Column

Onderkoning Tjeenk Willink als tussenpaus in moeizame formatie

De Haagse Stemming Vandaag is dag 76 van de formatie. Schrijf je in voor De Haagse Stemming om deze (di-do-za) als nieuwsbrief te ontvangen.

Schippers laat zichzelf als informateur vervangen door Tjeenk Willink. Een man die niet vraagt of partijen willen meedoen, maar dit van ze eist. De Kamer accepteert hiermee haar eigen beperkingen om in dit versplinterde politieke landschap een formatie te leiden. De Voorjaarsnota toont deze week hoeveel financiële ruimte een nieuw kabinet nu werkelijk heeft.

EDITH EXIT: Er spreekt irritatie en moedeloosheid uit het verslag dat Edith Schippers maakte van haar hernieuwde poging partijen met elkaar aan tafel te krijgen. “Iedere geopperde variant voor een meerderheidscoalitie (stuit) op bezwaren van op zijn minst één van de betrokken fracties”, schreef ze gisteren. Daarom houdt zij het voor gezien. Iemand met “groot gezag, veel ervaring en enige afstand van de actuele politiek”, ‘onderkoning’ Herman Tjeenk Willink, moet proberen beweging in die fracties te krijgen. Eventueel kan Schippers na deze “gerichte tussenstap” weer terugkeren, maar anders is dit een vervelend einde van haar Haagse carrière. Zoals ze zelf zei: “het leven ís ook niet altijd leuk”.

Ervaren interventie: Tjeenk Willink - oud-vice-president van de Raad van State, vriend van de koninklijke familie en PvdA’er - was al in 1972-73 als notulist betrokken bij de formatie van het kabinet-Den Uyl toen Mark Rutte vijf jaar oud was, en Jesse Klaver nog niet geboren. Vier jaar later deed hij weer mee als ambtenaar en in 1994, 1999 en 2010 was hij informateur. Toen nog aangewezen door Beatrix. Een klassieke man voor achter de schermen, schrijft politiek verslaggever Thijs Niemantsverdriet, achter wiens formele pantser een eigengereide iemand schuilgaat die precies begrijpt hoe machtspolitiek werkt. En, bijvoorbeeld in 2010, een onverwachtse politieke interventie kan plegen. Geert Wilders is dan ook de enige die uitgesproken negatief reageerde op de aanstaande aanwijzing van Tjeenk Willink (75).

Wat zou WA doen? D66 reageerde zuinigjes op Schippers’ plan met meer dan de benodigde vier partijen bij Tjeenk Willink aan te schuiven. Een “interessante suggestie”, zei Alexander Pechtold. De aanwijzing van een ‘koninklijke’ informateur kan ook gezien worden als het falen van de manier waarop de Tweede Kamer naar D66-wens het formatieproces naar zich toe heeft getrokken. Vorige week werd al gesuggereerd om de koning toch maar weer te betrekken. VVD en CDA vroegen Schippers om expliciet om Tjeenk Willink in te vliegen. Nu handelt de Kamer dus zoals ze denkt dat de koning zou hebben gedaan.

ONDENKBAAR: Het uitsluiten van coalitieopties gaat overigens gewoon door. Gisteren hielp Jeroen Dijsselbloem in het FD liefhebbers van het zogenoemde ‘steunkaapscenario’ uit de droom. Daarvoor hoeft zijn partijgenoot Tjeenk Willink niet te bellen. Er is gesuggereerd dat een minderheidskabinet van VVD, CDA en D66 Dijsselbloem kan aanbieden zijn baan als minister van Financiën (en mogelijk als voorzitter van de eurogroep) te houden in ruil voor gedoogsteun van de PvdA. Het AD vond drie (!) PvdA’ers die hun partij opriepen toch maar mee te doen. Maar dat “is niet aan de orde en komt ook niet aan de orde. Het is ondenkbaar dat ik in een rechts kabinet ga zitten”, zei Dijsselbloem. “Dat hebben we de afgelopen jaren al gedaan, het land gered. Maar nu gaan we de partij redden.”

BEGROTINGSPERIKELEN: Hoe zit het nu eigenlijk op Dijsselbloems terrein, de overheidsfinanciën? Philip de Witt Wijnen zocht het uit. De Voorjaarsnota, die deze week verschijnt, toont vooral problemen bij Onderwijs. Dat departement haalt een bezuiniging van 400 miljoen euro niet, omdat die van de Tweede Kamer niet ten koste mocht gaan “van de bekostiging van scholen”. Alexander Pechtold bedacht die motie, waarvan hij mogelijk als volgend minister Onderwijs de rekening van gepresenteerd krijgt. Een ander gat dreigt door extra geld voor de verpleeghuiszorg, wederom op verzoek van de Kamer.

HELDENKAMER: Op initiatief van SGP-spindoctor en meester-rondleider Menno de Bruyne wordt één van de kleine werkvertrekken van de Tweede Kamer vernoemt naar verzetsheld Gerrit Kastein. Die overleed in 1943 toen hij uit het raam van de kamer aan het Binnenhof sprong waar hij was opgesloten voor een verhoor en mogelijke marteling.

WAT WIJ VOLGEN:

Formatiedebat: Om 15.30 debatteert de Tweede Kamer over het verslag van Schippers en over haar opvolger. Te volgen op ons liveblog.

Oekraïnesisser: De Eerste Kamer stemt over het associatieakkoord met Oekraïne. Vorige week bleek al dat er van CDA’ers en de ChristenUnie voldoende steun zal zijn om voor het ‘inlegvel’ bij het verdrag te stemmen, maar onduidelijk is hoe groot de verdeeldheid binnen de CDA-fractie is.

QUOTE VAN DE DAG

“Zoals bekend zijn de verzamelde linkse partijen de Palestijnen van het Binnenhof – they never miss an opportunity to miss an opportunity.”

Politiek columnist Tom-Jan Meeus in NRC over de machtspositie die links niet weet te benutten.