Formatieblog

Informateur Tjeenk Willink gaat dinsdag verder met gesprekken

Automatische verversing

Pinksterpauze in formatie

Het tweegesprek van informateur Herman Tjeenk Willink met VVD-leider Rutte en CDA-leider Buma was het laatste gesprek voor het Pinksterweekend. Tjeenk Willink zet zijn werkzaamheden dinsdag voort, zegt zijn woordvoerder. Er komt vrijdag geen persmoment. Rutte en Buma deden vrijdag na hun gezamenlijk onderhoud geen mededelingen tegenover de pers.

Foto ANP / Jerry Lampen

Rutte en Buma zwijgen na gesprek

Na iets meer dan een uur zat het gezamenlijke gesprek van VVD-leider Rutte en CDA-leider Buma met informateur Herman Tjeenk Willink er weer op. Beide partijleiders wilden na afloop niets kwijt over de inhoud van het gesprek en of de partijen het zien zitten om nu weer met GroenLinks om tafel te gaan.

Rutte en Buma bij Tjeenk Willink

VVD-leider Mark Rutte en CDA-leider Sybrand Buma zijn rond 13.00 uur bij de Stadhouderskamer gearriveerd voor hun gezamenlijk onderhoud met informateur Herman Tjeenk Willink. De informateur zal het gesprek vermoedelijk gebruiken om Rutte en Buma te informeren over de adviezen die hij donderdag kreeg in zijn gesprekken met Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Jesse Klaver (GroenLinks) en Alexander Pechtold (D66). Van toenadering tussen D66 en ChristenUnie is donderdag niets gebleken en daarmee lijkt de kans op nieuwe onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks te zijn gegroeid.

Foto ANP / Jerry Lampen

Politiek Panel: minderheidskabinet werkbaar, maar onwenselijk

Een minderheidskabinet is onwerkbaar, vinden de meeste politici aan het Binnenhof. Daarom richt informateur Herman Tjeenk Willink zich nu eerst op het vormen van een meerderheidskabinet (hij ontvangt vrijdag VVD-leider Rutte en CDA-leider Buma). In het politiek panel van NRC, waarin (oud-)partijprominenten, strategen en lobbyisten hun visie geven op de formatie, denkt ruim zestig procent dat het wél werkbaar is om een kabinet te formeren dat geen meerderheid heeft in de Tweede Kamer.

Toch verwachten weinig panelleden (15 procent) dat er een minderheidskabinet komt. Bijna zestig procent denkt dat VVD, CDA en D66 toch weer met GroenLinks om tafel gaan en dat dit kabinet uiteindelijk op het bordes zal staan. Een aanwijzing daarvoor, zeggen zij, is dat de toon van GroenLinks-leider Jesse Klaver is veranderd.

Rutte en Buma vrijdag samen op gesprek bij informateur

Informateur Herman Tjeenk Willink ontvangt vrijdagmiddag VVD-leider Mark Rutte en CDA-leider Sybrand Buma voor een gezamenlijk gesprek. Dat maakte zijn woordvoerder donderdagavond bekend. Rutte en Buma waren op woensdag bij Tjeenk Willink voor één-op-één-gesprekken. Donderdag ontving de informateur achtereenvolgens Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Jesse Klaver (GroenLinks) en Alexander Pechtold (D66).

Pechtold gaat liefst weer met GroenLinks om tafel

Foto ANP / Bart Maat

D66 gaat het liefst weer om tafel met VVD, CDA en GroenLinks. Dat zei D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold donderdag na zijn gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink. Deze combinatie van partijen was en blijft de eerste voorkeur van D66, zegt Pechtold. Hoewel de onderhandelingen tussen deze vier partijen eerder stukliepen, heeft Pechtold "nooit uitgesloten dat het weer zou kunnen". Hij erkent wel dat bij de breuk al is vastgesteld dat het "heel moeilijk" is.

Pechtold wacht af met welk advies informateur Tjeenk Willink nu gaat komen. Mogelijk nodigt hij nu een combinatie van partijen uit om te kijken of er nieuwe onderhandelingen kunnen starten. Mededelingen hierover worden later verwacht.

In het Kamerdebat over de impasse in de formatie maakte CDA-leider Sybrand Buma Pechtold verwijten over hoe hij vorige week onderhandelingen met de ChristenUnie zou hebben geblokkeerd. Pechtold zegt dat hij Buma deze week uitgebreid heeft gesproken en ontkent dat de onderlinge verhoudingen zijn verslechterd. "Ik citeer Buma: hard op de inhoud, goed op de persoonlijke contacten."

