Scholten wás de haven, en dat werd zijn ondergang

Necrologie

Oud-directeur van het Havenbedrijf Rotterdam, Willem Scholten, is zondagnacht op 73-jarige leeftijd overleden. Hij maakte die haven bijna eigenhandig nóg groter, maar viel uiteindelijk diep door omkoping.

Willem Scholten bij de Rotterdamse rechtbank in 2010. Foto Robin Utrecht / ANP

Onderkoning van Rotterdam, heerser van de haven. Willem Scholten bouwde gedurende zijn leven in de Rotterdamse haven een grote reputatie op. Willem Scholten wás de haven.

Maar sinds zijn gedwongen ontslag als hoogste baas van het gemeentelijk Havenbedrijf in augustus 2004, leidde hij een anoniem en teruggetrokken bestaan, meestal ver weg van zijn geboortestad. Verdacht van fraude en corruptie, restte Scholten een lang juridisch gevecht tegen justitie. Hij verloor. Recent verloor hij ook de strijd tegen kanker. Zondagnacht is Willem Scholten op 73-jarige leeftijd overleden.

Opgeleid aan de Zeevaartschool begon Scholten in 1963 als leerling-stuurman bij de Rotterdamse Lloyd. Een ooginfectie, opgelopen in Indonesië, dwong hem als zeevaarder te stoppen. Hij ging, na een studie rechten, het management in. Scholten wist zich bij drie bedrijven tot de hoogste bestuurslaag op te werken: bij de joint venture Smit-Lloyd, bij sleepbedrijf Smit Internationale en vanaf 1990 bij het Gemeentelijk Havenbedrijf. Daar zou hij zijn grote successen boeken: de aanleg van de beide Maasvlaktes, bijvoorbeeld. En daar vond hij ook zijn ondergang.

Eén dag in zijn ruim veertigjarige loopbaan op en rond het water werd hem zakelijk fataal. Op 28 december 2002 tekende Scholten in het geheim een contract met de eigenaar van het RDM-concern, zakenman Joep van den Nieuwenhuyzen. Die had dringend geld nodig en Scholten stelde zich namens het havenbedrijf van Rotterdam voor ruim 100 miljoen euro garant. Het contract, dat door het Openbaar Ministerie in verschillende versies is teruggevonden, had Scholten niet met zijn commissarissen of aandeelhouder (de gemeente) besproken. Na ontdekking van de garanties werd Scholten per direct op non-actief gesteld; hij keerde nooit meer terug. Het RDM-concern, bouwer en handelaar van defensiematerieel, ging ten onder.

Zwitserse bankrekening

Het OM deed jaren onderzoek naar zowel de gangen van Van den Nieuwenhuyzen als van Willem Scholten. De laatste bleek door de eerste ruimhartig betaald te zijn, zowel in geld als in natura. Er was 1,2 miljoen overgemaakt naar een Zwitserse bankrekening van Scholten; en hij had kosteloos gebruik gemaakt van een appartement in Antwerpen.

Vorig jaar veroordeelde het Haagse gerechtshof Scholten voor ambtelijke omkoping en valsheid in geschrifte tot 1 jaar voorwaardelijk en 75.000 euro boete. Dat vonnis werd begin dit jaar onherroepelijk nadat Scholten had geschikt. Hij betaalde een „substantieel bedrag” en trok zijn cassatie in. In ruil staakte het OM een tweede strafrechtelijk onderzoek naar het vermoeden van witwassen.

Hoewel Scholten de meeste feiten in dit ‘Havenschandaal’ nooit heeft betwist, was hij het totaal niet eens met de lezing van justitie. Ja, hij had Van den Nieuwenhuyzen willen helpen, maar dat was gewoon een „zakelijke deal” geweest, in het belang van de Rotterdamse haven. Scholten, zo legde hij in 2010 aan de strafrechter uit, opereerde meer als ondernemer dan als hoge ambtenaar. Het dienen van de publieke zaak in een commerciële omgeving vroeg dat hij af en toe het randje opzocht, zonder al te veel politieke bemoeienis. Hij voelde zich in elk geval geen ambtenaar en vond dat hij ook niet als zodanig moest worden behandeld. De code voor goed gedrag bijvoorbeeld, die hij zelf bij het Havenbedrijf had ingevoerd, gold niet „voor mensen zoals ik”.

Enkele stadsgenoten die vonden dat Scholten met de strafzaak groot onrecht was aangedaan, gaven hun held een kortstondige rehabilitatie. Bij de opening van de Tweede Maasvlakte in 2012 hing er een spandoek aan een brug over de Europaweg met de tekst ‘Willem Scholten Viaduct’. Rijkswaterstaat verwijderde het na een kwartier.