Opinie

Merkel beseft: zonder Amerika gaat het niet

Merkel is op subtiele wijze bezig afstand te nemen van Trump, schrijft . Maar Washington blijft onmisbaar.

Foto Jonathan Ernst/Reuters

‘Heeft Angela Merkel botweg een streep getrokken onder de westerse naoorlogse orde? In één woord: nein. Een uitspraak van Merkel tijdens haar verkiezingstournee, op zondagmiddag in een Beierse ‘biertent’ heeft de progressieve Twitter-gemeenschap op z’n kop gezet (NSA-klokkenluider Edward Snowden noemde het „een moment dat bepalend is voor een tijdperk”). Merkel, die verwees naar de VS en de Brexit, zei tegen haar publiek dat het tijd is dat Europa „zijn lot in eigen handen neemt.”

„Het tijdperk waarin we volledig konden vertrouwen op anderen is tot op zekere hoogte voorbij”, zei Merkel, voor ze eraan toevoegde: „Dat is wat ik de afgelopen dagen heb ervaren.”

De kwalificaties „volledig” en „tot op zekere hoogte” waren niet onopzettelijk; dat is vrijwel niets bij deze bondskanselier.

Dus wat in eerste instantie misschien klinkt als een afscheid van de traditionele Duitse toewijding aan het trans-Atlantisch bondgenootschap is in feite consistent met de retoriek van Merkel sinds de verkiezing van Donald Trump als president van de Verenigde Staten, in november vorig jaar.

Merkel dient ook haar eigen agenda

Het is ook in overeenstemming met haar agenda ter bevordering van de Europese integratie, een doel waarvan zij gelooft dat het binnen handbereik is gekomen dankzij de recente verkiezing van Emmanuel Macron tot president van Frankrijk.

En het kan erop duiden dat Merkel, voor het eerst in de twaalf jaar dat zij aan de macht is, en met de verkiezingen van september in het vooruitzicht, denkt dat Europa haar stemmen kan opleveren, net zoals dat bij Macron het geval was.

Lees ook: Bondskanselier Merkel haalt uit naar Trump en pakt het moment om voor een sterker Europa te pleiten. Trump schept zelf de kansen daarvoor, schrijft Henry Farrell.

Merkel is al maanden op subtiele wijze bezig afstand te nemen van Trump. Toen zij het in januari had over de transatlantische banden van Europa, zei ze: „Er zijn geen onbeperkte garanties voor nauwe samenwerking met ons Europeanen. Dat is de reden dat ik ervan overtuigd ben dat Europa en de EU zullen moeten leren in de toekomst meer verantwoordelijkheid op zich te nemen.”

Europa moet niet naïef zijn

Ze voegde eraan toe dat het „naïef” voor Europa zou zijn om „altijd van anderen afhankelijk te blijven om problemen in onze omgeving op te lossen”.

Hoewel timing heel belangrijk is in de politiek en het moment van de uitspraak van Merkel, een paar uur na een potentieel verdeeldheid zaaiende G7-top opmerkelijk is, zou het een vergissing zijn er te veel in te willen lezen.

Het is mogelijk dat deze zondag het begin markeert van een beweging waarbij Europa zich langzaam van de VS afkeert, maar het is nog veel te vroeg om die conclusie te trekken. Eveneens tijdens een toespraak deze zondag opperde voorzitter Donald Tusk van de Europese Raad dat de EU weinig te winnen heeft bij een besluit om op eigen benen te gaan staan – als zij dat al zou willen.

En Merkel, die altijd zeer behoedzaam heeft geopereerd, zou nooit een Beierse biertent als het podium hebben gekozen om een belangrijke koerswijziging in het Duitse buitenlandbeleid aan te kondigen.

Hoewel het geen geheim is dat Merkel en Trump het op een aantal punten bepaald niet eens zijn, vooral niet als het gaat over het klimaatbeleid en de handel, zou de Duitse leider, een langetermijnstrateeg, de Duitse relatie met de VS net zomin in twijfel willen trekken als de toewijding van haar land aan de Europese eenwording.

Maar hoe dan ook zijn de VS, zowel in termen van de handel als in termen van de veiligheid, Duitslands onmisbare partner, een werkelijkheid waarin Trump in de nabije toekomst waarschijnlijk geen verandering zal kunnen brengen. Of het nu over Rusland, de NAVO of zelfs het Parijse Akkoord over klimaatverandering gaat, dat het G7-feestje op Sicilië verpestte, Merkel heeft telkens weer duidelijk gemaakt dat – wie er ook in het Witte Huis zetelt – Europa Amerika nodig heeft.