Klaver: inhoudelijke verschillen blijven groot

Foto ANP / Bart Maat

Is GroenLinks bereid opnieuw met VVD, CDA en D66 te gaan onderhandelen over een kabinet? Dat is een van de belangrijkste vragen in deze formatieronde, maar GroenLinks-leider Jesse Klaver wilde er na zijn gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink nog weinig over kwijt. Hij zei dat hij met de informateur "heeft gekeken wat het speelveld is" en zo goed mogelijk heeft meegedacht. Hij vindt het nu aan Tjeenk Willink om te bepalen hoe het verder moet en "of er lichtpuntjes zijn". Hij wil zelf "de informateur niet voor de voeten lopen".

Klaver blijft erbij dat de inhoudelijke verschillen tussen de verschillende partijen "groot waren en zijn". Hij voegde toe dat het altijd de ambitie van GroenLinks is geweest om mee te regeren. Klaver vindt het tijd dat er een nieuw kabinet komt.

Segers verwacht niet dat ChristenUnie weer met D66 gaat praten

Foto ANP / Bart Maat

De kans dat de ChristenUnie gaat onderhandelen over een regering met D66 is door de aanstelling van een nieuwe informateur niet toegenomen. Dat zei ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers donderdag na zijn gesprek met Herman Tjeenk Willink. Segers zei een "heel goed gesprek" met Tjeenk Willink te hebben gehad, maar ziet nog geen andere omstandigheden dan die van vorige week.

Een verkennend gesprek tussen Segers en D66-leider Alexander Pechtold over de mogelijkheid om te onderhandelen over een coalitie met ook VVD en CDA liep vorige week op niets uit. Segers had het gevoel dat Pechtold voorwaarden en eisen vooraf stelde aan de ChristenUnie, bijvoorbeeld op het gebied van medisch-ethische kwesties. De ChristenUnie-leider zei toen na afloop dat hij het gevoel had dat bij D66 de politieke wil om te onderhandelen ontbrak.

Segers sluit niet categorisch uit dat hij weer aan een onderhandelingstafel terechtkomt, maar hij acht het niet waarschijnlijk, zei hij na zijn onderhoud met Tjeenk Willink. "Er kunnen wonderen plaatsvinden, ik geloof daarin, maar het zou wel een wonder zijn."

Informateur ontvangt Segers, Klaver en Pechtold

Foto ANP / Bart Maat

Nadat hij woensdag uitvoerig sprak met VVD-leider Rutte en CDA-leider Buma, gaat informateur Herman Tjeenk donderdag het gesprek aan met ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers, GroenLinks-leider Jesse Klaver en D66-leider Alexander Pechtold. Segers kwam donderdagochtend als eerste aan bij de Stadhouderskamer, Klaver en Pechtold komen donderdagmiddag langs bij Tjeenk Willink. De informateur neemt de tijd: voor de gesprekken is, net als bij Rutte en Buma woensdag, twee uur beschikbaar.

Rutte en Buma wilden woensdag na afloop niets kwijt over wat ze met Tjeenk Willink hadden besproken. Nadat partijleiders in de verkenningsronde van de afgelopen twee weken heel openlijk blokkades formuleerden en bepaalde combinaties niet wenselijk noemden, lijken ze nu voorzichtiger om het proces niet verder te bemoeilijken. Rutte zei vanaf nu te zwijgen omdat we in "een hele ingewikkelde fase" zitten.

Tjeenk Willink zal na de drie gesprekken van donderdag vermoedelijk meer weten over welke combinatie van partijen nu het beste onderzocht kan worden. Er zijn met de vijf uitgenodigde partijen nu twee mogelijkheden voor een onderzoek naar een meerderheidskabinet: VVD, CDA, D66 en GroenLinks, of VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie. De onderhandelingen met VVD, CDA en D66 met GroenLinks mislukten eerder en kunnen vermoedelijk alleen worden hervat als een van de partijen inhoudelijk beweegt op het thema waarop het misging: migratie. Onderhandelingen beginnen tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie lijkt ook niet makkelijk: vorige week nog moesten D66-leider Pechtold en ChristenUnie-voorman Segers na een verkennend gesprek constateren dat beide partijen te ver uit elkaar liggen om met elkaar om tafel te gaan.

Buma laat niets los over gesprek

Net als VVD-leider Mark Rutte was ook CDA-leider Sybrand Buma zuinig in zijn commentaar na zijn eerste gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink. Buma zei dat hij "een goed gesprek" met Tjeenk Willink had gehad en dat hij verdere berichten van de informateur afwacht. Over wat hij met Tjeenk Willink heeft besproken wilde hij niets kwijt.

Buma zei dat hij verwacht dat donderdag de fractievoorzitters van D66 (Pechtold), GroenLinks (Klaver) en ChristenUnie (Segers) bij Tjeenk Willink op gesprek zullen komen. Dat werd even later bevestigd door een persbericht van de informateur. Gert-Jan Segers komt donderdagochtend bij Tjeenk Willink langs, waarna 's middags Jesse Klaver en Alexander Pechtold met de informateur in gesprek gaan.

