maar dan zit je nog steeds tien procent lage2r dan in 2014.”

De toekomst wordt volgens Van Turnhout steeds lastiger te voorspellen. „Het zou goed zijn als Amazon naar Nederland zou komen. Zowel voor de fysieke markt, als concurrent van bol.com, als VOD-aanbieder (via Amazon Prime) die de competitie met Netflix aangaat”. Over één ding is hij stellig: „Ik ben er van overtuigd dat mensen films blijven kijken.” Het lijkt er op dat zij dit meer en meer legaal doen, via betaalde VOD’s. Over een jaar of vijf zullen de glimmende schijfjes definitief worden bijgezet op het kerkhof met technologische vindingen. Rust zacht dvd.