Europa tikje strenger voor automakers

Dieselschandaal

Europa wil strenger worden voor automakers. Er komen praktijktesten van auto’s en boetes voor verzakers. Maar niet iedereen ziet winst.

Een turbodieselmotor van een Volkswagen Passat. Foto Miles Willis / Bloomberg

Europa blijkt toch leervermogen te hebben. Een beetje. Bijna twee jaar na het dieselschandaal koos de EU-raad maandag vóór strenger toezicht op autofabrikanten. De EU-ministers van Economische Zaken stemden in met een voorstel dat de Europese Commissie de bevoegdheid geeft zelf auto’s te testen en boetes aan fabrikanten op te leggen. Over dat plan is lang gestreden – niet elk land hevelt blijmoedig meer macht over naar Europa. Maar uiteindelijk sprak alleen Duitsland zich publiekelijk uit tegen de nieuwe regels.

Terwijl Duitsland nota bene het land is waar het dieselschandaal begon. In 2015 gaf Volkswagen toe dat het op grote schaal fraudeerde met de uitstoot van dieselauto’s. In de maanden daarna bleek dat auto’s van andere fabrikanten ook massaal veel meer schadelijke stikstofoxiden uitstoten dan toegestaan. Een aantal van hen wordt nu verdacht van fraude.

Testen met auto’s die al op de weg rijden

Falend toezicht van de lidstaten op de industrie is één van de redenen waarom dit kon gebeuren, concludeerde de speciale enquêtecommissie van het Europees Parlement eind vorig jaar. De nationale goedkeuringsinstanties – in Nederland is dat de RDW – zochten niet actief naar fraude, legden fabrikanten geen boetes op en trokken geen goedkeuringen in. Sommige landen frustreerden de invoer van betere testen en veel landen hadden geen zin in centraal Europees toezicht, ook al werd hen verweten de eigen industrie te beschermen. „Landen doen niks aan die vieze auto’s”, concludeerde europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy (D66), rapporteur van de enquêtecommissie gefrustreerd.

Het toezicht moet beter. Dat vonden in ieder geval de Europese Commissie en het Europees Parlement al. Nu volgen dus de lidstaten. Het belangrijkste punt in het voorstel van de EU-ministers is de introductie van ‘markttoezicht’. Om fraude te detecteren moeten landen niet alleen een gloednieuw, speciaal geprepareerd exemplaar uit de fabriek testen, maar gewoon auto’s die al op de weg rijden. Minstens één op de 50.000 auto’s, is het idee, al stuit dat verplichte aantal op weerstand van diverse landen. Ook mag de Europese Commissie boetes opleggen, tot 30.000 euro per auto, als het land dat de auto goedkeurde geen actie onderneemt. Nederland is ook voor. Minister Kamp (Economische Zaken, VVD) zei maandag in het debat: „Voor Nederland had het voorstel nog verder kunnen gaan.”

Geen Europees agentschap

Niet iedereen ziet winst. Julia Poliscanova van de Brusselse groene lobbygroep Transport & Environment is op zich blij dat de lidstaten íets van hervorming willen. Maar het voorstel is stevig verzwakt, zegt ze ook. „Het gaat niet alleen om betere autotesten, het gaat ook om het controleren van de nationale goedkeuringsinstanties.” Doen die hun werk goed? Pakken ze hun eigen fabrikanten wel aan? Poliscanova: „Het Europees Parlement wil dat er onafhankelijke controles van de goedkeuringsinstanties komen. Maar de lidstaten hebben nu elke vorm van controle verworpen.”

Ook het plan om fabrikanten niet langer rechtstreeks de testbedrijven te laten betalen – een prikkel om minder streng te zijn – is verdwenen. In het compromis waarmee de ministers instemden zitten bovendien allerlei vertragende procedures en kleine loopholes ingebouwd. De aanbeveling van de enquêtecommissie om een Europees agentschap in het leven te roepen, is helemaal verdwenen.

‘Nogal labbekakkerig’

Is het glas nu halfvol of halfleeg? Europarlementariër Gerbrandy is „gematigd positief”. „Het gaat over de vraag of je Europa meer bevoegdheden geeft. Na maandenlange discussie hebben de lidstaten daar toch toe besloten. Dat is in deze tijd, waarin landen dat heel moeilijk vinden, wel positief. Landen hebben geleerd van het dieselschandaal.”

Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks) vindt het glas een stuk leger. „Ja, er is iets meer macht naar Brussel, maar hallo, er is nogal wat gebeurd met dat dieselschandaal. Het voorstel was al niet radicaal en nu is het nog verder afgezwakt. En intussen rijden al die vieze auto’s gewoon rond en wordt alleen Volkswagen aangepakt. Terwijl het bij veel andere fabrikanten ook fout zit. Het is allemaal nogal labbekakkerig.”

Het ietwat-verbeterde toezicht is nog geen feit. Parlement, Commissie en landen moeten samen tot een definitief plan komen. Gerbrandy: „Het is nu aan het parlement en de Commissie om het voorstel te verbeteren.” Hij wijst op nog een punt dat door de lidstaten is afgeschoten: nieuwe tests om fraude met CO2 te ontdekken. „Dat is natuurlijk hetzelfde probleem als die stikstofoxiden bij dieselauto’s. Landen zijn hardleers. Wij moeten als parlement op onze strepen staan en zorgen dat dat erin komt.”