Commentaar

Ontnuchterende kennismaking met nieuwe wereldleider

President Trump is weer terug in het Witte Huis, te midden van onthullingen over dubieuze contacten tussen zijn entourage en de Russen, nu met een mogelijke rol voor schoonzoon Jared Kushner. Terwijl Donald Trump terugkeerde naar zijn chaotische politieke leven van alledag, kijken zijn bondgenoten terug op een presidentiële ‘maidentrip’ die net zo rijk was aan opzienbarende momenten als aan ontnuchterende lessen.

Trumps world tour, van Riad naar Sicilië in negen dagen, bevestigde wat zich in de eerste maanden van zijn presidentschap aftekende. Trump wil zakendoen met autocraten en heeft weinig respect voor Europeanen. Hij zoekt de confrontatie en niet het gezamenlijke leiderschap. Hij jaagt belangen na en toont weinig begrip voor gezamenlijke waarden.

De wereld maakte ook kennis met een botterik. Een man, die alles en iedereen zonder pardon aan de kant schuift die hem in de weg zit. De premier van Montenegro moest letterlijk wijken toen hij per ongeluk de weg versperde naar de eerste rij voor een groepsfoto; de Duitsers zijn „heel, heel slecht” omdat ze in de VS te veel auto’s verkopen; de Europese NAVO-partners kregen publiekelijk de les gelezen over lage defensie-uitgaven op een ceremonie die eigenlijk lotsverbondenheid moest uitstralen.

Twee dagen probeerden zes G7-leiders Trump ervan te overtuigen het klimaatverdrag van Parijs te blijven steunen. Trump gaf geen krimp en verliet zijn eerste bijeenkomst met leiders van de grote industrielanden zonder besluit. Hij zal pas komende week bekendmaken of de VS het akkoord laten vallen of niet. Dankzij Trump eindigde een G7 eens niet met een brave gezamenlijke verklaring, maar met een cliffhanger.

De reis viel in twee delen uiteen. Het begon harmonieus in het Midden-Oosten, met gastheren die alles in het werk stelden om het Trump naar de zin te maken, en eindigde met een kribbig onthaal in Europa, met een audiëntie bij een zuinig kijkende paus Franciscus als entr’acte.

In Riad gaf Trump het Amerikaanse Midden-Oosten-beleid een nieuwe wending door de banden aan te halen met Saoedi-Arabië. Trump bracht voor 110 miljard wapendeals mee, fulmineerde tegen Iran, de aartsvijand van de Saoediërs, maar sprak de moslimwereld ook aan op zijn verantwoordelijkheid in de strijd tegen de radicale islam. In Israël bekrachtigde hij de vriendschap tussen beide landen, sprak veel over vrede, maar verzette geen bakens.

In Europa veranderde de toon onmiddellijk. De voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk, zei dat de VS en de EU andere opvattingen hebben over Rusland. Bij de NAVO sprak Trump wel over geld, maar verzuimde hij expliciet te zeggen dat hij het ‘allen voor één’-principe van de alliantie steunt. De omissie viel slecht bij atlantici aan beide kanten van de oceaan, ook al zeiden woordvoerders onmiddellijk dat de president volledig achter het bondgenootschap staat. Op Sicilië liet Trump zich vooralsnog niet ompraten over het klimaat.

Het was Trump First. Het was America First. Het was de demonstratie van een nieuwe Amerikaanse agenda en een nieuwe stijl. Iedereen die nog de illusie koesterde dat Trump na een paar maanden in het ambt wel tot bezinning zou komen, dat hij zou inzien hoe waardevol de oude bondgenoten van de VS zijn en hoe zinvol het kan zijn om samen actie te ondernemen, weet nu wel beter. Iedereen kon met eigen ogen zien: Trump is een breuk met het verleden. En daar moet de wereld een antwoord op vinden.