Commentaar

Voornaamste taak Tjeenk Willink is het organiseren van politieke wil

Met de benoeming van de voormalige vice-president van de Raad van State, Herman Tjeenk Willink (PvdA), tot nieuwe informateur is de kabinetsformatie een volgende fase ingegaan.

Uit het debat dinsdagmiddag over het eindverslag van de vastgelopen vorige informateur, Edith Schippers (VVD), steeg inmiddels wel enige bitterheid op. Waar eerst harmonie heerste, werden nu vooral ook wat uitstaande rekeningen vereffend: VVD-leider Mark Rutte en zijn CDA-collega Sybrand Buma verweten D66-leider Alexander Pechtold dat hij naar hun smaak te snel de mogelijke samenwerking met Gert-Jan Segers van de ChristenUnie had afgekaart. En Pechtold op zijn beurt vond dat hij goede redenen had gehad om dat te doen: die coalitie was instabiel met slechts een zetel meerderheid. Bovendien was die combinatie naar zijn smaak niet evenwichtig in de verdeling progressief versus conservatief.

Positief was dat uit dit debat meer politieke kruitdamp opsteeg dan uit het eerdere parlementaire treffen over de kabinetsformatie, waarbij alle deelnemende partijen vooral beleefdheden uitwisselden.

De nu afgezwaaide informateur Schippers legde in haar eindverslag de oorzaak voor het vastlopen van de onderhandelingen terecht bij de complexiteit van het partijlandschap, die voortvloeit uit de verkiezingsuitslag in maart. Het is meer dan veertig jaar geleden dat een meerderheidskabinet pas mogelijk is bij deelname van vier partijen. Met als gevolg dat partijen geneigd zijn tot positiespel met voorwaarden en eisen vooraf uit vrees voor verlies van de kiezersgunst.

Het besluit om het oude kanon Tjeenk Willink in stellling te brengen, die al vier decennia bij zowat alle kabinetsformaties een rol speelde, valt toe te juichen. Formeren is vooral improviseren, omdat er maar een paar geschreven regels gelden. Dit zogeheten ‘levend staatsrecht’ is in betere handen bij een ervaren informateur met meer afstand tot het politieke spel dan een actief partijdier als Schippers.

Tjeenk Willink mag het nu opnieuw proberen. Zijn opdrachtis wel ruimer dan die van Schippers: ook minderheidskabinetten behoren tot de mogelijkheden. Dat geeft hem meer kans op succes. Daarbij moet bedacht worden dat wanneer hij slaagt, pas de eerste fase van de formatie is afgerond. Daarna volgen nog de totstandkoming van een regeerakkoord en de personele samenstelling. Twee fases met opnieuw veel afbreukrisico. Relevant voor het welslagen van de onderneming is het organiseren van politieke wil. En het besef dat de tijd zo langzamerhand wel begint te dringen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.