Rutte zegt niets over advies, maant wel tot spoed in formatie

Foto ANP / Bart Maat

VVD-leider Mark Rutte gaat vanaf nu zwijgen over wat hij geadviseerd heeft over de volgende stappen in de kabinetsformatie. Dat zei Rutte woensdag na zijn eerste gesprek met de nieuwe informateur, Herman Tjeenk Willink. Volgens Rutte zit de formatie 75 dagen na de verkiezingen in een "hele ingewikkelde fase". Hij voelt "een grote verantwoordelijkheid als leider van de grootste partij om alles te doen om de kabinetsformatie te laten slagen". Alles wat hij over de inhoud van de gesprekken binnenskamers zegt maakt de kans van slagen minder groot, denkt Rutte.

Rutte hoopt wel dat er nu snel beweging komt in de formatie. Hij haalde de NAVO-top van vorige week in Brussel aan, waar hij vragen kreeg over de status van de kabinetsformatie. "Ik zeg dat dan dat we in Nederland een heel bijzonder systeem hebben, maar het moet niet te lang duren. Iedereen was heel vriendelijk tegen me, maar ik kan me meer gezag opereren als er weer een missionaire regering is."

Informateur Tjeenk Willink pleitte woensdagochtend op zijn eerste persconferentie vooral voor een zorgvuldig proces. Tijd noemde hij "de minst interessante factor. Het resultaat telt."

Rutte en Buma woensdag op gesprek

Informateur Herman Tjeenk Willink begint woensdagmiddag direct met zijn één-op-één-gesprekken met de fractievoorzitters van de vijf partijen die hij in deze tussenfase van belang acht. Om 14.00 uur ontvangt hij in de Stadhouderskamer VVD-leider Mark Rutte, waarna hij om 16.00 uur spreekt met CDA-leider Sybrand Buma.

Tjeenk Willink streeft naar meerderheidskabinet

Foto ANP / Bart Maat

Informateur Herman Tjeenk Willink streeft "in eerste instantie" naar de formatie van een meerderheidskabinet en gaat als eerste het gesprek aan met VVD-leider Mark Rutte, CDA-leider Sybrand Buma, D66-leider Alexander Pechtold, GroenLinks-leider Jesse Klaver en ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. Dat zei hij woensdag op zijn eerste persconferentie. Tjeenk Willink zal in eerste instantie een één-op-één-gesprek met deze partijleiders voeren, waarna hij hen mogelijk in combinaties uitnodigt. Met de andere fractievoorzitters zal hij telefonisch contact hebben over zijn werkwijze, zei de informateur. Gezien het verkennende werk van zijn voorganger Edith Schippers lijkt het hem overbodig met iedereen weer uitvoerig te spreken.

De nieuwe informateur ziet de komende besprekingen als een tussenfase, zoals ook Schippers het formuleerde. Hij wilde geen indicatie geven hoe lang het proces onder zijn leiding gaat duren. Volgens Tjeenk Willink, voormalige vice-voorzitter van de Raad van State en veelvuldig betrokken bij eerdere formaties, zijn er altijd fases "waarbij je pas aan het eind het resultaat kan zien". Tijd noemde hij "de minst interessante factor. Het resultaat telt."

Tjeenk Willink verwacht niet dat hij zelf de onderhandelingen over een volgende combinatie zal begeleiden. Hij hoopt in deze tussenfase eraan bij te dragen dat "fractievoorzitters conclusies trekken die ze anders niet kunnen, willen of durven trekken". Daarvoor is volgens hem "een fair proces en vertrouwen" nodig. Hij zei verder dat het de kunst van de informateur is "om geen oplossingen te forceren of op te dringen".

In een minutenlange inleiding, die klonk alsof het de inleiding van een nieuw regeerakkoord zou kunnen zijn, legde Tjeenk Willink de nadruk op het belang van de rechtsstaat, de positie van minderheden en het klimaatakkoord van Parijs. Volgens de PvdA'er moeten de partijen die een regering gaan vormen verder kijken dan een kabinetsperiode van vier jaar. Hij ontkende desgevraagd dat hij met zijn introductie afstevent op een coalitie van GroenLinks die de door hem genoemde punten eveneens als prioriteit ziet.

In beeld: nieuwe informateur ontvangt oude informateur

Herman Tjeenk Willink, dinsdag door de Tweede Kamer aangewezen als nieuwe informateur, is zijn eerste werkdag woensdag begonnen met het ontvangen van oud-informateur Edith Schippers in de Stadhouderskamer in de Tweede Kamer. Tjeenk Willink zal na de ontmoeting, rond 11.00 uur, vragen van de pers beantwoorden.

Foto ANP / Bart Maat

Tjeenk Willink woensdag in overleg met Schippers

Informateur Tjeenk Willink zal woensdagochtend 09.30 in het gebouw van de Tweede Kamer zijn voorganger Edith Schippers ontvangen. Hij zal daarna een korte toelichting geven op zijn werkzaamheden, zo meldt de Tweede Kamer dinsdagavond.

