Gouden Palm verrassend naar ‘The Square’

Filmfestival Cannes

De hoofdprijs van het prestigieuze Filmfestival Cannes ging naar een film die niet favoriet was: ‘The Square’ van de Zweedse regisseur Ruben Östlund.

Regisseur Ruben Ostlund schreeuwt zijn geluk uit bij het winnen van de Gouden Palm. Achter hem actrice Juliette Binoche (Rear C) and juryvoorzitter Pedro Almodovar Foto ALBERTO PIZZOLI/ AFP

‘The Square’ van de Zweedse regisseur Ruben Östlund is de verrassende winnaar van de Gouden Palm op de zeventigste editie van het filmfestival van Cannes.

De film is een losjes opgebouwde satire op de beeldende kunstwereld. Östlund gebruikt lange, uitgesponnen scènes, die vaak een gevoel van gêne en plaatsvervangende schaamte bij de kijker oproepen. Hoofdpersoon Christian (Claes Bang) is een curator van een groot museum voor eigentijdse kunst in Stockholm. Hij werkt daar aan het nieuwe kunstproject The Square.

Dat is een conceptueel kunstwerk dat alleen bestaat uit een verlichte rechthoek op de grond waarbinnen de mensen die erop staan beloven elkaar met gelijkwaardigheid, liefde en respect te behandelen. Christian blijkt alleen iets te veel ego en eigendunk te hebben om zelf naar die mooie woorden te leven en werkt zich steeds verder in de nesten.

Östlund zoekt zijn satire dicht bij huis. Het kunstproject in de film is gebaseerd op een werk, eveneens The Square getiteld, dat hij zelf in 2015 heeft gemaakt voor een Zweedse designmuseum. Drie jaar geleden regisseerde Östlund de filmhuishit ‘Turist’, waarin een vader het hazenpad neemt, als tijdens een wintersportvakantie een lawine op zijn gezin afkomt. Dat was een strakkere, meer gefocuste film dan ‘The Square’, maar de jury kon toch waardering opbrengen voor Östlunds film.

‘The Square’ gold niet echt als uitgesproken favoriet voor de hoofdprijs. De films die vooraf wel als favoriet golden, moesten genoegen nemen met respectievelijk de tweede en derde prijs. De Grand Prix (informeel: de tweede prijs) ging naar ‘120 battements par minute’ van de Franse regisseur Robin Campillo. Zijn film is een intelligent en aangrijpend portret van de radicale actiegroep Act Up-Paris, die begin jaren negentig met woeste acties aandacht vroeg voor de aids-problematiek. Campillo was zelf ook actief in de beweging. Aanvankelijk is zijn film vooral een politiek-maatschappelijk groepsportret, gaandeweg komt de ziektegeschiedenis van actievoerder Sean (Nahuel Pérez Biscayart, een ontdekking op dit festival) meer centraal te staan.

De Prix du jury (informeel: de derde prijs) ging naar ‘Loveless’ van de Russische regisseur Andrey Zvyagintsev. Zijn film is geïnspireerd op Ingmar Bergmans ‘Scènes uit een huwelijk’ en gaat over een stel, Zhenya en Boris, dat in scheiding ligt en gewoon doorgaat met elkaar naar het leven staan, als ze een zoektocht moeten beginnen naar hun weggelopen zoon Alyosha.

Beste regisseur was volgens de jury onder leiding van de Spaanse regisseur Pedro Almodovar Sofia Coppola voor haar stijlvolle, wat bloedeloze remake van de cultklassieker ‘The Beguilded’; een gewonde soldaat (Colin Farell) vindt tijdens de Amerikaanse burgeroorlog onderdak op een kostschool voor meisjes. Dat leidt tot hoog oplopende seksuele spanningen.

De prijs voor beste acteur ging naar Joachim Phoenix. In ‘You Were Never Really Here’ van de Schotse regisseur Lynne Ramsay speelt hij Joe; een getraumatiseerde, in zichzelf gekeerde ex-militair, die met grof geweld duistere klusjes opknapt. De film is een als misdaaddrama vermomde karakterstudie; alles draait om Phoenix, die hier een van de meest indrukwekkende rollen van zijn carrière speelt.

Lynne Ramsay kreeg ook nog de prijs voor het beste scenario in Cannes, voor haar eigenzinnige bewerking van een gelijknamige novelle van Jonathan Ames.

De scenarioprijs moet Ramsay delen met Yorgos Lanthimos en Efthimis Filippou, die gezamenlijk het scenario leverden voor Lanthimos’ bizarre wraakthriller ‘The Killing of a Sacred Deer’. Daarin komt de zoon van een op de operatietafel overleden patiënt verhaal halen bij chirurg Chris Murphy (Colin Farell). Om de morele balans te herstellen moet de arts een lid van zijn eigen gezin doden. Hij mag zelf kiezen of hij zijn vrouw dan wel van zijn kinderen opoffert, in een provocerende , ontregelende variant op een Griekse tragedie.

De prijs voor beste actrice ging naar Diane Kruger voor haar rol in ‘Aus dem Nichts’ van de Duits-Turkse regisseur Fatih Akin. Zij speelt een vrouw die haar man en zoontje verliest bij een aanslag door neonazi’s, in een film die is geïnspireerd op de zogeheten NSU-moorden. Die vonden in Duitsland tussen 2000 en 2006 plaats en bleven lang onopgelost. De overgave waarmee Kruger haar veeleisende rol gestalte geeft, is inderdaad een schaars lichtpuntje in een zeer matige film.