Niet inhouden. Doordenderen. Hier klinkt Frank Underwood

Filmmuziek Met elke nieuwe reeks verduistert de atmosfeer in House of Cards. Dat zit hem ook in de soundtrack van componist Jeff Beal. „In het ideale scenario wordt muziek een karakter op zich.”

Filmcomponist Jeff Beal repeteert met het Radio Filharmonisch Orkest.

Vorige maand was filmcomponist Jeff Beal een week in Nederland voor de uitvoering van zijn House of Cards Symphony met het Radio Filharmonisch Orkest. Gedurende de eerste repetitie stak hij zijn vuist naar voren en riep: „Niet inhouden. Doordenderen. Hier verklanken de noten Frank Underwood. Hij is de ultieme Amerikaan, die als een goederentrein steeds maar doorstoomt. Dat wil ik voelen.”

Dinsdag begint bij Netflix het vijfde seizoen van House of Cards, over de machtshonger van het echtpaar Frank en Claire Underwood, in de politieke arena rond het Witte Huis. Met het voortschrijden van alle verwikkelingen wordt het verhaal broeieriger en donkerder en het loerende noodlot bijna zichtbaar. Aan die atmosfeer levert componist Beal een grote bijdrage. „Muziek zet de fantasie aan het werk”, zegt hij. „Het is een misverstand te denken dat de noten de beelden verklanken, integendeel, zij roepen juist werelden op die er wel zijn, maar die we niet zien.”

Lees ook Ja, Frank en Claire Underwood zijn nog even vilein, een recensie van de eerste drie afleveringen van het nieuwe seizoen van House of Cards

In de geschiedenis van de cinematografie zijn soundtracks vaak een voetnoot, de anonieme slaaf van het beeld. Toch weet iedere regisseur dat zijn film valt of staat met de muziek. Wat was er zo anders aan Star Wars, dat het uitsteeg boven de andere sciencefiction uit die tijd? Bedenker George Lucas negeerde de trend van de vervreemdende synthesizer en koos voor het ouderwetse warme hout en koper van het symfonieorkest. De muziek van John Williams vermenselijkte het verhaal in a galaxy, far, far away, zijn orkestrale klanken brachten de personages dichterbij de kijkers. „In het ideale scenario wordt muziek een karakter op zich”, beaamt Beal.

Een filmcomponist laat zich, zegt hij, goed vergelijken met een choreograaf. „Die laatste kiest bestaande muziek en legt daar een laag bovenop. De dans is een kunstwerk op zich, niet simpelweg een spiegel van de noten. Bij House of Cards is altijd sprake van een wisselwerking. Uitvoerend producent David Fincher, die de twee eerste afleveringen regisseerde, vroeg me aanvankelijk om wat te componeren, voordat er gefilmd ging worden. Een gewone werkwijze voor hem, want hij begon zijn loopbaan als maker van muziekclips.”

Het geeft Beal een weldadig gevoel van vrijheid om soms zonder het beeld erbij te mogen schrijven. „Dat brengt iets anders naar boven, en niet alleen bij mij. Bedenker en scriptschrijver Beau Willimon vertelde me dat, toen de eerste soundtracks binnenkwamen, hij zich mede door mijn muziek liet leiden bij de verdere ontwikkeling van de personages. Zo hoort het. In films en tv-series als House of Cards draait het om de gezamenlijke uitdrukking van ideeën. De energie die ons makers verenigt, schept iets groters dan we alleen kunnen voortbrengen.”

Verwijzingen bevat House of Cards legio, ook muzikaal. Soms duiken er klanken op die doen denken aan filmcomponist Bernard Herrmann, de rechterhand van master of suspense Alfred Hitchcock en Orson Welles. Met Herrmann deelt Beal een fascinatie voor de Europese klassieke traditie. „Ik hou van componisten die het orkest, dat ultieme muziekinstrument, beheersen”, besluit hij. „Klanktovenaars als Puccini en Richard Strauss. Al staat aan de basis, vermoedelijk van iedereen die muziek schrijft, natuurlijk de meerstemmigheid van Bach.”