Arib ontvangt Tjeenk Willink vanavond

Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib ontvangt de nieuwe informateur, Herman Tjeenk Willink, om 19.00 uur "om hem zijn opdracht te overhandigen en nadere afspraken te maken". Dat maakte de Tweede Kamer zojuist bekend. De opdracht van Tjeenk Willink luidt officieel als volgt:

"...de mogelijkheid te onderzoeken van een kabinet dat in voldoende mate op steun in de volksvertegenwoordiging kan rekenen, hierin zowel de mogelijkheden voor een meerderheidskabinet als een minderheidskabinet in welke vorm dan ook mee te nemen, daarbij aan te geven op welke wijze dit tot stand kan komen en hierover verslag uit te brengen aan de Kamer met een advies over de voortgang van de kabinets(in)formatie."

Kamer stemt in met Tjeenk Willink als informateur

Een grote meerderheid van de Tweede Kamer heeft zojuist ingestemd met het voorstel van VVD-leider Rutte om Herman Tjeenk Willink aan te wijzen als nieuwe informateur. Alleen de PVV en Forum voor Democratie stemden tegen het voorstel.

Het was al met al een kort debat, signaleerde onze politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Dit gaat een kort debatje worden. Kwestie van energie sparen. Het is al de 3e x in deze #formatie, en wie weet hoeveel er nog zullen volgen.

Schippers: heb geprobeerd verbinding tussen D66 en ChristenUnie te krijgen

Foto ANP / Jerry Lampen

Informateur Edith Schippers heeft vorige week dinsdag in het verkennende gesprek met D66-leider Pechtold en ChristenUnie-leider Segers geprobeerd beide partijen tot elkaar te brengen, maar "die ruimte heb ik eenvoudigweg niet kunnen vinden", zei ze zojuist in antwoord op een vraag van SGP-leider Van der Staaij. "Op dit moment, zeg ik er expliciet bij", aldus Schippers, die daarmee suggereert dat deze optie voor een coalitie later weer op tafel kan komen.

Schippers herhaalde verder vooral de conclusies van haar eindverslag. Het is volgens haar nu de "feitelijke situatie" dat een onderzoek naar een meerderheidskabinet niet mogelijk is, maar "dat moeten we niet accepteren als eindpunt". Ze denkt dat een tussenfase onder leiding van informateur Herman Tjeenk Willink partijen in beweging kan krijgen.

Rutte stelt Tjeenk Willink voor als nieuwe informateur

VVD-leider Mark Rutte diende in zijn tweede termijn zojuist de motie in die het advies van scheidend informateur Edith Schippers overneemt om Herman Tjeenk Willink aan te wijzen als nieuwe informateur. De Kamer stemt zometeen over deze motie.

SGP kritisch over gang van zaken in formatie

SGP-leider Kees van der Staaij zei aan het begin van zijn inbreng blij te zijn dat er zo snel na de verkiezingen een nieuw kabinet is. "U begrijpt dat ik het over Curaçao heb", grapte de SGP-leider. Van der Staaij kritiseert de gang van zaken in de huidige formatie, waarbij de Koning buitenspel staat. Hij vindt bijvoorbeeld dat kostbare tijd verloren gaat met het houden van Kamerdebatten zoals die van deze dinsdag.

Van der Staaij betreurt het dat het niet tot een poging is gekomen tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Hij vindt dat D66 de ChristenUnie "onheus" heeft bejegend door voorwaarden te stellen voorafgaand aan de onderhandelingen.

Van der Staaij is enthousiast over het idee de oude en ervaren Herman Tjeenk Willink nu aan te wijzen als informateur. Hij citeerde tot slot Willem Drees, die eens tegen een wanhopige koningin Juliana zou hebben gezegd: "Majesteit, er komt altijd een kabinet."

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim Van der Staaij hoopt dat "de wijsheid van de grijsheid nieuwe wegen kan vinden" #TjeenkWillink #formatiedebat

Segers: gesprek met Pechtold had karakter 'pre-onderhandelingen'

SP-leider Roemer en PvdA-leider Asscher bleven in hun bijdragen bij hun eerdere stellingname: Roemer ziet het liefst een onderzoek naar een centrumlinks kabinet, Asscher vindt dat VVD, CDA, D66 en GroenLinks opnieuw om tafel moeten om te kijken of zij er toch samen uit kunnen komen.

ChristenUnie-leider Segers reageerde vervolgens op het betoog van D66-collega Pechtold van zojuist. Segers vindt wel degelijk dat dit gesprek van hem met Pechtold het "karakter van pre-onderhandelingen" had en bevestigt daarmee het beeld dat D66 eisen vooraf aan de ChristenUnie stelde, zoals CDA-leider Buma beweerde. Segers vond dat "ontijdig" van Pechtold "omdat we met vier partijen zouden moeten onderhandelen". Hij concludeerde daarop dat er "onvoldoende politieke wil" bij D66 was om onderhandelingen met de ChristenUnie te starten.

