Erdogan zet ook de Turkse taal naar zijn hand

De Turkse president heeft het startsein gegeven voor een taalstrijd. Leenwoorden zijn uit den boze. Hij wil zijn politieke macht verbreden tot sociale en culturele macht.

De Vodafone Arena van Besiktas in Istanbul. Foto Ozan Kose/AFP

In Turkije is een heuse taalstrijd uitgebroken. President Erdogan hekelde vorige week het gebruik van leenwoorden als ‘arena’, ‘tower’ en ‘mall’. Die zijn volgens hem niet eigen aan de Turkse taal. Hij beval de minister van Sport om het woord ‘arena’ in de naam van alle stadions te vervangen door ‘stadyum’ of ‘spor stadyumu’.

„Ik ben tegen ‘arena’s. Jullie weten toch wat ze deden in arena’s? Mensen werden aan stukken gescheurd. Ik heb de minister opgedragen om het woord ‘arena’ te verwijderen van alle stadions. Er bestaat niet zoiets in onze taal. Kijk maar naar de definitie, er kan niet zoiets zijn”, zei Erdogan tegen afgestudeerden aan de religieuze Imam Hatip scholen.

We zijn al veertien jaar aan de macht maar we hebben nog steeds problemen op het sociale en culturele vlak.

Erdogan in een toespraak

Zes voetbalclubs in de hoogste divisie hadden hun stadion ‘arena’ genoemd. Galatasaray ging als eerste om. De club kondigde aan dat de ‘Türk Telekom Arena’ vanaf nu ‘Ali Sami Yen Spor Kompleksi Türk Telekom Stadyumu’ heet, naar de oprichter van de club. Een dag later verklaarde de Turkse voetbalbond dat ook de andere vijf clubs gevolg hadden gegeven aan Erdogans oproep.

De maatregel leidde tot een golf van kritiek en spot. Waar bemoeit Erdogan zich mee, vroegen veel Turken zich af. Anderen wezen op het arbitraire karakter van het verbod op het woord ‘arena’. Want het Turks kent tal van leenwoorden. Zo twitterde Can Okar over het stadion van Galatasaray: ,,Galata = Grieks, Saray = Farsi, Spor = Frans, Complex = Latijn, Tele = Grieks, Com = Latijn, Stadion = Grieks. Maar je mag het klaarblijkelijk geen arena noemen.”

Erdogan kreeg bijval van Mustafa Kaçalin, de directeur van het Turkse Taalinstituut. Hij stelde dat de Turkse taal elke dag wordt geschaad door het gebruik van leenwoorden. „Dit is een strijd op leven en dood”, zei hij zondag tegen de krant Sabah. „Net als toen ons parlement werd gebombardeerd op 15 juli, wordt onze taal ook iedere dag gebombardeerd.”

De kritiek op de vermeende willekeur van het verbod op ‘arena’ wees Kaçalin van de hand. „Sommigen beweren dat ‘spor’ en ‘stadyum’ ook leenwoorden zijn. Maar door veelvuldig gebruik zijn ze Turks geworden.”

De taalstrijd is onderdeel van een breder offensief van Erdogan om Turkije sociaal en cultureel naar zijn ideaalbeeld om te vormen. Dat blijkt ook uit de herziening van het AKP-handvest nadat Erdogan vorige week terugkeerde als partijleider. De toegevoegde oproep tot ‘één natie, één vlag, één vaderland, één staat’ weerspiegelt de koers die Erdogan is ingeslagen. Het strenge secularisme van Atatürk, dat lang dominant was, moet plaatsmaken voor religieus nationalisme.

Op dat vlak is nog een hoop werk te verrichten, erkende Erdogan zondag in een toespraak voor de islamitische stichting Ensar. „Politiek bestuur is één ding. Maar sociaal en cultureel bestuur is iets heel anders. We zijn al veertien jaar aan de macht maar we hebben nog steeds problemen op het sociale en culturele vlak.”

Erdogan noemde wel enkele positieve ontwikkelingen, zoals de toegenomen interesse in Imam Hatip-scholen. Sinds de AKP aan de macht kwam in 2002, is het aantal leerlingen op deze religieuze scholen, die in 1923 zijn opgericht om imams op te leiden, gestegen van 63.000 tot 1 miljoen. Erdogan, die zelf op een Imam Hatip-school heeft gezeten, wil een „vrome generatie” creëren.

Om dit te bereiken wordt volgend schooljaar het curriculum aangepast: minder aandacht voor Atatürk en helemaal geen lessen meer over Darwins evolutieleer. „Curricula die waren opgesteld met afkeer van onze voorouders, taal en cultuur zijn aangepast”, zei Erdogan zondag. Maar, zo waarschuwde hij, „op veel plekken – van media tot film, van wetenschap tot technologie en recht – zijn er nog veel mensen met een denkwereld die vreemd is aan de natie”.