Merkel: kans op breuk met de VS

Europa-VS Bondskanselier waarschuwt dat Europa niet meer „volledig” op de VS kan vertrouwen. Einde van een tijdperk of campagnetaal?

Donald Trump en Melania Trump met Angela Merkel. Foto Tiberio Barchielli/EPA

Het klonk alsof Angela Merkel het einde vaststelde van een tijdperk: de zeven decennia van hechte banden tussen de Verenigde Staten en Europa. „Wij Europeanen moeten ons lot nu echt in eigen hand nemen”, zei de bondskanselier zondag, na de teleurstellende resultaten van de G7-top, dit weekend op Sicilië.

Zonder de nauwe trans-Atlantische band had Europa zich na de Tweede Wereldoorlog niet opnieuw kunnen oprichten. Zonder Amerika had West-Europa niet de veiligheid gekend die de Europese Unie mogelijk maakte én de grote economische groei waar ook de VS van profiteerden. Zonder Amerika was na de val van de Berlijnse Muur een vreedzame hereniging van Duitsland – en Europa – moeilijk voorstelbaar geweest. Angela Merkel, opgegroeid achter het IJzeren Gordijn, is daarvan diep doordrongen.

Maar nu ziet de leider van Europa’s machtigste land de mogelijkheid onder ogen dat het tot een breuk komt. Het Amerika van president Trump lijkt de Europese partners nauwelijks nog als bondgenoten te zien. En voor de EU kan een Amerika dat Europa en de wereld de rug toekeert een bedreiging worden – op het gebied van handel, klimaat en ook veiligheid.

Lees ook: Merkel is op subtiele wijze bezig afstand te nemen van Trump, schrijft Matthew Karnitschnig. Maar Washington blijft onmisbaar.

Op de G7-top stond supermacht Amerika dit weekend alleen – tegenover Duitsland, Frankrijk, Italië, het Verenigd Koninkrijk, Canada en Japan. Donderdag had Trump, op een NAVO-top, de Europese bondgenoten al teleurgesteld door na te laten met zoveel woorden te verklaren dat hij de solidariteitsgarantie van het bondgenootschap onderschrijft.

Merkel trekt de conclusie dat Europa niet meer blind van de VS op aan kan. „De tijden waarin we ons volledig op anderen konden verlaten, zijn nu tot op zekere hoogte („ein Stück”) voorbij. Dat heb ik de afgelopen dagen ervaren”, zei ze zondag op een verkiezingsbijeenkomst in Beieren.

Dat waren harde woorden. Veel commentatoren in Duitsland en daarbuiten concludeerden dat Duitsland de VS als betrouwbare bondgenoot heeft afgeschreven. Maar Merkel hield slagen om de arm: de tijd van „volledig” op anderen vertrouwen is „ein Stück” voorbij. Dat is een nuchtere constatering, en een oproep aan de EU-landen tot meer samenwerking. Maar het is ook een uitspraak van een politicus die in september herkozen wil worden, in een land waar Trump erg impopulair is en de scepsis over Amerika diep geworteld.

Lees ook: Bondskanselier Merkel haalt uit naar Trump en pakt het moment om voor een sterker Europa te pleiten. Trump schept zelf de kansen daarvoor, schrijft Henry Farrell.

Merkel onderstreepte wel het blijvend belang van vriendschap met de VS en het Verenigd Koninkrijk, dat de EU wil verlaten. Begin juli is ze gastvrouw van de G20. Bij de G7 wilde Trump niet zeggen of de VS het klimaatakkoord van Parijs nog onderschrijven, dan wel zich eruit terugtrekken. Merkel noemde dat zaterdag „zeer onbevredigend”. Bij de G20 is het klimaat opnieuw een van de agendapunten – zal ze daar een verdere verwijdering tussen Duitsland en de VS kunnen voorkomen?

De G7 kon zich wel unaniem uitspreken voor vrijhandel en tegen protectionisme. En in de slotverklaring staat dat de G7 bereid is zonodig meer sancties tegen Rusland in te zetten.