Segers citeerde uit de afscheidsbrief van voormalig PvdA-leider Diederik Samsom, die partijen in de Tweede Kamer vorig jaar opriep grenzen tussen coalitie en oppositie te doorbreken en het partijbelang ondergeschikt te maken aan het algemeen belang. De ChristenUnie-leider is teleurgesteld over de houding van D66, maar sluit een kabinet met deze partij niet uit. "Het is ons niet gelukt om elkaar te vinden, maar dat doet niets af aan de wil van de ChristenUnie-fractie om anderen de hand te reiken en samen ons land beter te maken."

Foto ANP / Bart Maat

Klaver ziet hervatting gesprekken met 'motorblok' nog niet gebeuren

GroenLinks-leider Jesse Klaver denkt niet dat hervatting van de onderhandelingen van zijn partij met VVD, CDA en D66 op dit moment dicht bij is. Klaver zei zojuist op vragen van PvdA-leider Asscher dat een "inhoudelijke impasse" op het gebied van migratie de onderhandelingen deed stuklopen en hij ziet "geen beweging" bij de andere partijen op dit thema. Klaver zei dat GroenLinks bereid is op een uitnodiging van een nieuwe informateur in te gaan om "te kijken wat je nog zou kunnen doen", maar hij ziet weinig inhoudelijke ruimte.

Pechtold herkent zich niet in beeld van voorwaarden vooraf

D66-leider Alexander Pechtold herkent zich "naar beste eer en geweten" niet in het beeld dat hij vorige week eisen of voorwaarden heeft gesteld in zijn verkennende gesprek met ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. CDA-leider Buma hekelde de opstelling van Pechtold zojuist en zei dat D66 "eenzijdige eisen op inhoud" had gesteld.

Pechtold noemde zijn gesprek met Segers onder leiding van informateur Schippers "indringend". Hij stelt dat beide partijleiders "met wederzijds respect samen tot de conclusie zijn gekomen dat de verschillen te groot zijn om in onderhandelingen te overbruggen". De D66-leider erkent dat hij in het gesprek "diepgaand" heeft onderzocht waar de verschillen zitten en kunnen optreden. Dat was volgens hem nodig omdat een kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie over een krappe meerderheid van slechts één zetel in beide Kamers zou beschikken.

CDA blijft tegen 'Buma en de zeven dwergen'

Buma kreeg na een vraag van SP-leider Emile Roemer de lachers op zijn hand door te zeggen dat de centrumlinkse coalitie waar Roemer voor blijft pleiten bij hem thuis inmiddels bekend staat als "Buma en de zeven dwergen". De CDA-leider vindt zo'n coalitie zonder de VVD totaal niet realistisch. "U moet ervan terugkomen", zegt hij tegen Roemer, wiens weigering hij "totaal belachelijk" vindt. "Een vierpartijencoalitie is al moeilijk genoeg. Het sprookje van Buma en zijn zeven dwergen zal een sprookje blijven."

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Buma breekt Roemer af, die al maanden zinspeelt op een premier Buma. Liefde in het #formatiedebat

Buma tegen Pechtold: zo bouw je geen vertrouwen

CDA-leider Sybrand Buma hekelde zojuist de opstelling van D66-leider Alexander Pechtold richting ChristenUnie vorige week. Buma zei dat hij het niet chique vond dat Pechtold in zijn verkennende gesprek met ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers eisen en voorwaarden voor onderhandelingen stelde "waar de ChristenUnie onmogelijk aan kon voldoen". "Wat mij betreft zijn zulke eenzijdige eisen op inhoud vooraf niet de manier om met gewetenskwesties van andere partijen om te gaan." Buma zegt dat VVD en CDA nog hebben voorgesteld om een gezamenlijk gesprek met D66 en VVD te houden, maar dat D66 dit afhield. Buma had graag willen weten wat er precies aan de hand was tussen de twee partijen en of het vertrouwen nog te herstellen was. Dat Pechtold dit gesprek niet wilde, is Buma tegenvallen, zegt hij. "Ik wil daar heel duidelijk over zijn: zo bouw je geen vertrouwen."

Buma constateert dat een stabiel meerderheidskabinet "verder weg dan ooit lijkt". Hij steunt het advies van informateur Schippers om Herman Tjeenk Willink aan te wijzen als nieuwe informateur.

