De eerste dictator die door de Amerikanen openlijk werd afgezet

De Panamese oud-dictator Manuel Noriega overleed dinsdag op 83-jarige leeftijd. De Amerikaanse invasie die hem in 1989 afzette , zette de toon voor toekomstige invasies in veraf gelegen landen.

Manuel Noriega in mei 1989, voordat hij door de VS werd afgezet. Foto John Hopper/AP

Manuel Noriega, voormalig dictator van Panama die door een invasie van de Verenigde Statenwerd afgezet, overleed dinsdag zoals Latijns-Amerikaanse dictators zelden aan hun einde komen: veroordeeld voor moord en corruptie en na bijna drie decennia in gevangenschap. Noriega overleed aan de gevolgen van een hersentumor; hij werd 83 jaar.

Noriega, de generaal met het karakteristieke pokdalige gezicht, was nooit president van Panama, maar regeerde als militaire leider tussen 1983 en 1989.

Dubbelspel

Vanaf de jaren vijftig tot zijn afzetting speelde Noriega een uitgekookt dubbelspel: hij werkte nauw samen met de Amerikaanse inlichtingendienst CIA en was informant voor de Amerikaanse anti-drugs organisatie DEA. Tegelijk verkocht hij Amerikaanse geheime informatie aan politieke vijanden van de VS.

Zo verstrekte hij de VS informatie over Cuba, maar verkocht hij toenmalig Cubaans leider Fidel Castro tegelijkertijd duizenden Panamese paspoorten, voor vijfduizend dollar per stuk, die door geheim agenten uit Cuba en de Sovjet-Unie werden gebruikt.

Ook ontwikkelde Noriega zich tot een spil in de drugshandel. en onderhield hij nauwe banden met onder meer de Colombiaanse drugsleider Pablo Escobar. Hij leidde het leven van een drugsdandy, met wilde feesten waarop de cocaïne rijkelijk voorradig was, en pochte met zijn verzameling van antieke geweren. Naar schatting leverden zijn illegale praktijken hem een vermogen op van 772 miljoen dollar.

Militaire invasie

De VS wisten van Noriega’s dubbele agenda. Toch liet het land hem begaan, omdat zijn positie als informant hem waardevol maakte in een in die tijd politiek instabiele regio, met de voor de VS zorgelijke opkomst van linkse regimes.

Maar de onvrede groeide. Omdat Noriega’s onberekenbaarheid een risico vormde voor de geopolitieke belangen van de VS, met name rondom het Panamakanaal, besloot het land in 1989 over te gaan tot een invasie, nadat Noriega de beloofde verkiezingen in Panama annuleerde. Op 20 december 1989 vielen de VS het Midden-Amerikaanse land binnen, bij de operatie waren in totaal ruim 27.000 soldaten betrokken. Noriega vluchtte naar de nuntiatuur, de diplomatieke vertegenwoordiging van Vaticaanstad in Panama, waar hij tien dagen verbleef alvorens zich over te geven. De Amerikanen rookten hem uit met keiharde heavy metal muziek.

Grootste mislukking buitenlandbeleid

Operatie Just Cause uitgevoerd onder president George Bush sr, was de grootste militaire invasie sinds Vietnam. De interventie werd op grote schaal veroordeeld, zowel door internationale organisaties als naderhand door een Amerikaanse Senaatscommissie. Die noemde de invasie een van de grootste mislukking van het Amerikaanse buitenlandbeleid.

Toch zette de interventie de toon voor toekomstige invasies van de VS in veraf gelegen landen. Daarmee gaat Noriega de geschiedenis in als de dictator die de twijfelachtige eer had als eerste autoritaire leider door de VS te worden afgezet.