Verkopen als je naam op de gevel staat

Familiebedrijven

Verdriet, teleurstelling, schaamte, angst – de verkoop van een familiebedrijf gaat altijd gepaard met emoties. „Het voelt als een amputatie.”

Blokker en winkel leegstand in Gouda centrum. Foto Simon Trel

In 1912 opende Jacob Blokker zijn derde winkel, op Breed 52 in Hoorn. Het Speciaalhuis verkocht glas, porselein, en cadeau-artikelen. De foto is uit 1915. Foto Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad

Het voelt als een nederlaag. Mensen die hun familiebedrijf verkopen, denken vaak dat ze hebben gefaald. Omdat het bedrijf niet succesvol (meer) was. Omdat ze niet in staat waren de kinderen ervoor te interesseren. Of omdat de kinderen het niet kunnen.

Wat de reden ook is om een familiebedrijf te verkopen, het is altijd een emotionele aangelegenheid, zeggen experts. Verdriet, teleurstelling, schaamte, angst – het sentiment kan alle kanten op vliegen. Een familiebedrijf voelt als een kind, zegt Joost Vat, die zich als partner bij advieskantoor BDO uitsluitend met het adviseren van dit type bedrijven bezighoudt. „Verkopen voelt als een amputatie.” Teska van Vuren, notaris bij NautaDutilh, met als specialisme familiebedrijven, beaamt dat: „Alsof alles wat opgebouwd is, in één keer wordt afgebroken.”

Vorige week maakte familiebedrijf Blokker Holding een drastisch besluit bekend: het verkoopt alle winkelketens en gaat alleen verder met Blokker, het oudste en grootste dochterbedrijf. Leen Bakker is al verkocht. Nu Xenos, Big Bazar, Intertoys en Maxi Toys nog.

Het Blokker-concern is groot geworden dankzij Jaap en Ab Blokker, de derde generatie. Onder leiding van de broers groeide het ijzerwarenwinkeltje dat hun opa in 1896 in Hoorn had opgericht uit tot een internationaal concern met drieduizend winkels en een omzet van bijna 3 miljard euro. Na de dood van Jaap Blokker, in 2011, ging het mis. Zijn opvolger, neef Roland Palmer, raakte verstrikt in een machtsstrijd met Ab Blokker en werd in 2015 ontslagen. Sindsdien is de dagelijkse leiding in handen van een buitenstaander. De resultaten hollen achteruit. In 2015 bedroeg het verlies 52 miljoen euro.

De aandelen van Blokker Holding zijn in handen van Ab en Els Blokker, de weduwe van Jaap. Het besluit om driekwart van het bedrijf af te stoten, betekent voor Ab Blokker dat hij afscheid neemt van zijn levenswerk. Els Blokker verkoopt het imperium dat haar man in vier decennia heeft opgebouwd. Toch beweert de externe topman Casper Meijer dat de keuze om huishoudketen Blokker niet te verkopen, „een rationele” is geweest. „Emotie speelde geen grote rol”, zei hij vorige week.

„Emoties spelen áltijd een rol bij dit soort beslissingen”, zegt Joost Vat. „Dat is de kracht, maar ook de valkuil van familiebedrijven. Hoe vaak ze een verlieslijdend onderdeel niet willen verkopen omdat ‘opa daar nog mee is begonnen’ en ze het niet over hun hart kunnen verkrijgen.”

„Het is toch hun naam die op de gevel staat”, zegt Maarten van de Kimmenade. Hij spreekt uit eigen ervaring. Eind jaren tachtig verkocht hij het dakbedekkingsbedrijf dat zijn grootvader had opgericht, de Kimmenade Groep uit Helmond, om het in 2005 weer terug te kopen. „Als het bedrijf jouw naam draagt, speelt het sentiment op.” Nu is hij grootaandeelhouder en commissaris, de dagelijkse leiding is in handen van een externe directeur. Dat gaat niet altijd goed – sommige oprichters vinden het moeilijk dat iemand anders met hun bedrijf aan de slag gaat, en dat zij financieel risico lopen terwijl ze er niet bovenop zitten – maar Van de Kimmenade is tevreden met de situatie.

Nadat hij het bedrijf had verkocht, ging hij psychologie studeren. Van de Kimmenade promoveerde op de psychologische aspecten van de verkoop van een familiebedrijf en richtte De Familiebedrijven Adviesgroep op, die ondernemers begeleidt bij onder meer opvolgingskwesties en conflicten binnen de familie.

‘Niet meer op jouw manier’

Bij BDO adviseren ze vanuit een bedrijfskundig én een psychologisch perspectief. Psychologie speelt een belangrijke rol, zegt Vat. „Je moet proberen enige lijn aan te brengen in een emotioneel mijnenveld. Bij de verkoop van een familiebedrijf spelen emoties zo’n grote rol dat je als buitenstaander de zaken moet objectiveren, zodat mensen onderbouwde keuzes kunnen maken.”

Teska van Vuren van NautaDutilh beschouwt zichzelf soms ook meer als psycholoog dan als notaris. In verkooptrajecten probeert ze mensen zo goed mogelijk voor te bereiden op de nieuwe situatie. „Vooral mannen reageren vaak heel stoer. Maar als je doorvraagt blijkt er van alles te spelen. En dan zie je ze denken: had ze toch gelijk met haar sentimentele verhaal.” Als iemand zijn aandelen verkoopt, maar wel aanblijft als directeur, probeert Van Vuren uit te leggen: straks gaat het niet meer op jouw manier, dan is iemand anders de baas. Daar moet je tegen kunnen.

De derde of vierde generatie van een familiebedrijf heeft het vrijwel altijd moeilijk, zegt ze. „Zij voelen enorme druk van de generaties voor hen, die het zo goed gedaan hebben. Dat kan leiden tot een zekere verlamming of soms zelfs de neergang van een bedrijf.” Het besluit om het bedrijf uiteindelijk te verkopen, wordt nooit lichtvaardig genomen, zegt Van Vuren. „Mensen willen het goed doen voor de doden, dat brengt een zware last met zich mee.”