Wilders vindt formatie puinhoop, hekelt Tjeenk Willink

Foto ANP / Jerry Lampen

PVV-leider Geert Wilders betitelde de stand van zaken in de formatie zojuist als "een puinhoop en een bende". Een bananenrepubliek kan er nog wat van leren, vindt Wilders. Hij spreekt er opnieuw schande van dat de PVV als tweede partij van Nederland door alle andere partijen wordt uitgesloten. "Na tweeënhalve maand politieke spelletjes komt er nu een PvdA-informateur zo ongeveer uit de Middeleeuwen. Dat is te gênant voor woorden." Wilders hekelt het feit dat beoogd informateur Herman Tjeenk Willink naar voren is geschoven. De PVV-leider vindt dit een verkeerde keuze omdat hij van de PvdA is, "de zevende partij van Nederland en de grootste verliezer".

PvdA-leider Lodewijk Asscher viel Wilders hard aan op wat hij slachtoffergedrag noemde. Volgens Asscher maakt Wilders zichzelf keer op keer onmogelijk, vorige week nog door demissionair premier Rutte in een tweet medeverantwoordelijkheid voor de aanslag in Manchester verweet.

Rutte trok vorige week zijn wenkbrauwen op

VVD-leider Mark Rutte trok vorige week de wenkbrauwen op toen hij te horen kreeg hoe snel een mogelijke combinatie voor een meerderheidskabinet van tafel werd gehaald. Rutte begon daarmee het debat over de stand van zaken in de formatie en doelde op de weigering van D66 vorige week om met de ChristenUnie (en VVD en CDA) om de tafel te gaan. Hij zei dat "het belangrijk is dat wij nu allemaal openstaan voor meer dan alleen voorkeurscoalities van de eigen partij".

Rutte zei dat de voorkeur van de VVD voor een meerderheidskabinet in beide Kamers ongewijzigd is. Hij ziet wel dat het "gegeven de uitslag na 75 dagen een ingewikkelde klus is om te komen tot zo'n meerderheidskabinet".

Rutte als eerste aan het woord

Het Kamerdebat over de stand van zaken in de formatie begint zometeen om 15.30 uur. VVD-leider Mark Rutte komt als eerste aan het woord, voor de rest van de sprekers zie hieronder. Informateur Edith Schippers zal over haar eindverslag vragen van de fractievoorzitters beantwoorden, die ook onderling in debat zullen gaan. Aan het einde van het debat stemt de Kamer naar verwachting over het voorstel van Schippers om Herman Tjeenk Willink aan te wijzen als de nieuwe informateur.

Kamer spreekt dinsdag over impasse en nieuwe informateur

Foto ANP / Jerry Lampen

De Tweede Kamer debatteert dinsdagmiddag vanaf 15.30 uur over het eindverslag van de huidige verkenning van informateur Edith Schippers, dat zij maandag presenteerde. Het zal het laatste optreden van Schippers als informateur zijn in de Kamer: ze adviseert de Kamer nu de ervaren Herman Tjeenk Willink aan te wijzen, een stap waarvoor brede steun is bij de meeste partijen in de Kamer. De Kamer stemt dinsdag direct over zijn aanstelling.

Schippers, die de Kamer maandag moest meedelen dat onderzoek naar een meerderheidskabinet op dit moment niet mogelijk is, hoopt dat Tjeenk Willink de patstelling kan doorbreken door de partijen "in verschillende combinaties" bij zich uit te nodigen. Maar wat is daarbij realistisch? Zouden bijvoorbeeld de VVD en het CDA op z’n minst een uurtje aan tafel willen zitten met PVV-leider Geert Wilders, die dat zelf steeds heeft voorgesteld? Zou D66-leider Alexander Pechtold toch opnieuw willen praten met Gert-Jan Segers van de ChristenUnie – die nu zelf ook geen zin meer heeft in D66? Kunnen VVD, CDA en D66 opnieuw proberen om eruit te komen met GroenLinks?

De vraag is of de partijen in het debat van dinsdag al iets willen prijsgeven over hoe ze nu denken dat het verder moet. Maandag bleven vrijwel alle partijen bij hun huidige standpunt. Op dit moment is de stand van zaken qua blokkades en onderlinge verhoudingen als volgt:

Graphic NRC

Tweede Kamer positief over Tjeenk Willink

De meeste partijen uit de Tweede Kamer hebben maandag positief gereageerd op het idee van huidig informateur Schippers om Herman Tjeenk Willink aan te wijzen als nieuwe informateur. VVD-leider Mark Rutte zei tegen journalisten in de Kamer dat Tjeenk Willink iemand is die "in het verleden vaker met dit bijltje heeft gehakt". PvdA-leider Lodewijk Asscher, partijgenoot van Tjeenk Willink, noemt het "verstandig iemand te vragen die zoveel gezag heeft en boven de partijen staat om te kijken of hij schot in de formatie kan brengen". SP-leider Emile Roemer hoopt dat Tjeenk Willink de "frisheid heeft om tot nieuwe inzichten te komen".

D66-leider Alexander Pechtold noemde het een "interessante suggestie" van Schippers om in de volgende ronde van de formatie met meer partijen tegelijkertijd om tafel te gaan. ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers is blij met de onafhankelijke positie van Tjeenk Willink. "Dat is wat dit proces nu ook nodig heeft."

