Hoop op Klaver aan tafel is terug, maar dat kost tijd

Debat vastgelopen kabinetsformatie

De Tweede Kamer benoemt Tjeenk Willink tot nieuwe informateur. Achter de schermen rekent vooral de VVD weer op GroenLinks.

Jesse Klaver (GroenLinks), Emile Roemer (SP), Lodewijk Asscher (PvdA) en Sybrand Buma (CDA) tijdens het Tweede Kamerdebat over het eindverslag van de informateur. Foto ANP

Het is een kleine kier, maar de deur staat weer open naar een coalitie met GroenLinks – en dus behoort een meerderheidskabinet nog steeds tot de mogelijkheden. In die wetenschap is de nieuwe informateur Herman Tjeenk Willink (PvdA) aan zijn opdracht begonnen.

In een toelichting woensdagochtend zei hij „in eerste instantie naar een meerderheidskabinet te streven”. Hij benadrukte het belang van de rechtsstaat, de positie van migranten en het Klimaatakkoord van Parijs. Tjeenk Willink ontkende dat hij hiermee vooruitliep op een coalitie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Hij gaat allereerst gesprekken voeren met de voormannen van deze vier partijen plus de ChristenUnie.

Dinsdag debatteerde de Tweede Kamer met scheidend informateur Edith Schippers (VVD) over de vastgelopen kabinetsformatie. Jesse Klaver (GroenLinks) zei bereid te zijn weer te onderhandelen – mits er geen voorwaarden vooraf worden gesteld.

Inhoudelijk brengt dat GroenLinks niet dichter bij de ‘centrale drie’ VVD, CDA en D66, maar het is wel een opening die Klaver twee weken geleden, na het klappen van de eerste formatieronde, niet gaf. „De breuk was helaas een punt en geen komma”, zei Klaver toen. In het debat van dinsdag sprak hij Lodewijk Asscher (PvdA) niet tegen toen die constateerde: „De punt wordt een puntkomma.”

Zo herleeft voorzichtig de hoop op een herkansing van de ‘regenboogcoalitie’. Hoewel Mark Rutte (VVD) en Sybrand Buma (CDA) zich in het debat terughoudend opstelden, houdt achter schermen vooral de VVD rekening met nieuwe besprekingen met GroenLinks. Reden: de route-Klaver is de enige reële optie voor een meerderheidskabinet.

Asscher wierp zich nadrukkelijk op als relatietherapeut voor een hernieuwde poging met GroenLinks. De PvdA-leider is zich ervan bewust dat de eerste poging tussen die partijen stuk liep op het onderwerp ‘vluchtelingendeals’ en probeerde tevergeefs Rutte, Buma, Pechtold en Klaver met zijn vragen over dit onderwerp zelfs dichterbij elkaar te brengen.

De andere mogelijkheid, de ‘centrale drie’ plus ChristenUnie, is sinds vorige week in principe van tafel na een vruchteloos ‘verkennend’ gesprek tussen Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (CU).

Over dat gesprek was veel woede bij VVD en CDA. Pechtold had bewust aangestuurd op een breuk met ChristenUnie, zeiden ze – nog voordat de onderhandelingen werkelijk waren begonnen. Hij zou meteen toezeggingen hebben geëist van Segers op medisch-ethische onderwerpen als hulp bij ‘voltooid leven’.

Volg ons formatieblog voor het laatste nieuws over de kabinetsformatie

In het debat wezen Rutte en Buma expliciet naar Pechtold als schuldige. Rutte „trok een wenkbrauw op” dat de optie met de ChristenUnie „zo snel van tafel is gehaald”. Buma zei: „Het kan niet dat je andere partijen al vóór onderhandelingen over tafel trekt.” En: „Zo bouw je geen vertrouwen.” Pechtold weersprak de beschuldigingen. „Naar beste eer en geweten” herkende hij zich niet in „begrippen als ‘eisen’ en ‘harde toezeggingen’.”

Toch werd het debat nergens echt vilein en persoonlijk – een signaal dat VVD, CDA en D66 elkaar blijven vasthouden. Zelfs Segers was vergevingsgezind naar D66. Onderhandelen met de Democraten is voor hem nog steeds een optie. „Het is Pechtold en mij niet gelukt elkaar te vinden,” zei hij. „Maar ik geloof niet in heilloze polarisatie, wel in hoopvolle samenwerking.”

PvdA en SP bleven bij hun weigering aan te schuiven bij de ‘centrale drie’. SP-leider Emile Roemer pleitte in het debat opnieuw voor zijn centrum-linkse variant van CDA, D66, GroenLinks, SP en PvdA. Maar de beoogde premier van die coalitie, Buma, wees Roemers voorstel opnieuw af. „Bij ons thuis heet deze coalitie inmiddels ‘Buma en de zeven dwergen’.”

Lees hier een portret van de nieuwe informateur: Nieuwe informateur Tjeenk Willink vraagt niet maar eist

Als de gesprekken met GroenLinks weer een kans krijgen, zal daar volgens de formatielogica enige tijd over heen moeten gaan. Veel betrokkenen zien de opdracht van Tjeenk Willink dan ook als een ‘tussenstap’. Hij zei woensdag zeker de tijd te nemen als dat nodig is. „Het resultaat telt; tijd is de minst interessante factor.”