PVV-leider Geert Wilders is minder ingenomen met de keuze voor Tjeenk Willink, laat hij weten op Twitter:

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders Onderkoning Tjeenk Willink (PvdA) als nieuwe informateur het is blijkbaar al beklonken voor het debat en iedereen juicht. Nou ik niet. Bah!

Tjeenk Willink over formatie: partijpolitisering altijd betreurd

Foto ANP / Valerie Kuypers

Herman Tjeenk Willink, de beoogd nieuwe informateur, was op de dag na de verkiezingen te gast bij het radioprogramma Met het oog op morgen. Daar sprak hij zich uit over de beslissing van de Tweede Kamer in 2012 om de regie in de kabinetsformatie naar zich toe te trekken en de koning buitenspel te zetten. Tjeenk Willink, oud-informateur, is hier altijd kritisch over geweest. Daarom wordt het advies van Schippers om hem nu informateur te maken aan het Binnenhof wel gezien als een stap richting een meer 'koninklijke' formatie. Tjeenk Willink was in zijn tijd als vice-president van de Raad van State (1997-2012) een vaste adviseur van koningin Beatrix.

Tjeenk Willink zei op 16 maart in Het Oog dat hij het besluit om koning uit de formatie te halen vindt passen in een trend van "partijpolitisering die ik altijd heb betreurd". Na de verkiezingscampagne, waarin de nadruk ligt op verschillen tussen partij, moet je in de formatie toe naar "een situatie waarin een gemeenschappelijke basis gevonden wordt". Dat kost tijd, zei Tjeenk Willink, maar een bezoekje aan het paleis helpt daarbij volgens hem. "Een bezoek aan de koning in het paleis tilt het [proces] even uit de partijpolitieke groef", aldus Tjeenk Willink. "Dat werkt kalmerend voor partijen."

In de uitzending zei Tjeenk Willink ook dat hij het als de taak van een informateur ziet om "om fractievoorzitters tot een gemeenschappelijk resultaat te brengen waar ze zonder informateure niet zouden durven, willen of kunnen komen." De hele uitzending terugluisteren kan op de site van NPO Radio 1.

Tweede Kamer dinsdag in debat over verslag Schippers

De Tweede Kamer debatteert zoals verwacht dinsdagmiddag over het verslag van informateur Edith Schippers. Het debat begint om 15.30 uur, maakte de Kamer zojuist bekend. Naar verwachting stemt de Kamer dinsdag ook in met het aanwijzen van Herman Tjeenk Willink als nieuwe informateur, zoals Schippers in haar verslag adviseert.

Schippers ziet geen definitieve breuken, gelooft in impuls door Tjeenk Willink

Foto ANP / Jerry Lampen

Het is gezien de complexe verkiezingsuitslag logisch dat deze kabinetsformatie meer tijd nodig heeft. Dat zei informateur Edith Schippers zojuist in een toelichting op haar eindverslag van de huidige verkennende ronde. Die heeft nog geen logische vervolgstap opgeleverd: Schippers schrijft maandag aan de Tweede Kamer dat er op dit moment onvoldoende draagvlak is voor het onderhandelen over een meerderheidskabinet.

Schippers vindt de huidige impasse in de formatie "op zich niet zo gek". "Als je kijkt naar hoe ontzettend versnipperd het politieke landschap is en je combinaties van vier partijen nodig hebt, dan is het ook ingewikkeld." De informateur ziet de posities die de partijen hebben ingenomen "niet als eindpunt" en hoopt dat er een doorbraak in de formatie komt als partijen samen aan tafel gaan, wat dan ook haar advies aan de Tweede Kamer is.

De volgende ronde in de formatie kan het beste onder leiding staan van een nieuwe informateur, vindt Schippers. Daarom beveelt ze de Kamer aan minister van Staat Herman Tjeenk Willink (PvdA) aan te wijzen als nieuwe informateur. Schippers hoopt dat Tjeen Willink met zijn eerdere ervaring bij kabinetsformaties de boel kan vlottrekken. "Hij is iemand met groot gezag die dit kan doen. Een wisseling van de wacht geeft nieuwe impulsen."

Schippers benadrukte dat geen van de combinaties van partijen in een volgende stap moet worden uitgesloten omdat zij nog "geen definitieve breuken" ziet. Dus ook niet de combinaties van het 'motorblok' van VVD, CDA en D66 met GroenLinks (de eerder mislukte poging) en die van het motorblok met ChristenUnie (tot nu toe geblokkeerd door D66). Schippers roept de partijen in de Kamer op in de volgende ronde over hun eigen schaduw heen te stappen:

"Partijen zullen combinaties moeten aangaan die niet hun eerste voorkeur zijn. Maar het leven is niet alleen leuk, er zal wel iets moeten gebeuren."

Schippers: partijen moeten samen aan tafel, minderheidskabinet optie, Tjeenk Willink informateur

Het is op dit moment niet mogelijk onderhandelingen te beginnen voor een kabinet dat kan rekenen op een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer. Dat schrijft informateur Edith Schippers in haar eindverslag van haar tweede verkenning deze formatie. "Ik constateer dat op dit moment iedere geopperde variant voor een meerderheidscoalitie op bezwaren van op zijn minst één van de betrokken fracties stuit", schrijft Schippers.

Foto ANP / Jerry Lampen

Hoewel veel fractievoorzitters "een stevige voorkeur" voor een meerderheidskabinet hebben, is een minderheidskabinet ook uitdrukkelijk een optie geworden, schrijft Schippers. De informateur denkt hoe dan ook dat de formatie weer in beweging te krijgen is door middel van "een gerichte tussenstap waarin partijen nieuwe bereidheid kunnen vinden om zonder voorwaarden vooraf het onderlinge gesprek aan te gaan".

Schippers adviseert dat partijen in een volgende ronde in de formatie samen om tafel gaan om te kijken welk kabinet er nu mogelijk is. Ze schrijft dat het, "mede gelet op de meerderheid van adviezen van fractievoorzitters, in de rede om komende tussenstap gericht combinaties uit te nodigen". Schippers vindt dat bij deze nieuwe fase in de formatie ook een nieuwe informateur hoort. Ze beveelt de Kamer aan hiervoor Herman Tjeenk Willink, voormalig vice-president van de Raad van State, aan te wijzen. Tjeenk Willink, een PvdA'er, is bereid deze taak op zich te nemen, aldus Schippers.

Schippers biedt verslag om 12.00 uur aan

Informateur Edith Schippers overhandigt haar eindverslag van de huidige verkenning om 12.00 uur aan Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib, maakte haar woordvoerder zojuist bekend. De overhandiging vindt plaats in de Oude Zaal in de Tweede Kamer. Schippers zal daar ook kort de pers te woord staan over haar bevindingen.

Schippers komt met verslag: hoe de impasse te doorbreken? PvdA wil niet aan tafel, zegt Dijsselbloem

De nieuwe week in de kabinetsformatie begint met de vraag: wordt de huidige impasse deze week dan eindelijk doorbroken? Informateur Edith Schippers overhandigt hoogstwaarschijnlijk later deze maandag haar eindverslag van de huidige verkenningsronde aan Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib. De Kamer debatteert dan morgen over haar bevindingen en neemt in dat debat vermoedelijk een besluit over de volgende stap in deze moeilijke formatie.

Wat zal Schippers schrijven nu de partijen niet echt lijken te bewegen? De informateur zei vrijdag na een nieuwe ronde gesprekken met de fractievoorzitters dat ze verwacht dat "de boel weer in beweging komt". Waar ze dat optimisme precies op baseert, was vrijdag niet duidelijk. De adviezen van de partijleiders weken niet af van hun eerdere standpunten: SP en PvdA willen nog altijd niet om tafel met het 'motorblok' van VVD, CDA en D66 en D66-leider Pechtold blijft erbij dat zijn partij niet kan gaan onderhandelen met de ChristenUnie. De poging met GroenLinks kan ook nog geen nieuw leven worden ingeblazen, want GroenLinks-leider Klaver stelt daar als voorwaarde aan vooraf dat VVD en CDA hun migratiestandpunt veranderen. Onacceptabel, vinden deze partijen. Een ander alternatief is het onderzoeken van een minderheidskabinet, maar is dat nu al een logische stap?

Foto ANP / Bart Maat

PvdA-kopstuk Jeroen Dijsselbloem herhaalt maandag in het Financieele Dagblad dat zijn partij niet beschikbaar is om aan de onderhandelingstafel plaats te nemen. Het argument dat het landsbelang in het geding is nu de formatie in een impasse zit, vindt Dijsselbloem niet overtuigend:

"Oja, het land moet gered worden. Ja ja, vrienden. Dat hebben we de afgelopen jaren al gedaan, het land gered. Maar nu gaan we de partij redden. Jullie zijn aan het verkeerde adres. [...] Wij sluiten onszelf uit. Het punt is dat we een pak op ons donder hebben gehad nadat we het land hebben gered. Vindt u het goed dat ik u even doorverwijs naar de buren?"

Hoewel de PvdA-top de boot dus blijft afhouden, zeggen steeds meer partijprominenten hardop dat de PvdA juist wel moet gaan regeren. Oud-minister van Financiën Willem Vermeend zegt maandag in het AD dat de PvdA in een regering veel meer kan bereiken dan in de oppositie. "Ik spreek uit ervaring: ben zowel Kamerlid geweest in de oppositie als lid van een kabinet. De PvdA is nog maar de zevende partij. Asscher kan met de omvang nooit uitgroeien tot oppositieleider. Nooit."